NET DÖVİZ GELİRİNİN ULUSAL PARA ARZI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışmada, 2006:01-2019:07 dönemi için Türkiye net döviz gelirinin (girişinin) ulusal para arzı üzerindeki etkisi ARDL eşbütünleşme yaklaşımı ile araştırılmıştır. Bağımlı değişken olarak M1 para arzı (yabancı paralar hariç) belirlenmiştir. Bağımsız değişkenler net döviz geliri, bankacılık sektörü yurt içi kredi hacmi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın net dış varlıkları, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın net iç varlıkları ve enflasyondur. Ampirik bulgulara göre, net döviz geliri ve enflasyon değişkeni M1 ulusal para arzını negatif yönde etkilemektedir. Diğer bağımsız değişkenler ise M1 ulusal para arzını pozitif yönde etkilemektedir. Ampirik bulgulara göre net döviz gelirindeki (girişindeki) %1’lik bir artış, M1 ulusal para arzını yaklaşık olarak %0,07 oranında azaltmaktadır. Ampirik çalışmaya göre uzun dönem ilişkisinde ortaya çıkan bir sapmanın yaklaşık olarak 2,8 ay sonra tümüyle yok olacağı saptanmıştır. 

Anahtar Kelimeler

• ARDL
• Net Döviz Geliri
• Ulusal Para Arzı

THE IMPACT OF NET FOREIGN EXCHANGE INCOME ON THE NATIONAL MONEY SUPPLY: THE CASE OF TURKEY

Öz

In this study, the impact of the Turkish net foreign exchange income (inflow) on the national money supply for the period 2006:01-2019:07 is examined using the ARDL cointegration approach. M1 money supply (excluding foreign currencies) is determined as the dependent variable. Independent variables are net foreign exchange income (inflow), the domestic banking sector credit volume, net foreign assets of the Central Bank of Turkey, net domestic assets of the Central Bank of Turkey and inflation. According to the empirical results, net foreign exchange income (inflow) and inflation have a negative impact on the national M1 money supply. Other independent variables have positive effects on M1 national money supply. According to empirical findings, a 1% increase in net foreign exchange income (inflow) is to decrease the M1 national money supply by approximatel 0,07%. According to empirical study, it is found that a deviation in the long-term relationship disappears completely after about 2,8 months.

Anahtar Kelimeler

• ARDL
• Net Foreign Exchange Income
• National Money Supply

Kaynakça

1. Almutair, S. (2015). A Cointegration Analysis of Money Supply and Saudi Stock Price Index. International Journal of Economics and Finance. 7(5): 153-165.
2. Barfuß, K. M. (1993). Geld und Währung. Wiesbaden: Springer Fachmedien.
3. Brunetti, A. (2012). Wirtschaftskrise ohne Ende?: US-Immobilienkrise, Globale Finanzkrise, Europäische Schuldenkrise. Bern: Hep der Bildungsverlag.
4. Brunetti, A. (2018). Ausnahmezustand: Das turbulente Jahrzehnt nach der Groβen Finanzkrise. Bern: Hep der Bildungsverlag.
5. Bulut, E. (2018). Uluslararası İktisat. Ankara: Monopol Yayınları.
6. Cepni, O. ve Guney, I. E. (2017). Endogeneity of Money Supply: Evidence from Turkey. Journal of Finance & Banking Studies. 6(1): 1-10.
7. Çelik, K. (2015). Uluslararası İktisat. Trabzon: Celepler Matbaacılık Yayın Dağıtım.
8. Çil, N. (2018). Finansal Ekonometri. İstanbul: Der Yayınları.

