Iconographic Analysis of the Groom Figure in the Flight into Egypt Scene in Byzantine Period Churches of the Cappadocia Region

Öz

This article examines the iconographic position, origin, and semantic functions of the figure of the guide (seys) depicted in scenes of the Flight into Egypt found in Byzantine rock churches in the Cappadocia Region. In the wall paintings of the region, the figure of the guide, depicted in front of or beside Mary, the Child Jesus, and Joseph, who occupy the centre of the composition, draws attention as an element that both determines the direction of movement in the composition and reinforces the dynamic structure of the narrative. The study examines the possible bases for the figure of the guide in apocryphal sources, its position within Byzantine iconography, and different traditions of interpretation. Examples from Cappadocia are evaluated comparatively in terms of clothing, posture, gesture, orientation, and typological characteristics; views in the literature regarding the identity of the figure, such as ‘angel guide,’ ‘local guide,’ ‘shepherd,’ ‘young servant,’ or ‘symbolic forerunner,’ are discussed. The findings reveal that the groom figure is not merely a supporting element of the scene, but also an iconographic component that directs the composition and reinforces the theological meaning of the scene. This study contributes to a more comprehensive understanding of the regional interpretative characteristics of depictions of the Flight into Egypt in Cappadocia and the iconographic diversity in Byzantine art.

Anahtar Kelimeler

• Cappadocia
• Byzantine
• Church
• Flight into Egypt
• Groom

Proje Numarası

SYL-2025-14588

Kapadokya Bölgesi Bizans Dönemi Kiliselerinde Yer Alan Mısır’a Kaçış Sahnesindeki Seyis Figürünün İkonografik Çözümlemesi

Öz

Bu araştırma, Kapadokya Bölgesi’ndeki Bizans dönemi kaya kiliselerinde yer alan Mısır’a Kaçış sahnelerinde görülen seyis (rehber) figürünün ikonografik konumunu, kökenini ve anlamsal işlevlerini incelemektedir. Bölgedeki duvar resimlerinde, kompozisyonun merkezinde yer alan Meryem, Çocuk İsa ve Yusuf’un yanı sıra sahnenin önünde veya yanında betimlenen seyis figürü hem kompozisyonun hareket yönünü belirleyen hem de anlatıdaki dinamik yapıyı güçlendiren bir unsur olarak dikkat çeker. Çalışmada, seyis figürünün apokrif kaynaklardaki olası dayanakları, Bizans ikonografisi içerisindeki konumu ve farklı yorum gelenekleri ele alınmıştır. Kapadokya örnekleri; kıyafet, duruş, jest, yönelim ve tipolojik özellikleri bakımından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş; figürün kimliği hakkında literatürde yer alan “yol gösterici melek”, “yerel rehber”, “çoban”, “genç hizmetkâr” veya “sembolik öncü” gibi görüşler tartışılmıştır. Bulgular, seyis figürünün yalnızca sahnenin yardımcı bir unsuru olmadığını, aynı zamanda kompozisyonu yönlendiren ve sahnenin teolojik anlamını güçlendiren ikonografik bir bileşen olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Kapadokya'daki Mısır’a Kaçış tasvirlerinin bölgesel yorum özelliklerini ve Bizans sanatındaki ikonografik çeşitliliği daha kapsamlı biçimde anlamaya katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kapadokya
• Bizans
• Kilise
• Mısır’a Kaçış
• Seyis

Destekleyen Kurum

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ, BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJELERİ KOORDİNATÖRLÜĞÜ

Proje Numarası

SYL-2025-14588

Etik Beyan

Bu çalışma, bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır. Etik kurul izni gerektiren herhangi bir yöntem kullanılmamıştır.

Teşekkür

Erciyes Üniversitesi, Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğüne desteklerinden dolayı teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Bovon, François, “The Infancy Gospels”, Harvard Theological Review, 95/ 4 (2002), s. 447-470.
2. Brenk, Beat, Die frühchristlichen Mosaiken in S. Maria Maggiore zu Rom, Wiesbaden 1975.
3. Brock, Sebastian, “The Infancy Gospel of Thomas and the Arabic Infancy Gospel”, The Harp, 11 (1998), s. 97-106.
4. Brown, Raymond E., The Birth of the Messiah: A Commentary on the Infancy Narratives in the Gospels of Matthew and Luke, New York 1993.
5. Cormack, Robin, Byzantine Art (Oxford History of Art), Oxford 2000.
6. Didron, Adolphe Napoléon, Christian Iconography: The History of Christian Art in the Middle Ages, London 1886.
7. Dionysios of Fourna, The “Painter’s Manual” of Dionysius of Fourna (Çev. Paul Hetherington), London 1974.
8. Elliott, J. K., The Apocryphal New Testament: A Collection of Apocryphal Christian Literature in an English Translation, Oxford 1993.

