A Fiqh Analysis of Gold Trading via Mobile Applications of Turkish Participation Banks in Light of AAOIFI Standards: The Case of Kuveyt Türk Participation Bank

Öz

Throughout history, gold and silver have occupied a central position in economic life, serving as a primary measure of value and a medium of exchange in commercial transactions. These precious metals, possessing intrinsic value, maintained their status as the sole means of payment until the introduction of banknotes, which form the basis of the modern financial system and possess fiat value. However, the process of technological transformation and digitalization has brought about shifts in traditional exchange methods; transactions originally conducted through the physical commodity itself have, in certain instances, been replaced by book-entry transactions carried out via digital platforms. One of the most concrete manifestations of this transformation is the gold trading services offered by banks to their customers through mobile platforms today. These transactions conducted in a digital environment have brought along various technical and juridical (fiqh) debates in terms of Islamic Law. In particular, the nature of the transaction, the issue of qabd (taking delivery and possession) of gold— which is evaluated within the scope of sarf contract (currency exchange)—the preservation of its physical backing, and the methods by which banks procure this gold from the market remain current areas of discussion in contemporary fiqh literature. This study aims to examine the processes of gold circulation carried out through the mobile applications of banks, specifically within the context of the participation banking sector in Turkey. By subjecting the digital gold trading transactions, which have gained widespread popularity among users, to a detailed analysis, the study evaluates the position of these processes on the grounds of sharia-legitimacy. As a result of the investigation, it has been determined that in gold trading—which differs from contemporary banknotes—the stringent conditions prescribed by Islamic Law for sarf contracts and the standards set by international authorities such as AAOIFI (Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions) encounter certain operational discrepancies in participation banking practices. Consequently, it is concluded that legal and technical regulations must be implemented urgently in this regard.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Finance
• Participation Banking
• Gold Trade
• Sarf Contract
• AAOIFI

AAOIFI Standartları Işığında Türk Katılım Bankalarının Mobil Uygulamaları Üzerinden Altın Ticaretinin Fıkhî Analizi: Kuveyt Türk Katılım Bankası Örneği

Öz

Tarihsel süreç içerisinde altın ve gümüş, iktisadi hayatın merkezinde yer alarak ticari mübadele işlemlerinde temel bir değer ölçüsü ve değişim aracı rolünü üstlenmiştir. “Kıymeti zatında” (intrinsic value) olan bu değerli madenler, modern finans sisteminin temelini oluşturan ve itibari değere sahip olan banknotların tedavüle girmesine kadar yegâne ödeme aracı olma vasfını korumuştur. Ancak teknolojik dönüşüm ve dijitalleşme süreci, geleneksel mübadele yöntemlerinde değişiklikler meydana getirmiş; temelde bizzat emtia üzerinden yürütülen işlemler bazı durumlarda yerini dijital platformlar üzerinden gerçekleştirilen kaydî işlemlere bırakmıştır. Bu dönüşümün en somut tezahürlerinden biri, günümüzde bankaların mobil platformları aracılığıyla müşterilerine sunduğu altın alışverişi hizmetleridir. Dijital ortamda gerçekleştirilen bu işlemler, beraberinde İslam hukuku (fıkıh) açısından birtakım teknik ve fıkhî tartışmaları da getirmiştir. Özellikle işlemin mahiyeti, sarf akdi kapsamında değerlendirilen altının “kabz” (teslim ve tesellüm) meselesi, fiziki karşılığının muhafazası ve bankaların bu altını piyasadan temin etme yöntemleri, çağdaş fıkıh literatüründe güncelliğini koruyan tartışma alanlarıdır. Bu çalışma, Türkiye’deki katılım bankacılığı sektörü özelinde, bankaların mobil uygulamaları üzerinden yürütülen altın tedavülü süreçlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, kullanıcılar nezdinde yaygınlık kazanan dijital altın alım satım işlemleri detaylı bir analize tabi tutularak, söz konusu süreçlerin fıkhî meşruiyet zeminindeki konumu değerlendirilmektedir. İnceleme sonucunda, İslam hukukunun sarf akdi için öngördüğü sıkı şartlar ile AAOIFI (İslami Finans Kuruluşları Muhasebe ve Denetim Kurumu) gibi uluslararası otoritelerin belirlediği standartların, katılım bankacılığı uygulamasında bazı operasyonel aksamalarla karşılaştığı ve bu noktada ivedilikle yapılması gereken hukuki ve teknik düzenlemeler olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İslam Ekonomisi
• Katılım Bankacılığı
• Altın Alışverişi
• Sarf Akdi
• AAOIFI

Kaynakça

1. AAOIFI, Faizsiz Finans Kuruluşları Muhasebe ve Denetleme Kurumu. (2024). Faizsiz Finans Standartları. İstanbul: AAOIFI, TKBB Yayınları.
2. AAOIFI, Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions. History. Erişim 20 Haziran 2024. https://aaoifi.com/our-history/?lang=en
3. Azizah, N. A., Rosyadi, I., ve Muthoifin. (2023). Nazariyyetü ‘akdi bey’i ve şirai’z-zehebi ‘abre’l-bernameci’l-elektroniyy fî hükmi’l-iktisadi’l-İslâmiyy. Risâlah 9(2):943-59.
4. Cessâs, E. A. A. R. (2010). Şerḫu Muḫtaṣari’ṭ.-Ṭaḫâvî. 1. bs. Beyrut: Darü’l- Beşairi’l-İslamiyye.
5. Desûkī, M. A. t.y. Ḥâşiye ʿale’ş-Şerḥi’l-kebîr. Beyrut: Darü’l-Fikr.
6. Doğan, A. Ö. (2010). Altın bankacılığı ve Türkiye uygulaması. (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
7. Ebû Davûd, S. E. İ. S. (2009). es-Sünen. Thk: Şuayb el-Arnavut. Beyrut: Darü’r-risaleti’l-‘alemiyye.
8. Ebü’l-Fazl C. M. (1993). Lisânü’l-ʿArab. 3. bs. Beyrut: Dar Ṣadır.

9. el-Heytemî, E. Ş. A. M. (1983). Tuḥfetü’l-muḥtâc bi-şerḥi’l- Minhâc. Mısır: el-Mektebetü’t-Ticariyyetü’l-Kübra.
10. el-Kasânî, A. E. M. A. (1909). Bedâʾiʿu’ṣ-ṣanâʾiʿ fî tertîbi’ş-şerâʾi. Mısır: Matba’atü şeriketi’l-matbu’ati’l-‘ilmiyye.
11. Gezgin, Y. E. (2021). Finansal piyasalarda altın işlemleri İslâm hukuku açısından bir inceleme. Konya: Hikmetevi Yayınları.
12. Gürbüz, M. (2016). İslam hukuku açısından altın bankacılığı. (Yüksek Lisans Tezi). Fırat Üniversitesi, Elazığ.
13. İbn Âbidîn, M. E. Ö. A. (1966). Reddü’l-Muḥtâr ʿale’d-Dürri’l-Muḫtâr. 2. bs. Beyrut: Darü’l-Fikr.
14. İbn Kudâme, M. (1997). el-Muğnî. 3. bs. Riyad: Dar ’Alemi’l-Kütüb.
15. İbnü’l-Hümâm, K. M. A. S. (1970). Şerḥu Fetḥü’l-Ḳadir ’Ale’l-Hidaye. 1. bs. Beyrut: Darü’l-Fikr.
16. IIFA, International Islamic Fiqh Academy. Karar bi şe’ni’l-kabdi: suveruhû ve bi hasse el-müstecidde minha ve ahkâmuhâ. Karar No: 53. Erişim Erişim 01 Haziran 2024. https://iifa-aifi.org/ar/1792.html
17. Islamqo, Islam Question and Answer. Suverü’l-kabdi ‘l-hükmî fi şirâi’z-zehebi bi’n-nükûd. Erişim 15 Haziran 2024. https://www.kisa.link/CIZzA
18. Kisbet, M. (2015). İslâm hukukuna göre satım akdinde malın kabz ve teslimi. İstanbul: Nizamiye Akademi Yayınları.
19. Kuveyt Türk İcazet Belgeleri, Altın ve Gümüş Ticareti İcazet Belgesi. Erişim 18 Haziran 2026. https://www.kuveytturk.com.tr/medium/altin-ve-gumus-ticareti-70.pdf
20. Leḫmî, A. M. R. (2011). et-Tebṣira. 1. bs. Katar: Vizaretüü’l-Evkaf ve’ş-Şüuni’l- İslamiyye.
21. Müslim, E. H. (2012). el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. 1. bs. Beyrut: Dar’ü- ṭavḳi’n-necât.
22. Nevevî, E. Z. M. (1928). el-Mecmu’ Şerḥü’l-Mühezzeb. Kahire: İdaretü’t- Tibaeti’l-Müniriyye.
23. Murad, S. (2021). İşlenmiş altının vadeli veya taksitli satışının hükmü. Diyanet Arapça İlmi Dergi (3):298-323.
24. Şis̱ri, A. B. A. 2015. el-Eḥkamü’l-fıḳhiyye li’l-muḍarabe bi’z-zeheb fi’l-meṣarifi’l- İslamiyye. Havliyyetu Külliyyeti’d-Dirasati’l-İslâmiyye ve’l-Arabiyye li’l-Benat bi’l-İskenderiyye 5(31).
25. TKBB, Türkiye Katılım Bankaları Birliği. Hakkımızda. Erişim 15 Haziran 2024. https://www.tkbb.org.tr/kurumsal/hakkimizda/tarihce
26. Topal, Ş. ve Önder, A. (2021). Elektronik Transfer Sistemleri Aracılığıyla Yapılan Altın Alım Satım İşlemleri (İslam Hukuku Açısından Müşteri Temelinde Bir İnceleme). Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (20):15-36. doi: https://doi.org/10.32950/rteuifd.1010331.
27. Turay, F. (2019). Finansal Açıdan İslâm Borçlar Hukuku (İslâmi Finans Teorisi). 1. bs. İstanbul: Ensar Yayınları.
28. Zuhaylî, V. 1985. el-Fıḳhü’l-İslamî ve edilletuhu. 2. bs. Şam: Darü’l-Fikr.