Memduh Erdoğan, Osmanlı’da Kapitalizmin Yükselişi: Sözleşme Serbestisi Tartışmaları (Kitap Değerlendirmesi, İktisat Yayınları, 2024, 180 s.)
Öz
Memduh Erdoğan’ın Osmanlı’da Kapitalizmin Yükselişi: Sözleşme Serbestisi Tartışmaları adlı eseri, sözleşme serbestliği ilkesini Osmanlı hukuk ve iktisat düşüncesi bağlamında hem tarihsel hem de kavramsal açıdan kapsamlı bir biçimde ele almaktadır. Çalışma, bu ilkenin 19. yüzyıl Avrupa’sında liberal hukuk ve klasik iktisat düşüncesi ile olan ilişkisini, Osmanlı mevzuatına giriş sürecini ve Hanefî fıkhındaki takyidî şartlarla yaşanan gerilimleri ayrıntılı şekilde tetkik etmektedir. Kitap üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, klasik fıkıh literatüründe şartlar, fâsid ve bâtıl akitler ile akdin geçerliliği üzerinde durarak sözleşme serbestliği tartışmalarının teorik ve kavramsal temelini ortaya koymaktadır. İkinci bölüm, Batı’da sözleşme düşüncesinin kapitalizm ve liberalizm çerçevesinde geçirdiği dönüşümü ele alarak Osmanlı tartışmalarına etkilerini göstermektedir. Erdoğan, bu bölümde sözleşme serbestliğinin kapitalist ekonomik yapılarla olan işlevsel ilişkisini, bireysel çıkarlar, piyasa düzeni, hukuki güvence ve ekonomik ilişkiler açısından detaylandırmaktadır. Üçüncü bölüm ise Mecelle, Usul-i Muhakemât-ı Hukukiye Kanunu ve dönemin hukukçularının metinleri üzerinden Osmanlı hukukunda sözleşme serbestliğinin fiilen nasıl tesis edildiğini kapsamlı biçimde ortaya koymaktadır. Eser, hukuki değişimin normatif, kurumsal ve fikrî boyutlarını derinlemesine ele alırken, fiilî uygulamalar ve günümüz hukuki bağlamlarla ilişkiler konusunda sınırlı kalmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Osmanlı hukuk modernleşmesini klasik fıkıh geleneği ile modern hukuk anlayışı ekseninde değerlendiren, tarihsel, kavramsal ve akademik açıdan oldukça değerli bir kaynak olarak öne çıkmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Memduh Erdoğan, The Rise of Capitalism in the Ottoman Empire: Debates on Freedom of Contract (Book Review, İktisat Yayınları, 2024, 180 p.)
Öz
Memduh Erdoğan’s The Rise of Capitalism in the Ottoman Empire: Debates on Freedom of Contract comprehensively examines the principle of freedom of contract within the context of Ottoman legal and economic thought, both historically and conceptually. The study analyzes the relationship of this principle with 19th-century European liberal law and classical economic thought, its integration into Ottoman legislation, and the tensions arising from the restrictive conditions in the Hanafi jurisprudence. The book is organized into three main chapters. The first chapter explores classical fiqh literature, focusing on conditions, void and invalid contracts, and the validity of agreements, thereby establishing the theoretical and conceptual foundations of the freedom of contract debates. The second chapter examines the transformation of contract theory in the West within the frameworks of capitalism and liberalism and highlights its influence on Ottoman discussions. Erdoğan details the functional relationship between freedom of contract and capitalist economic structures, considering individual interests, market regulation, legal security, and economic relations. The third chapter demonstrates how freedom of contract was practically established in Ottoman law through the Mecelle, the Usul-i Muhakemât-ı Hukukiye Law, and contemporary juristic texts. While the work provides an in-depth analysis of the normative, institutional, and intellectual dimensions of legal change, it is relatively limited in addressing practical applications and connections to contemporary legal contexts. Overall, the study stands out as a historically, conceptually, and academically valuable resource for understanding Ottoman legal modernization within the intersection of classical fiqh and modern legal thought.
Anahtar Kelimeler