9. Folgerø, Per Olov, “The Sistine Mosaics of S. Maria Maggiore in Rome: Christology and Mariology in the Interlude between the Councils of Ephesus and Chalcedon”, Acta ad archaeologiam et artium historiam pertinentia, 21 (2008), s. 37-38.
10. Gage, John, Color and Culture: Practice and Meaning from Antiquity to Abstraction, Berkeley 1993.
11. Gallas, Klaus- Wessel, Klaus - Borboudakis, Manolis, Byzantinisches Kreta, München 1983.
12. Güneri, Derya, “Aktepe Arkhistrategos Mikhail Kilisesi”, Anasay, 20 (2022), s. 153-191.
13. Güneri, Derya, “Ürgüp Karlık Köyü 1 Nolu Kilise ve Yapı Kompleksi”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28 (1), (2026).
14. Hogg, E. S. D. - Crum, W. E., “The Infancy Gospel of Thomas and the Arabic Infancy Gospel. Texts and Translations”, Society for Promoting Christian Knowledge, (1904), s. 18–51.
15. https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Frescos_of_Flight_into_Egypt#/media/File:Fresco-Escape_to_Egypt_282N3726_-_St_John_Church_Velika_Ho%C4%8Da.jpg Erişim Tarihi: 07.02.2026
16. https://www.christianiconography.info/Edited%20in%202013/2013%20trip/lifeJesusMuestair.flightEgypt.html Erişim Tarihi: 20.01.2026
17. https://www.flickr.com/photos/kotomi-jewelry/2354444509/in/pool-byzantine/ Erişim Tarihi: 08.12.2025
18. https://www.flickr.com/photos/profzucker/52595196639/in/photostream/ Erişim Tarihi: 06.11.2025
19. James, Liz, Light and Color in Byzantine Art, Oxford 1996.
20. James, Montague Rhodes, The Apocryphal New Testament: Being the Apocryphal Gospels, Acts, Epistles, and Apocalypses, Oxford 1924.
21. Jerphanion, Guillaume de, Les églises rupestres de Cappadoce: Une nouvelle province de l’art byzantin, C. 1, Paris 1925.
22. Jerphanion, Guillaume de, Les églises rupestres de Cappadoce: Une nouvelle province de l’art byzantin, C. 2/1, Paris 1932.
23. Jerphanion, Guillaume de, Les églises rupestres de Cappadoce: Une nouvelle province de l’art byzantin, C. 2/2, Paris 1936.
24. Jerphanion, Guillaume de, Une nouvelle province de l’art byzantin: Les églises rupestres de Cappadoce, Paris 1925-1942.
25. Jolivet-Lévy, Catherine, La Cappadoce médiévale: Images et spiritualité, Saint-Léger-Vauban 2001.
26. Jolivet-Lévy, Catherine, Les églises byzantines de Cappadoce: Le programme iconographique de l’abside et de ses abords, Paris 1991.
27. Jones, Jeremiah, A New and Full Method of Settling the Canonical Authority of the New Testament, 2 Cilt, Oxford 1798.
28. Kirschbaum, Engelbert, Lexikon der christlichen Ikonographie: Allgemeine Ikonographie F–K, 2 Cilt, Rome 1971.
29. Koester, Helmut, Ancient Christian Gospels: Their History and Development, London 1990.
30. Kotanjyan, N.G., “The Etchmiadzin Gospel”, Fundamental Armenology, (2016), s. 329-293.
31. Künstle, Karl, Ikonographie der christlichen Kunst: Prinzipienlehre, Hilfsmotive, Offenbarungstatsachen, C. 1, Freiburg im Breisgau 1928.
32. Lafontaine-Dosogne, Jacqueline, Iconographie de l'enfance de la Vierge dans l'Empire byzantin et en Occident, 2. Baskı, Brüksel 1992.
33. Lidova, Maria A., “The Murano Diptych: An Early Byzantine Ivory Book Cover”, Bulletin: Literary Theory. Linguistics. Cultural Studies, 1 (2022).
