Araştırma Makalesi

Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması

Cilt: 7 Sayı: 2 31 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması

Öz

Sürdürülebilir çevre yönetimi ve verimli geri dönüşüm sistemleri için etkili atık sınıflandırması esastır. Bu çalışma atıkların otomatik olarak dokuz kategoriye sınıflandırmak için RealWaste veri setinden alınan görüntü verilerini kullanan derin öğrenmeye dayalı bir yaklaşım sunmaktadır. VGG16, ResNet50, DenseNet201, EfficientNetB3 ve Xception dâhil olmak üzere on beş evrişimli sinir ağı (CNN) mimarisi, transfer öğrenmesi ve ince ayar kullanılarak değerlendirildi. Sınıf dengesizliğini azaltmak için veri artırma ve sınıf ağırlıklandırma stratejileri kullanıldı. Modeller doğruluk, kesinlik, geri çağırma, F1 puanı ve karışılık matrisleri kullanılarak değerlendirildi. Ek olarak modellerin yorumlanabilirliğini artırmak için Grad-CAM görselleştirmeleri kullanıldı. DenseNet201 ve EfficientNetB2, güçlü genelleme ve yüksek sınıf bazında performans göstererek en iyi performansı gösterenler olarak ortaya çıktı. Bu araştırma mobil veya gömülü platformlara uyarlanabilen atık sınıflandırma sistemleri oluşturmada derin öğrenmenin ve açıklanabilir yapay zekanın potansiyelini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. [1] M. A. Kazaure and H. Kabir, “Global waste crisis: Causes and consequences,” Environmental Sustainability Journal, vol. 9, no. 2, pp. 115–124, 2021.
  2. [2] J. R. Jambeck, R. Geyer, C. Wilcox, T. R. Siegler, M. Perryman, A. Andrady, and K. L. Law, “Plastic waste inputs from land into the ocean,” Science, vol. 347, no. 6223, pp. 768–771, 2015.
  3. [3] M. Ilyas and M. Sadiq, “An overview of municipal solid waste management in emerging countries,” Journal of Cleaner Production, vol. 265, p. 121610, 2020.
  4. [4] S. Pahl, K. J. Wyles, and R. C. Thompson, “Can the arts help to deliver sustainable messages?,” Philosophical Transactions of the Royal Society B, vol. 371, no. 1701, p. 20160367, 2017.
  5. [5]M. Önder, N. Daldal, K. Polat, and M. U. Doğan, “Internet of thing-based hand tremor monitoring system and automated detection of hand tremor frequency,” Computers and Electrical Engineering, vol. 122, 2025.
  6. [6] Y. LeCun, Y. Bengio, and G. Hinton, “Deep learning,” Nature, vol. 521, no. 7553, pp. 436–444, 2015.
  7. [7] A. Krizhevsky, I. Sutskever, and G. E. Hinton, “ImageNet classification with deep convolutional neural networks,” Communications of the ACM, vol. 60, no. 6, pp. 84–90, 2017.
  8. [8] S. J. Pan and Q. Yang, “A survey on transfer learning,” IEEE Transactions on Knowledge and Data Engineering, vol. 22, no. 10, pp. 1345–1359, 2010.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yazılım Mühendisliği (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

19 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

7 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 7 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kışlıoğlu, İ., & Güler, O. (2025). Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması. Journal of Information Systems and Management Research, 7(2), 175-191. https://doi.org/10.59940/jismar.1746258
AMA
1.Kışlıoğlu İ, Güler O. Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması. JISMAR. 2025;7(2):175-191. doi:10.59940/jismar.1746258
Chicago
Kışlıoğlu, İkra, ve Osman Güler. 2025. “Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması”. Journal of Information Systems and Management Research 7 (2): 175-91. https://doi.org/10.59940/jismar.1746258.
EndNote
Kışlıoğlu İ, Güler O (01 Aralık 2025) Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması. Journal of Information Systems and Management Research 7 2 175–191.
IEEE
[1]İ. Kışlıoğlu ve O. Güler, “Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması”, JISMAR, c. 7, sy 2, ss. 175–191, Ara. 2025, doi: 10.59940/jismar.1746258.
ISNAD
Kışlıoğlu, İkra - Güler, Osman. “Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması”. Journal of Information Systems and Management Research 7/2 (01 Aralık 2025): 175-191. https://doi.org/10.59940/jismar.1746258.
JAMA
1.Kışlıoğlu İ, Güler O. Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması. JISMAR. 2025;7:175–191.
MLA
Kışlıoğlu, İkra, ve Osman Güler. “Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması”. Journal of Information Systems and Management Research, c. 7, sy 2, Aralık 2025, ss. 175-91, doi:10.59940/jismar.1746258.
Vancouver
1.İkra Kışlıoğlu, Osman Güler. Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması. JISMAR. 01 Aralık 2025;7(2):175-91. doi:10.59940/jismar.1746258