Baskı Altında Karar Verme Stillerinin Hakem Öz Yeterliği Üzerindeki Etkisi: Karate Hakemleri Üzerine Bir Araştırma
Öz
Bu araştırmanın amacı, karate hakemlerinde baskı altında karar verme stilleri ile hakem öz yeterliği arasındaki ilişkiyi incelemektir. Çalışmada, olumlu karar verme stili olarak değerlendirilen dikkatli karar vermenin hakem öz yeterliğini pozitif yönde, kaçınmacı, erteleyici ve panik karar verme stillerinin ise negatif yönde etkileyeceği varsayılmıştır. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı kapsamında ilişkisel tarama modeliyle yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini Türkiye Karate Federasyonuna bağlı, farklı klasman ve deneyim düzeylerinden toplam 255 gönüllü hakem oluşturmuştur. Veriler, Melbourne Karar Verme Ölçeği, Hakem Öz Yeterlik Ölçeği ve kişisel bilgi formu aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Pearson korelasyon analizi, çoklu doğrusal regresyon analizi, bağımsız örneklemler t-testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Bulgular, karar verme öz saygısı ile hakem öz yeterliği arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu göstermiştir. Kaçınmacı, erteleyici ve panik karar verme stilleri ise hakem öz yeterliği ile negatif yönde ilişkilidir. Regresyon sonuçları, özellikle panik ve kaçınmacı karar verme stillerinin hakem öz yeterliğini anlamlı düzeyde yordadığını ortaya koymuştur. Ayrıca hakem öz yeterliğinin hakem klasmanı ve deneyim süresine göre anlamlı farklılık gösterdiği, cinsiyete göre ise farklılaşmadığı belirlenmiştir. Sonuçlar, hakem eğitimlerinde psikolojik beceri geliştirme uygulamalarının önemini vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Karar verme stilleri, hakem öz-yeterliği, spor hakemliği, Baskı altında karar verme, Melbourne Karar Verme Modeli.
Destekleyen Kurum
Çalışmanın desteklendiği bir fon, hibe veya proje , destekleyici kuruluş yoktur
Etik Beyan
Araştırma, İstanbul Gedik Üniversitesi Sağlık Bilimleri Etik Kurul Komisyonunun 01.12.2025 tarihli ve 2025/8 sayılı toplantısında etik açıdan uygun bulunmuştur (başvuru barkod no: 404959; resmî yazı tarihi: 02.12.2025; resmî yazı sayısı: E-11470191-050.04-2025.173340.105).
Teşekkür
Bu çalışmanın gerçekleşmesinde anlayış, hoşgörü ve değerli yardımlarını esirgemeyen, her türlü ilgi ve desteği ile yanımda olan; tez çalışmasının her aşamasında destekleyen, istatiksel ve yazım kuralları vb. konularda yönlendiren değerli hocam ve tez danışmanım, Sayın Dr. Öğr. Üyesi Merve Bal’a, süreç boyunca sürekli yol gösteren değerli hocamız Sayın Prof. Dr. Turgay Biçer’e, anketin analizlerinin yapılmasında değerli katkılarından dolayı Sayın Doç. Dr. Yavuz Selim Balcıoğlu ve Öğr. Gör. Ümit Bayraktar’a teşekkür ederim.
Kaynakça
- Akdağcık, İ. U. ve Polat, B. (2022). Voleybol hakemlerinin iş stres düzeyleri ile karar verme stilleri arasındaki ilişkide cinsiyet, yaş, kıdem ve hakem klasmanının aracılık etkisi. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 5(4), 1048–1063. https://doi.org/10.38021/asbid.1182572
- Aksu, A. (2016). Farklı klasmanlardaki futbol hakemlerinin karar verme stilleri ve özgüven düzeylerinin incelenmesi (Tez No. 437462) [Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. Alpay, H. (2015). Karate-Do el kitabı: Terimler, kurallar, teknikler. Spor Dünyası Yayıncılık.
- Araç Ilgar, E. ve Cihan, B. B. (2018). Determination of stress factors according to variables and investigation of their relation to empathetical inclination of karate referees. International Journal of Eurasia Social Sciences, 9(33), 1973–1995.
- Azboy, O., Erer, O., Oymak, Ö. ve Tunç, Ö. (2012). Spor psikolojisi. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
- Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
- Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.
- Bayar, P. (2010). Türkiye’de spor psikolojisinin gelişimi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 8(4). https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000187
- Bayrakdaroğlu, Y. ve Eren, K. (2020). Mobbingin taekwondo hakemlerinin karar verme düzeylerine etkisi. Turkish Studies – Social Sciences, 15(5), 2401–2412. https://doi.org/10.47356/TurkishStudies.44329
- Bektaş, N., Bektaş, S. ve Öztürk, A. (2022). Investigation of the problem solving and decision-making skills of karate referees. Uluslararası Hakemli Beşeri ve Akademik Bilimler Dergisi, 27, 1-21. https://doi.org/10.17368/uhbab.2022.27.01
- Bilgen, G. ve Orta, L. (2004). Alman hakemlik sistemi ve anlayışı. Türkiye Faal Futbol Hakemleri ve Gözlemcileri Derneği Araştırma ve Çeviri Arşivi.