TR
EN
Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması
Öz
Sürdürülebilir çevre yönetimi ve verimli geri dönüşüm sistemleri için etkili atık sınıflandırması esastır. Bu çalışma atıkların otomatik olarak dokuz kategoriye sınıflandırmak için RealWaste veri setinden alınan görüntü verilerini kullanan derin öğrenmeye dayalı bir yaklaşım sunmaktadır. VGG16, ResNet50, DenseNet201, EfficientNetB3 ve Xception dâhil olmak üzere on beş evrişimli sinir ağı (CNN) mimarisi, transfer öğrenmesi ve ince ayar kullanılarak değerlendirildi. Sınıf dengesizliğini azaltmak için veri artırma ve sınıf ağırlıklandırma stratejileri kullanıldı. Modeller doğruluk, kesinlik, geri çağırma, F1 puanı ve karışılık matrisleri kullanılarak değerlendirildi. Ek olarak modellerin yorumlanabilirliğini artırmak için Grad-CAM görselleştirmeleri kullanıldı. DenseNet201 ve EfficientNetB2, güçlü genelleme ve yüksek sınıf bazında performans göstererek en iyi performansı gösterenler olarak ortaya çıktı. Bu araştırma mobil veya gömülü platformlara uyarlanabilen atık sınıflandırma sistemleri oluşturmada derin öğrenmenin ve açıklanabilir yapay zekanın potansiyelini vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- [1] M. A. Kazaure and H. Kabir, “Global waste crisis: Causes and consequences,” Environmental Sustainability Journal, vol. 9, no. 2, pp. 115–124, 2021.
- [2] J. R. Jambeck, R. Geyer, C. Wilcox, T. R. Siegler, M. Perryman, A. Andrady, and K. L. Law, “Plastic waste inputs from land into the ocean,” Science, vol. 347, no. 6223, pp. 768–771, 2015.
- [3] M. Ilyas and M. Sadiq, “An overview of municipal solid waste management in emerging countries,” Journal of Cleaner Production, vol. 265, p. 121610, 2020.
- [4] S. Pahl, K. J. Wyles, and R. C. Thompson, “Can the arts help to deliver sustainable messages?,” Philosophical Transactions of the Royal Society B, vol. 371, no. 1701, p. 20160367, 2017.
- [5]M. Önder, N. Daldal, K. Polat, and M. U. Doğan, “Internet of thing-based hand tremor monitoring system and automated detection of hand tremor frequency,” Computers and Electrical Engineering, vol. 122, 2025.
- [6] Y. LeCun, Y. Bengio, and G. Hinton, “Deep learning,” Nature, vol. 521, no. 7553, pp. 436–444, 2015.
- [7] A. Krizhevsky, I. Sutskever, and G. E. Hinton, “ImageNet classification with deep convolutional neural networks,” Communications of the ACM, vol. 60, no. 6, pp. 84–90, 2017.
- [8] S. J. Pan and Q. Yang, “A survey on transfer learning,” IEEE Transactions on Knowledge and Data Engineering, vol. 22, no. 10, pp. 1345–1359, 2010.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Yazılım Mühendisliği (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
19 Temmuz 2025
Kabul Tarihi
7 Kasım 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 7 Sayı: 2
APA
Kışlıoğlu, İ., & Güler, O. (2025). Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması. Journal of Information Systems and Management Research, 7(2), 175-191. https://doi.org/10.59940/jismar.1746258
AMA
1.Kışlıoğlu İ, Güler O. Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması. JISMAR. 2025;7(2):175-191. doi:10.59940/jismar.1746258
Chicago
Kışlıoğlu, İkra, ve Osman Güler. 2025. “Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması”. Journal of Information Systems and Management Research 7 (2): 175-91. https://doi.org/10.59940/jismar.1746258.
EndNote
Kışlıoğlu İ, Güler O (01 Aralık 2025) Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması. Journal of Information Systems and Management Research 7 2 175–191.
IEEE
[1]İ. Kışlıoğlu ve O. Güler, “Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması”, JISMAR, c. 7, sy 2, ss. 175–191, Ara. 2025, doi: 10.59940/jismar.1746258.
ISNAD
Kışlıoğlu, İkra - Güler, Osman. “Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması”. Journal of Information Systems and Management Research 7/2 (01 Aralık 2025): 175-191. https://doi.org/10.59940/jismar.1746258.
JAMA
1.Kışlıoğlu İ, Güler O. Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması. JISMAR. 2025;7:175–191.
MLA
Kışlıoğlu, İkra, ve Osman Güler. “Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması”. Journal of Information Systems and Management Research, c. 7, sy 2, Aralık 2025, ss. 175-91, doi:10.59940/jismar.1746258.
Vancouver
1.İkra Kışlıoğlu, Osman Güler. Açıklanabilir Yapay Zekâ Araçları ve Transfer Öğrenme ile Görüntü Tabanlı Atık Sınıflandırması. JISMAR. 01 Aralık 2025;7(2):175-91. doi:10.59940/jismar.1746258