9. Dickey, D. A. ve Fuller, W. A. (1979). Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series With a Unit Root. Journal of the American Statistical Association. 74(366): 427-431.
10. Dickey, D. A. ve Fuller, W. A. (1981). Likelihood Ratio Statistics for Autoregressive Time Series with a Unit Root. Econometrica. 49(4): 1057-1072.
11. Dikmen, N. (2018). Ekonometriye Giriş: Temel Kavramlar ve Uygulamalar. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
12. Dritsakis, N. (2011). Demand for Money in Hungary: An ARDL Approach. Review of Economics & Finance. 1-16.
13. Gischer, H., Herz, B. ve Menkhoff, L. (2012). Geld, Kredit und Banken: Eine Einführung. Berlin, Heidelberg: Springer-Verlag.
14. Göktaş, P., Pekmezci, A. ve Bozkurt, K. (2019). Ekonometrik Serilerde Uzun Dönem Eşbütünleşme ve Kısa Dönem Nedensellik: Makroekonomik Verilerle Eviews ve Stata Uygulamaları. Ankara: Gazi Kitabevi.
15. Gujarati, D. N. (2011). Temel Ekonometri. Çev. Ümit Şenesen ve Gülay Günlük Şenesen. İstanbul: Literatür Yayıncılık.
16. Güneş, H. (1990). Türkiye’de Para Arzını Arttıran Nedenler. İstanbul: İstanbul Ticaret Odası.
17. Güvenek, B., Alptekin, V. ve Çetinkaya, M. (2010). Enflasyon ve Dolaylı Vergilerden Elde Edilen Gelirler Arasındaki İlişkinin VAR Yöntemiyle Analizi. Kamu-İş. 11(3): 1-28.
18. Happe V., Horn G. ve Otto K. (2017). Das Wirtschaftslexikon: Begriffe, Zahlen, Zusammenhänge. Bonn: Verlag J. H. W. Dietz Nachf.
19. Huber, J. (1998). Vollgeld: Beschäftigung, Grundsicherung und weniger Staatsquote durch eine modernisierte Geldordnung. Berlin: Duncker & Humblot.
20. Idris, M. (2019). Interactive Mechanism of Money Supply and Economic Growth: Analysis of the Causal Relationship in Nigeria. International Journal of Academic Research in Business & Social Sciences. 9(7): 324-338.
21. International Monetary Fund (2019). Annual Report on Exchange Arrangements and Exchange Restrictions 2018. Washington D.C..
22. İşgüden, T. ve Turanlı, R. (1992). Ansiklopedik Ekonomi Sözlüğü. Eskişehir: Bilim Teknik Yayınevi.
23. Kamacı, A., Ceyhan, M. S. ve Peçe, M. A. (2017). Kredi Hacminin Para Arzı ve Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi. ICMEB17 Özel Sayı: 400-409.
24. Kaplan, F. (2016). Türkiye’nin Meyve ve Sebze İhracatı: Bir Çekim Modeli Uygulaması. Journal of Yasar University. 11 (42): 77-83.
25. Karagöl, E., Erbaykal, E. ve Ertuğrul, H. M. (2007). Türkiye’de Ekonomik Büyüme ile Elektrik Tüketimi İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı. Doğus Universitesi Dergisi. 8(1): 72-80.
26. Kesbiç, C. Y., Baldemir, E. ve Bakımlı, E. (2005). Bütçe Açıkları İle Parasal Büyüme ve Enflasyon Arasındaki İlişki: Türkiye İçin Bir Model Denemesi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 19(1): 81-98.
27. Kofoğlu, İ. H. (2018). Para Arzı İçsellik Analizi Türkiye Örneği (2006-2017). Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi. 9(25): 136-152.
28. Korkmaz, S. (2010). Yeni Keynesyen Phillips Eğrisinin Türkiye’ye Uygulanması. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 6 (11): 141-162.
29. Köksel, B. (2016). Türkiye Ekonomisinde Para Arzının İçselliği: 2006-2014 Dönemi Üzerine Bir Uygulama. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 30(2): 445-471.
30. MacKinnon, J. G. (2010). Critical Values for Cointegration Tests. Queen’s Economics Department Working Paper No. 1227.
31. Mert, M. ve Çağlar, A. E. (2019). Eviews ve Gauss Uygulamalı Zaman Serileri Analizi. Ankara: Detay Yayıncılık.