34. MacCormack, Sabine, “Change and Continuity in Late Antiquity: The Ceremony of ‘Adventus’”, Historia: Zeitschrift Für Alte Geschichte, 21/ 4 (1972), s. 721-752.
35. Macler, Frédéric, L’Évangile arménien: Édition phototypique du manuscrit no. 229 de la Bibliothèque d’Etchmiadzin, Paris 1920.
36. Maguire, Henry, Art and Eloquence in Byzantium, Princeton 1981.
37. Matta, Matta İncili 2:13–15, Kitab-ı Mukaddes Şirketi.
38. Nersessian, Sirarpie Der, “La peinture arménienne au VIIe siècle et les miniatures de l’Évangile d’Etchmiadzin”, Études byzantines et arméniennes, (1973).
39. Ousterhout, Robert, Visualizing Community: Art, Material Culture, and Settlement in Byzantine Cappadocia, Washington 2017.
40. Piltz, Elisabeth, “Middle Byzantine Court Costume”, Byzantine Court Culture from 829 to 1204, (Ed. Henry Maguire), Washington D.C. 1997, s. 39-51.
41. Restle, Marcell, Die byzantinische Wandmalerei in Kleinasien, 3 Cilt, Recklinghausen 1967.
42. Rizzardi, Caterina, “Osservazioni sull’iconografia del dittico di Murano”, Felix Ravenna, (tarih yok).
43. Roberts, Alexander- Donaldson, James, “Pseudo-Matthew”, Christian Literature Publishing Co, 1886.
44. Schiller, Gertrud, Iconography of Christian Art: Christ’s Incarnation, (Çev. Janet Seligman), C. 1, Greenwich 1971.
45. Schneemelcher, Wilhelm- Wilson, R. McL., New Testament Apocrypha: Volume One – Gospels and Related Writings, Westminster 1991.
46. Schneemelcher, Wilhelm, New Testament Apocrypha, C. 1, Louisville 1991.
47. Sevcenko, Nancy P., “Himation”, The Oxford Dictionary of Byzantium, C. II, New York 1991, s. 932.
48. Sevcenko, Nancy P., “Tunic”, The Oxford Dictionary of Byzantium, C. III, New York 1991, s. 2117-2118.
49. Spain, Suzanne, The Program of the Fifth-Century Mosaics of Santa Maria Maggiore, New York 1968.
50. Thierry, Nicole - Thierry, Michel, “Ayvalı Kilise ou Pigeonnier de Güllüdere: Église Inédite de Cappadoce”, Cahiers Archéologiques, 15 (1965), s. 97-154.
51. Thierry, Nicole - Thierry, Michel, Nouvelles églises rupestres de Cappadoce, région du Hasan Dağı, Paris 1963.
52. Thierry, Nicole, “Art byzantin du Haut Moyen Âge en Cappadoce : l’église n°3 de Mavrucan”, Journal des savants, (1972).
53. Thierry, Nicole, Haut Moyen-Âge en Cappadoce, C. I, Paris 1983.
54. Volbach, Wolfgang Fritz, “Silber- und Elfenbeinarbeiten vom Ende des 4. bis zum Anfang des 7. Jahrhunderts”, Beiträge zur Kunstgeschichte und Archäologie des Frühmittelalters, (1958).
55. Volbach, Wolfgang Fritz, Elfenbeinarbeiten der Spätantike und des frühen Mittelalters, Mainz 1952.
56. Volbach, Wolfgang Fritz, Elfenbeinarbeiten der Spätantike und des frühen Mittelalters, Mainz 1976.
57. Weitzmann, Kurt, Die armenische Buchmalerei des 10. und beginnenden 11. Jahrhunderts, Bamberg 1933.
58. Weitzmann, Kurt, Studies in the Arts at Sinai, Princeton 1982.
59. Weitzmann, Kurt, The Monastery of Saint Catherine at Mount Sinai: The Icons (From the Sixth to the Tenth Century), C. 1, Princeton 1976.
60. Zarković, Božidar V., “Velika Hoča and the beginning of the church estate in Metohija”, Zbornik radova Filozofskog fakulteta u Priştini, 43/ 2 (2013), s. 131-148.