Katılım Bankacılığının 2030 Projeksiyonu: Nicel ve Stratejik Bir Yaklaşım

Öz

Çalışmada, Türkiye’de katılım bankacılığının tarihsel gelişimi, mevcut durumu ve gelecekteki büyüme potansiyeli karma bir yaklaşımla incelenmiştir. Faiz esaslı geleneksel bankacılığa etik bir alternatif sunan katılım bankacılığı, İslami finans ilkeleri doğrultusunda faaliyet göstermekte olup, son yıllarda küresel ölçekte olduğu gibi Türkiye’de de artan bir ilgi görmektedir. 2005 yılında yasal statü kazanarak kurumsallaşan katılım bankacılığı sektörü, özellikle kamu destekli katılım bankalarının devreye girmesiyle önemli bir büyüme ivmesi kazanmıştır. Ancak tüm bu gelişmelere rağmen, sektörün Türkiye bankacılık sistemi içindeki pazar payı hâlen sınırlıdır. Çalışmada, 2012–2025 dönemine ait aylık aktif büyüklük verileri kullanılarak trend analizi gerçekleştirilmiş ve 2025–2030 dönemine ilişkin aktif büyüklük ve sektör pazar payı tahminlerinde bulunulmuştur. Bulgular, Mayıs 2025 itibarıyla sektörün aktif büyüklüğünün 3,2 trilyon TL’ye ulaştığını ve bu rakamın 2030’da yaklaşık 13,7 trilyon TL’ye çıkabileceğini göstermiştir. Buna ek olarak, katılım bankacılığının 2030 yılında sektördeki pazar payının %8,3 civarında olabileceği hesaplanmıştır. Ancak, bu büyümeye rağmen pazar payının sabit kalması veya düşme eğilimi, bu sektörün sürdürülebilirliğe dair endişeleri gündeme getirmektedir. Çalışmada ayrıca SWOT/TOWS analizleri yoluyla sektör detaylı bir biçimde analiz edilmiştir. Bu sayede hem sektörün mevcut durumu analiz edilmiştir hem de politika yapıcılara ve karar vericilere yönelik stratejik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• İslami Finans
• Katılım Bankacılığı
• Trend Analizi
• SWOT/TOWS Analizi
• Stratejik Planlama

Participation Banking Projection for 2030: A Quantitative and Strategic Approach

Öz

In this study, the historical development, current situation, and future growth potential of participation banking in Turkey were examined through a mixed approach. Offering an ethical alternative to interest-based conventional banking, participation banking operates in line with Islamic finance principles and has attracted increasing attention in recent years, both globally and in Turkey. Institutionalized by obtaining legal status in 2005, the participation banking sector has gained significant growth momentum, particularly with the entry of state-supported participation banks. However, despite these developments, the sector’s market share within the Turkish banking system remains limited. Using monthly asset size data from the 2012–2025 period, a trend analysis was conducted, and forecasts were made regarding asset size and sectoral market share for the 2025–2030 period. The findings show that as of May 2025, the sector’s asset size reached 3.2 trillion TL and could rise to approximately 13.7 trillion TL by 2030. In addition, it was calculated that the market share of participation banking could be around 8.3% in 2030. Nevertheless, despite this growth, the possibility of the market share remaining stagnant or declining raises concerns about the sustainability of the sector. The study also conducted a detailed analysis of the sector through SWOT/TOWS frameworks, thereby not only examining its current state but also providing strategic recommendations for policymakers and decision-makers.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Finance
• Participation Banking
• Trend Analysis
• SWOT/TOWS Analysis
• Strategic Planning

Kaynakça

1. Akçay, E. (2021). Geometrik Brownian hareketi ile bankacılık sektöründe gelecek değerlerin tespit edilmesine yönelik bir uygulama (Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi).
2. Aksoy, E., & Akçakanat, Ö. (2019). Bankalarda bireysel kredi riskinin GM(1,1) modeli ile tahmin edilmesi. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(2), 70–98.
3. Al Badarin, R., & Khreis, H. (2023). Evaluating the performance of Jordanian Islamic banks using SWOT. International Journal of Business and Management Invention, 12(10), 44–52. https://www.researchgate.net/publication/374267047_Evaluating_the_Performance_of_Jordanian_Islamic_Banks_Using_SWOT
4. Alemdar, İ. (2024). Temel bankacılık göstergeleri ile İslami bankacılığın gelişimi üzerine bir inceleme: Türkiye örneği. Journal of Islamic Economics, 5(2), 127–148.
5. Bozkurt, İ. (2022). Mevduat ve katılım bankalarının güçlü ve zayıf yönleri ve Türkiye ekonomisine katkıları (2005–2020). Tesam Akademi Dergisi, 9(2), 503–535. http://dx.doi.org/10.30626/tesamakademi.1164125
6. COMCEC. (2021). Developing Islamic finance strategies in the OIC member countries. Standing Committee for Economic and Commercial Cooperation of the Organization of Islamic Cooperation (COMCEC). https://www.comcec.org/wp-content/uploads/2021/12/6-FIN-AR.pdf
7. Çalık, E. B. (2021). Katılım bankası personelinin İslami finansal bilgi düzeyinin ve faizsiz bankacılık ilkelerine duyarlılığının ölçülmesine yönelik bir araştırma. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (52), 361–392.
8. David, F. R. (2017). Strategic Management: Concepts and Cases. Pearson.