32. Nayan, S., Kadir, N., Abdullah, M. S. ve Ahmad, M. (2013).Post Keynesian Endogeneity of Money Supply: Panel Evidence. MPRA Paper No. 48716.
33. Nesanır, Ö. (2011). Türkiye’de Para Arzı-Banka Kredileri İlişkisi: VAR Analizi (1986-2010). Sosyal Bilimler Dergisi. 1(2): 115-133.
34. Nkoro, E. ve Uko, A. K. (2016). Autoregressive Distributed Lag (ARDL) Cointegration Technique: Application and Interpretation. Journal of Statistical and Econometric Methods. 5(4): 63-91.
35. Orhan, O. Z. ve Erdoğan, S. (2015). Para Politikası. Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
36. Özer, O. O. (2012). Türkiye’nin Tarım Ürünleri İhracat Fonksiyonu ve Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracatta Olan Etkileri. Selçuk Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi. 26(2): 63-69.
37. Özgür, G. (2008). İçsel Para Teorisi’ne Genel Bir Bakış. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 26 (2): 51-79.
38. Parasız, İ. (2009). Para Banka ve Finansal Piyasalar. Bursa: Ezgi Kitabevi.
39. Pesaran, M. H., Shin, Y. ve Smith, R. J. (2001). Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships. Journal of Applied Econometrics. 16(3): 289-326.
40. Phillips, P. C. B. ve Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika. 75(2): 335-346.
41. Schricker, W. ve Rubin, E. (1992). Geld, Kredit & Währungen. München: Verlag für Wirtschaftsskripten.
42. Sharifi-i Renani, H. (2007). Demand for money in Iran: An ARDL approach. MPRA Paper No. 8224.
43. Sinn, H. W. (2018). Fast 1000 Milliarden Target-Forderung der Bundesbank: Was steckt dahinter?. Ifo Schnelldienst. 71(14): 26-37.
44. Sinn, H. W. (2015). Der Euro: Von der Friedensidee zum Zankapfel. Çev. Florian Buck, Wolfgang Meister ve Hans Werner Sinn. München: Carl Hanser Verlag.
45. Tarı, R. (2016). Ekonometri. İstanbul: Kocaeli Üniversitesi Vakfı Yayınları.
46. Tayyar, A. E. (2018). Endojen Para Arzının Politik Yönü: Türkiye İçin Toda-Yamamoto Nedensellik Analizinin Uygulanması. Sosyal Bilimler Dergisi. 5(26): 89-107.
47. Toker, K. ve Gürel, S. P. (2019). Enflasyon- Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Ekonomisinde Mundell-Tobin Etkisinin Analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Sayı 36: 335-348.
48. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2019). 100 Soruda Merkez Bankacılığı. www.tcmb.gov.tr (Erişim Tarihi: 28.06.2019).
49. Ülgen, G. (2017). Makro İktisat. İstanbul: Türkmen Kitabevi.
50. Vera, A. P. (2001). The Endogenous Money Hypothesis: Some Evidence from Spain (1987-1998). Journal of Post Keynesian Economics. 23(3): 509-526.
51. Yanar, İ., Sabuncuoğlu, M. U., Özdil, M. M., Uzun, E., Tözüm, İ. B., Sevinç Oral, F., Koldaş, T., Kara, A., Kiraz, T., Aydın, M., Berberoğlu, D. ve Yılmaz, T. (2016). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bilançosu ve Analitik Bilanço: Örnek Uygulamalar ve Bilanço Yansımaları. Ankara: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası.
52. Yurtkur Koç, A. (2019). Para Arzının İçselliği Hipotezi: Türkiye İçin Ampirik Bir Analiz (2006-2018). Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi. 24: 131-150.
53. https://www.bundesbank.de/dynamic/action/de/startseite/glossar/723820/glossar?firstLetter=G&contentId=648614 (Erişim Tarihi: 11.02.2020).
54. http://www.tuik.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=650
55. https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket