Osmanlı Kanunnameleri Işığında Üsküp ve İdaresi
Öz
Osmanlı Devleti kuruluşundan itibaren Balkan topraklarında ilerleme sürecine girdi. Bu süreçte ele geçirilen yerlerden biri olan Üsküp; Arnavutluk, Bosna ve Makedonya’ya giden yolların kesiştiği güzergahta yer alıyordu. Üsküp, Bosna’nın fethine kadar Osmanlı Devleti’nde uç özelliği taşıyan bir yer oldu.
Osmanlı Devleti’nde kanunname faaliyetlerine bakıldığında kanunname örnekleri her zaman bir kanunname başlığı altında yer almaz. Pek çok kere, yasakname veya taşradan bildirilen bir mesele sonucu gönderilmiş bir cevap formu şeklinde karşımıza çıkabilir. Osmanlı Devleti’nde gerek Rumeli gerekse Anadolu eyaletlerini ilgilendiren genel kanunnameler ile doğrudan Üsküp ile ilgili kanunnamelere bakıldığında alışılageldiği üzere toprak idaresi konusu ağırlık kazanır. Üsküp ve Selanik başlığı altında yer alan kanunnamede toprak meselesi üzerinde durulur. Bölge, maden bakımından zengin bir yer olduğundan Rumeli kanunnameleri içinde maden konusu dikkati çeker. Bunun yanı sıra Üsküp çevresi göçebe yaşam tarzına elverişli olduğundan civarda yörük grupları vardır. Bu sebeple Rumeli yörükleri ile ilgili hususlar kanunnamelerdeki yerini alır. Üsküp ve çevresinde yer alan bazı madenlerde bu yörük grupları görevlendirilir. Yörük grupları sadece madenlerde değil orduda da piyade gücü olarak gerektiğinde hizmet eder. Üsküp sancağına bağlı Kalkandelen, Kırtova gibi nahiyeler maden bakımından zengindir. Bu sebeple Üsküp’te Osmanlı darphanesi yer alır.
Toprak sistemine bakıldığında Üsküp, miri arazi sisteminin uygulandığı bir bölgedir. Bir nevi kiracılık sistemi olan bu sistem bölge halkı için tanıdıktır. Barkan’ın ifade ettiği gibi zenginlik ve medeniyetin topraktan kaynaklandığı çağlarda, devletin tüm toprakları kendi bünyesine alarak tasarruf hakkını belirli koşullarda devretmesi olağandır.
Bu makalede Osmanlı kanunnameleri ışığında klasik dönemde Üsküp’te Osmanlı idaresi, toprak sistemi, madencilik ve nüfus üzerinde durulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Skopje and its Administration in the Light of Ottoman Legal Codes
Öz
Since its establishment, the Ottoman Empire aimed to conquer the Balkan territories. In line with this purpose, Skopje, one of the conquered areas, it was strategically placed at the intersection of roads extending to Albania, Bosnia and Macedonia. Until the conquest of Bosnia, Skopje became an important frontier zone of the Ottoman Empire. The first instances of legal codes in the Ottoman Empire are not always included under the title of a legal code. They often take the form of a response sent as a result of a restriction or an issue reported by the provinces. When the general legal codes of both Rumelia and Anatolian provinces, as well as the legal codes particularly related to Skopje, are analyzed under the Ottoman Empire, the issue of land administration comes to the forefront, as it always does. The issue of land is stressed in the legal codes known as Skopje and Salonica. Since the region is a rich place in terms of minerals, the issue of mining draws attention in Rumelian legal codes. Besides, since the surroundings of Skopje are suitable for the nomadic lifestyle, there are nomadic groups in the vicinity. For this reason, the issues related to the Rumelian nomads take their place in the laws. These nomadic groups are appointed in some mines in and around Skopje. The nomadic groups serve not only in the mines but also in the army as an infantry force. Sub-districts such as Kalkandelen and Kirtova, which are connected to the sanjak of Skopje, are rich in minerals. There is an Ottoman mint in Skopje.
Considering the soil system, Skopje is a region where the miri property system is applied. This system, which is a kind of tenancy system, is familiar to the people of the region. As Barkan states, in the ages when wealth and civilization originated from the land, it is usual for the state to take all the land under its own control and transfer its right of disposition under certain conditions.
In this article, the land system, mining, and population of the Ottoman administration in Skopje throughout the classical period were discussed in light of Ottoman legal codes.
Anahtar Kelimeler