9. Durmuş, G. (2023). Future projection of Islamic banking in Turkey: Dream or utopia? Trends in Business and Economics, 37(4), 281–291.
10. Fitch Ratings. (2025, Şubat 12). Turkish Islamic banks maintain steady financial profiles as market shares fall. Fitch Ratings Islamic Finance Report. https://www.fitchratings.com/research/islamic-finance/turkish-islamic-banks-maintain-steady-financial-profiles-as-market-shares-fall-12-02-2025
11. Gujarati, D. N. (2020). Temel Ekonometri (Ü. Şenesen & G. G. Şenesen, Çev., 5. baskı). Literatür Yayıncılık.
12. Gürel, E., & Tat, M. (2017). SWOT analysis: A theoretical review. The Journal of International Social Research, 10(51), 994–1006.
13. Hübenbecker, U. (2024). Is nobody interested in the future of banks? A scoping literature review on the state of the debate. Management Review Quarterly, 74(3), 1283–1326. https://doi.org/10.1007/s11301-023-00334-8
14. İslamoğlu, M., & Can, Ş. S. (2023). Türkiye’de katılım bankacılığının gelişimi ve katılım bankacılığı sektörü SWOT analizi. Fırat Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(1), 140–165.
15. Nural, S. (2024). Faizsiz finans sisteminin zayıf ve güçlü yanları. Pearson Journal, 8(28), 1451–1476.
16. Okumuş, M. (2024). Performance assessment of participation banks based on Maqasid al-Shari'ah framework: Evidence from Türkiye. Borsa İstanbul Review, 24(1), 45–58. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214845024000747
17. Orhan, Z. H., & Yenice, A. C. (2024). Exploring the strengths and weaknesses of Islamic banking in Türkiye: A multi-generational perspective. Qualitative Research in Financial Markets. Advance online publication. https://doi.org/10.1108/QRFM-11-2024-0345
18. Qayumova, Z. A., & Kurbonova, M. M. (2023). Islamic finance in the global financial landscape: A SWOT perspective. Multidimensional Research Journal (MRJ), 2(04), . https://uniwork.buxdu.uz/resurs/12594_1_46081A7BBDD037DB2CAF41FDFA860608AFB960EF.pdf
19. SpecialEurasia. (2024, October 20). Islamic banking in Russia: A SWOT analysis. SpecialEurasia. https://www.specialeurasia.com/2024/10/20/islamic-banking-russia-swot
20. T.C. Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi. (2021). Katılım finans strateji belgesi 2021–2025. https://www.cbfo.gov.tr/katilim-finans-strateji-belgesi
21. T.C. Merkez Bankası. (2025). Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS). https://evds2.tcmb.gov.tr/
22. Tekin, B., & Gör, Y. (2022). Finansal başarısızlık tahmin modelleri ve bankacılık sektörü mali tabloları üzerinden bir uygulama: Altman ve Springate modelleri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (40), 373–404.
23. Tetik, N. (2022). İstanbul Finans Merkezi projesinin katılım bankaları perspektifinden etkileşimleri. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(23), 74–92.
24. Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB). (2021). Participation Banking Strategy Update Report 2021–2025.
25. Uludağ, M. C. (2019). Türkiye'de katılım bankacılığının analitik incelemesi. Maliye ve Finans Yazıları (111), 201–232.
26. Velioğlu, M. (2020). İstanbul’un finans merkezi olması ve katılım bankacılığı (Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). https://openaccess.izu.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12436/6455
27. Weihrich, H. (1982). The TOWS Matrix—A Tool for Situational Analysis. Long Range Planning, 15(2), 54–66.
28. Wulandari, D., Laelasari, N., & Rakhman, A. (2020). Analysis of strengths, weaknesses, opportunities, threats on multi jasa financing at PT BPRS Daarut Tauhiid. Proceedings of the 2nd International Conference on Islamic Economics, Business, and Philanthropy (ICIEBP 2020), 558, 505–511. Atlantis Press. https://www.atlantis-press.com/article/125954014.pdf
29. Yüce, M., & Eryılmaz, F. (2018, Kasım). Türkiye’de katılım bankacılığının gelişim süreci. International Congress of Islamic Economy, Finance and Ethics, 171–180.
30. Zulfahmi, Z., Devi, A., Asker, E., & Hassan, R. (2021). Participation banks in Turkey: Issues and proposes strategies based on SWOT analysis. International Journal of Islamic Economics and Finance (IJIEF), 4, 121–152.