Mevzuatsal Değişikliklerin Tasarruf Finansman Şirketlerinin Vergi Yükümlülüklerine Etkisi

Öz

Tasarruf finansman şirketlerinin sayısı, 2015 yılından itibaren BDDK’nın sektöre yönelik mevzuat çalışmaları başlatacağının kamuoyuna yansımasıyla artış göstermiş ve bu gelişme, yasal düzenleme ihtiyacını gündeme taşımıştır. Nihayetinde 2021 yılında yapılan düzenleme ile şirketlerin faaliyet alanları yasal çerçeveye kavuşturulmuş ve sektör, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu kapsamına alınmıştır. Bu düzenleme, şirketlerin başta vergi olmak üzere mali yükümlülüklerini doğrudan etkilemiş ve uygulamada çeşitli belirsizliklere yol açmıştır. Bu çalışmanın amacı, 6361 sayılı Kanun kapsamına alınan tasarruf finansman şirketlerinin yasal düzenleme sonrası mali yükümlülüklerinde meydana gelen değişikliklerin ortaya çıkardığı belirsizlikleri tespit etmek ve bu belirsizliklerin yol açtığı problemlerin giderilmesi için çözüm önerileri getirmektir. Yasal düzenlemelerin en önemli etkilerinden biri kurumlar vergisi oranlarına ilişkin olmuş, şirketlerin kurumlar vergisi oranları yasal düzenleme öncesi döneme göre artmış, bu durum şirketlerin mali yükümlülüklerini artırmıştır. Şirketlerin 6361 sayılı Kanun kapsamına girmeleri nedeniyle enflasyon düzeltmesine ilişkin yükümlülükleri farklılaşmıştır. Yasal düzenleme, şirketlerin düzenleme öncesi döneme göre organizasyon faaliyetlerinin vergilendirilmesini etkilemiş, düzenleme öncesi KDV’ye tabi olan tasarruf finansman faaliyetlerine ilişkin organizasyon ücretleri, düzenleme sonrası Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi’nin (BSMV) konusuna girmiştir. Yasal düzenleme sonrası şirketlerin organizasyon ücretine yönelik hangi belgeleri düzenlemesi gerektiğine ilişkin oluşan belirsizlik, 2024 yılında yapılan tebliğ değişikliğiyle çözüme kavuşturulmuştur. Yasal düzenleme, şirketlere finansal faaliyet harcı, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) katılım payı gibi ek mali yükümlülükler getirmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tasarruf Finansman Sistemi
• Tasarruf Finansman Şirketleri
• Yapı Tasarruf Sistemi
• Vergi

Impact of Legislative Changes on Tax Liabilities of Savings Finance Companies

Öz

The number of savings finance companies has increased since 2015, following the public announcement that the Banking Regulation and Supervision Agency (BRSA) would initiate regulatory work for the sector. This development brought the need for legal regulation to the agenda. Subsequently, official regulations were introduced and the legal framework governing the activities of these companies was established. Savings finance companies were incorporated into the scope of financial leasing, factoring, financing, and savings finance companies under Law No. 6361. Their recognition as savings finance companies has directly affected their financial obligations—primarily tax-related—and has led to several uncertainties in practice. The aim of this study is to identify the uncertainties arising from changes in the financial liabilities of savings finance companies included within the scope of Law No. 6361 and to propose solutions to address the problems caused by these uncertainties. One of the most significant effects of the legal regulations relates to corporate tax rates, which increased compared to the pre-legislation period, thereby raising the financial obligations of the companies. The regulation also altered the taxation of organization activities; organization fees related to savings finance services, which were previously subject to Value Added Tax, became subject to the Banking and Insurance Transactions Tax. Following the legislative amendments, uncertainty has also emerged regarding which documents should be issued for organization fees. In addition, the legal regulation introduced further financial obligations, such as the financial activity fee and the BRSA participation fee.

Anahtar Kelimeler

• Saving Finance System
• Saving Finance Company
• Building Societies
• Tax

Kaynakça

1. Bachofner, M. (2008). Analyse von Systemen der Wohneigentumsfinanzierung in Europa und die Beurteilung ihrer Effizienz. https://doi.org/10.5445/KSP/1000008714
2. Bingöl, M. (2021). Bankacılık sektöründe vergilendirme. Maliye Hesap Uzmanları Derneği.
3. Çakır, R. T. (2024). Tasarruf finansman şirketlerinin Türk vergi mevzuatı karşısındaki durumu: Sorunlar ve çözüm önerileri (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
4. Edizdoğan, N., Özker, N., Ferhatoğlu, E., & Bilge, S. (2007). Türk vergi sistemi (3. baskı). Ekin Kitabevi.
5. Çetin, A. (2024). Yeni alternatif finansman modeli: Tasarruf finansman sektörü için öneriler. International Journal of Islamic Economics and Finance Studies, 10(1), 67–105. https://doi.org/10.54427/ijisef.1413159
6. Damga Vergisi Kanunu. (1964, 1 Temmuz). Resmî Gazete (Sayı: 11751). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.488.pdf
7. Danıştay 4. Dairesi. (2021). 2016/12524 Esas, 2021/28 Karar sayılı karar. Erişim adresi: https://karararama.danistay.gov.tr/getDokuman?id=670379900&arananKelime=4.%20Daire,2016/12524
8. Ergüven, M. (2014). Konut finansmanında elbirliği sistemi: Müşterilerin elbirliği sistemi tercihleri üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Türk Hava Kurumu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

9. Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. (2021, 4 Mart). Resmî Gazete (Sayı: 31416). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/03/20210307-10.htm Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu. (2012, 21 Kasım). Resmî Gazete (Sayı: 28496). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6361.pdf
10. Gelir İdaresi Başkanlığı. (2011, 12 Eylül). 085399 sayılı özelge.
11. Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun. (2019, 17 Temmuz). Resmî Gazete (Sayı: 30836 Mükerrer). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/07/20190719M1-1.htm
12. Gider Vergileri Kanunu. (1956, 13 Temmuz). Resmî Gazete (Sayı: 9362). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.6802.pdf
13. Harçlar Kanunu. (1964, 2 Temmuz). Resmî Gazete (Sayı: 11756). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.492.pdf
14. Katma Değer Vergisi Kanunu. (1984, 25 Ekim). Resmî Gazete (Sayı: 18563). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.3065.pdf
15. Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği. (2014, 26 Nisan). Resmî Gazete (Sayı: 28983). https://www.gib.gov.tr/node/88009
16. Koç, İ. (2020). Yapı tasarrufu sistemi ve risk modelleri (Doktora tezi). İstanbul Ticaret Üniversitesi, İstanbul. Kurumlar Vergisi Kanunu. (2006, 13 Haziran). Resmî Gazete (Sayı: 26205). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5520.pdf
17. Özelge, Gelir İdaresi Başkanlığı, Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı. (2021, 1 Temmuz). 27575268-105[323-2019-579]-204293 sayılı özelge. https://www.gib.gov.tr/icra-takibi-nedeniyle-supheli-ticari-alacak-karsiligi-ayrilmasi-hk
18. Özelge, Gelir İdaresi Başkanlığı, İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı. (2021, 23 Ağustos). 39044742-130[Özelge]-654556 sayılı özelge. https://www.gib.gov.tr/musterilerin-konut-ve-arac-almasini-saglama-hizmetine-iliskin-elde-edilen-bedelin-vergilendirilmesi
19. Özelge, Gelir İdaresi Başkanlığı, İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı. (2022, 2 Eylül). 97895701-155[2022/155]-979955 sayılı özelge. https://www.gib.gov.tr/tasarruf-finansman-sozlesmesi-ve-sozlesmenin-teminatini-olusturan-kagitlarin-damga-vergisi-ve
20. Özelge, Gelir İdaresi Başkanlığı, İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı. (2013, 2 Eylül). 11395140-105[323-2012/VUK-1-…]-1389 sayılı özelge. https://www.gib.gov.tr/node/101232
21. Selçuk, M. (2022). Tasarruf fiinansman sistemi ve Türkiye’deki gelişi̇mi. In Banka dışı İslami finansal kuruluşlar. Orion Akademi.
22. Sermaye Piyasası Kanunu. (1981, 28 Temmuz). Resmî Gazete (Sayı: 17416). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2499.pdf
23. Sermaye Piyasası Kanunu. (2012, 6 Aralık). Resmî Gazete (Sayı: 28513). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6362.pdf
24. TBMM. (2016). Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu Tutanak Dergisi. Plan ve Bütçe Komisyonu.
25. Cook, J., Deakin, S., & Hughes, A. (2001). Mutuality and corporate governance: The evolution of UK building societies following deregulation (Working Paper No. wp205). Centre for Business Research, University of Cambridge. The Bauspar System in Germany. (2023). https://www.bausparkassen.de/en/wp-content/uploads/sites/2/2023/08/Bausparen_in_Deutschland_English.pdf
26. Türkiye Büyük Millet Meclisi Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu. (2021, 17 Şubat). Komisyon Tutanak Dergisi. https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/komisyon_tutanaklari.goruntule?pTutanakId=2657
27. Vergi Usul Kanunu. (1961, 4 Ocak). Resmî Gazete (Sayı: 10703, 10704, 10705). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.4.213.pdf
28. Zaim, S. (1992). İslâm ekonomisinin temelleri (A. Esen, T. Koç & M. Y. Çakır, Haz.). İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Yayınları.
29. 1 Seri No'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği. (2007, 3 Nisan). Resmî Gazete (Sayı: 26482). https://www.gib.gov.tr/node/87461
30. 27 Seri No'lu Harçlar Kanunu Genel Tebliği. (1994, 23 Aralık). Resmî Gazete (Sayı: 22150). https://www.gib.gov.tr/node/87567
31. 39 Seri No'lu Harçlar Kanunu Genel Tebliği. (2002, 26 Ocak). Resmî Gazete (Sayı: 24652). https://www.gib.gov.tr/node/88780
32. 49 Seri No'lu Damga Vergisi Kanunu Genel Tebliği. (2007, 28 Haziran). Resmî Gazete (Sayı: 26566). https://www.gib.gov.tr/node/88781
33. 87 Seri No'lu Gider Vergileri Genel Tebliği. (2010, 22 Ekim). Resmî Gazete (Sayı: 27737). https://www.gib.gov.tr/node/88934
34. 243 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği. (1995, 7 Eylül). Resmî Gazete (Sayı: 22397). https://www.gib.gov.tr/node/88464
35. 334 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği. (2004, 5 Mayıs). Resmî Gazete (Sayı: 25453). https://www.gib.gov.tr/node/87558
36. 3490 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı. (2021, 4 Şubat). Resmî Gazete (Sayı: 31385). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/02/20210204-11.pdf
37. 30/12/1980 tarihli ve 2365 sayılı 4.1.1961 gün ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Gerekçesi. (1980). https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/MGK_/d01/c002/mgk_01002028ss0084.pdf