أهم تدابير حماية المال العام في عهود الراشدين: الصِّدِّيق نموذجاً
Öz
يهدف هذا البحث إلى بيان تميز عهود الراشدين عن غيرها في صيانة المال العام، وابتكارات أولهم (الصِّدِّيْق) وما اتخذه من تدابير للقيام بذلك، وقد سُلك في هذه الدراسة منهج استقرائي وصفي تحليلي، أتى على مسند الصديق، وذكره في كتب الأموال، واستخلص أهم ما يصح عنه أو يقرب إلى الصحيح. وأهمية هذا البحث متصلة بأهمية المال، فهو أحد الضروريات التي جاءت الشرائع بحفظها، وذلك يبين أهمية حماية أعظمه وهو المال العام الذي تقوم عليه مصالح البلاد، ويشترك فيه الجم الغفير. وصيانة موارد الدولة، ومنع الفساد، والإنفاق الرشيد، وسلامة ذمة المسؤولين، وشفافية تعاملاتهم، من أعمدة نهضة البلدان، كما أن إهدار مقدراتها، وتبديد أموالها من أعظم أسباب تقهقرها. وتصرف الراشدين على وجه الخصوص له مكانة في التشريع الإسلامي، ولاسيما الصِّدِّيق. وأصالة هذا البحث تظهر لمن سبر الدراسات وعلم أنه لم يبحث موضوعه مع أهميته، وقد أضاف التنبيه على التفرقة بين الخلافة والملك من جهة الأموال، وأضاف أيضاً جمع تدابير الصديق التي اتخذها لحماية المال العام، ولذلك أثر في تسديد التشريعات المالية المعاصرة. وكان من أهم نتائجه بيان التزام الخلفاء الراشدين عموماً، والصديق خصوصا بأبلغ ما يمكن أن يلزم به نظام رئيساً في حفظ المال، مع ذكر أهم سبعة تدابير اتخذها الصديق لحماية المال العام.
Anahtar Kelimeler
مال عام, فساد, رقابة, خلافة راشدة, أبوبكر الصديق
Key Measures for Protecting Public Wealth during the Era of the Rightly Guided Caliphs: Abu Bakr al-Siddiq as a Model
Öz
This research aims to reveal the uniqueness of the period of the Rightly-Guided Caliphs in protecting public property, and to examine the measures and innovations implemented by the first Caliph, Abu Bakr as-Siddiq, for this purpose. This study followed an inductive, descriptive and analytical approach, Abu Bakr's practices were examined based on evidence and the narrations in the Musnad of Abu Bakr and books about public property were evaluated. In addition, the seven basic measures that Abu Bakr took in the context of protecting public property are also explained. The originality of this research lies in addressing an important issue that has not been sufficiently explored in previous studies and in distinguishing between the Rightly-Guided Caliphs and other rulers in terms of managing and safeguarding wealth. By compiling Abu Bakr as-Siddiq's measures for protecting public property, this research aims to contribute to contemporary financial legislation. It is revealed as one of the important results that the Rightly-Guided Caliphs in general, and Abu Bakr in particular, showed the highest level of sensitivity a leader could show in protecting public property.
Anahtar Kelimeler
Public property, Rightly-Guided Caliphs, Audit, Abu Bakr as-Siddiq
Raşid Halifeler Döneminde Kamu Malını Koruma Tedbirleri: Ebubekir es-Sıddık Örneği
Öz
Bu araştırma, Hulefa-i Raşidîn döneminin kamu malını koruma konusundaki özgünlüğünü ortaya koymayı, özellikle ilk halife Ebû Bekir es-Sıddîk'ın kamu malını koruma amacıyla uyguladığı tedbirleri ve yenilikleri incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada, tümevarımsal, betimsel ve analitik bir yöntem izlenmiş, Ebû Bekir’in uygulamaları delillere dayalı olarak incelenmiş ve kamu mallarıyla ilgili kitaplarda geçen rivayetler değerlendirilmiştir. Araştırmada, Ebû Bekir'in kamu malını koruma konusundaki sahih veya sahihe yakın rivayetleri ele alınmıştır.Kamu mallarının İslam’ın korunmasını önemsediği beş temel değerden biri olması, ülkenin çıkarlarının kamu malları üzerine inşa edilmesi ve halkın büyük çoğunluğunun paylaştığı ortak mallar olması temeline dayanması bu araştırmayı önemli kılmaktadır. Hulefa-i Raşidîn’in bu konudaki uygulamaları, başta Ebû Bekir olmak üzere, İslam hukuku bağlamında özel bir yere sahiptir ve örnek teşkil etmektedir. Hilafet ile mal arasındaki ayrımın yapıldığı bu çalışma, daha önce üzerine bir inceleme yapılmamış bir konu olması sebebiyle, özgün bir araştırma makalesidir. Ebû Bekir’in kamu malını koruma konusundaki tedbirlerini derleyen bu eser, günümüz finans mevzuatına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Genelde Hulefa-i Raşidîn'in, özelde Ebû Bekir’in kamu malını koruma konusunda bir liderin gösterebileceği en üst düzeyde hassasiyeti gösterdiği önemli sonuçlardan biri olarak ortaya çıkmaktadır. Ayrıca Ebû Bekir’in kamu mallarını koruma bağlamında ele aldığı yedi temel tedbir de bu çalışmada ele alınmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kamu malı, Raşid Halifeler, Denetim, Yolsuzluk, Ebubekir es-Sıddık