Sürdürülebilirlik Perspektifinden Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri Kullanılarak Girişimcilik Performansının Değerlendirilmesi

Öz

Sürdürülebilirlik odaklı girişimcilik, ekonomik büyüme ile çevresel sorumluluk hedeflerinin bütünleşik bir şekilde ele alınmasını gerektirmektedir. Bu çalışmada, girişimcilik performansı çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Analizde; yeni kurulan işletme sayısı, iş yapma kolaylığı endeksi, gayri safi yurt içi hasıla (GSYH), sera gazı emisyonları ve yenilenebilir enerji tüketimini içeren finansal ve çevresel göstergeler kullanılmıştır. Veriler, Dünya Bankası’nın resmi veri tabanından derlenmiş olup, veri kısıtı bulunmayan G20 ülkeleri arasından 13 ülke çalışmaya dâhil edilmiştir. Çalışmada, kriter ağırlıkları öncelikle Entropi yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Bu ağırlıklar daha sonra TODIM ve VIKOR yöntemlerinde kullanılarak ülkelerin girişimcilik performans sıralamaları elde edilmiştir. Analiz sonuçları, her iki yöntemin de benzer çıktılar ürettiğini göstermektedir. TODIM yöntemine göre Birleşik Krallık en yüksek performansı sergilerken, Brezilya en düşük performansa sahiptir. VIKOR yönteminde, farklı q değerlerine bağlı olarak Japonya, Meksika ve Rusya Federasyonu’nun en düşük performansa sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, yöntemin geçerliliğini test etmek amacıyla bir duyarlılık analizi yapılmış ve elde edilen bulgular, her iki yöntemin de güvenilir ve tutarlı sonuçlar sağladığını ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilirlik
• Entropi
• TODIM
• VIKOR
• ÇKKV.

Evaluating Entrepreneurship Performance Using Multi-Criteria Decision-Making Methods from a Sustainability Perspective

Öz

Sustainability-focused entrepreneurship requires the integrated consideration of economic growth and environmental responsibility objectives. In this study, entrepreneurial performance was analyzed using multi-criteria decision-making (MCDM) methods. Financial and environmental indicators, including the number of newly registered businesses, ease of doing business score, gross domestic product (GDP), greenhouse gas emissions, and renewable energy consumption, were used in the analysis. The data were compiled from the World Bank's official database, and 13 countries from the G20, with no data constraints, were included in the study. In the study, the criterion weights were first determined using the Entropy method. These weights were then used in the TODIM and VIKOR methods to obtain the rankings of entrepreneurship performance for the countries. The analysis results show that both methods produced similar outputs. In the TODIM method, the United Kingdom showed the highest performance, while Brazil had the lowest performance. In the VIKOR method, depending on different q values, Japan, Mexico, and the Russian Federation were found to have the lowest performance. Furthermore, a sensitivity analysis was conducted to test the validity of the method, and the findings revealed that both methods provided reliable and consistent results.

Anahtar Kelimeler

• Sustainability
• Entropy
• TODIM
• VIKOR
• MCDM.

Kaynakça

1. [1] Acs, Z. J., Autio, E., & Szerb, L. (2014). National systems of entrepreneurship: Measurement issues and policy implications. Research Policy, 43(3), 476–494.
2. [2] Ai, H., Tan, X., Mangla, S.K., Emrouznejad, A., Liu, F., & Song, M., (2025). Renewable energy transition and sustainable development: Evidence from China, Energy Economics, 143, 10823.
3. [3] Aidis, R., Estrin, S., & Mickiewicz, T. (2012). Size matters: entrepreneurial entry and government. Small Business Economics, 39(1), 119–139.
4. [4] Akandere, G. (2021). Yeşı̇l sertifikalı lı̇manların performansının entegre Entropi-TOPSIS yöntemleri ile değerlendı̇rı̇lmesı̇. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 39(4), 515-535.
5. [5] Bekar, E. (2020). Bankacılık sektöründeki operasyonel risklerin ağırlıklandırılması. Yüksek Lisans Tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
6. [6] Brush, C., de Bruin, A., & Welter, F. (2009). A gender‐aware framework for women's entrepreneurship. International Journal of Gender and Entrepreneurship, 1(1), 8–24.
7. [7] Chen, Y., Shao, S., Fan, M., Tian, Z., & Yang, L., (2022). One man's loss is another's gain: Does clean energy development reduce CO2 emissions in China? Evidence based on the spatial Durbin model. Energy Economics,107, 105852.
8. [8] Contractor, F.J., Dangol, R., Nuruzzaman, N., & Raghunath, S. (2020). How do country regulations and business environment impact foreign direct investment (FDI) inflows?. International Business, 29(2),101640.

9. [9] Danış, Y. A. (2022). OECD Ülkelerinin TOPSIS, VIKOR ve GRA yöntemleri kullanılarak refah göstergelerine göre sıralanması ve bütünleşik bir çözüm önerisi. Eskisehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), 433–454.
10. [10] Ecer, F. (2022), An extended MAIRCA method using intuitionistic fuzzy sets for coronavirus vaccine selection in the age of COVID-19. Neural Comput & Applic 34, 5603–5623.
11. [11] Ekin, E., & Cesur, İ. G. (2022). Entropi tabanlı TOPSIS ve VIKOR yöntemleri ile bankaların finansal performanslarının değerlendirilmesine ilişkin bir uygulama. Journal of Turkish Operations Management, 6(2), 1327-1344.
12. [12] Fader, M., Cranmer, C., Lawford, R. & Engel-Cox, J., (2018). Towards an understanding of synergies and trade-offs between water, energy, and food SDG targets. Frontiers in Environmental Science, 6, 112.
13. [13] Galindo, M. Á., & Méndez, M. T. (2014). Entrepreneurship, economic growth, and innovation. Journal of Business Research, 67(5), 825–829.
14. [14] Hofstede, G., Hofstede, G. J., & Minkov, M. (2010). Cultures and organizations: Software of the mind. McGraw-Hill.
15. [15] İslamoğlu, E. (2025). OECD ülkelerinin daha iyi yaşam endeksine göre performansının TOPSIS ve VIKOR yöntemi ile ölçülmesi. KOCATEPEİİBFD, 27(1), 207-227.
16. [16] Kahraman, İ. K. (2025). Yenilenebilir enerji şirketlerinin finansal performanslarının entropi ve vıkor yöntemleri ile değerlendirmesi. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 614-627.
17. [17] Karahasan, B. C. (2023). Do new firms boost local innovation? Evidence from Turkey. International Regional Science Review, 47(4), 509-560.
18. [18] Keleş, M. K., Özdağoğlu, A., & Yörük Eren, F. (2019). Bir laboratuvarda tam kan sayım cihazı alternatiflerinin SWARA, WPM, TODIM ve AHS yöntemleri ile değerlendirilmesi. İzmir İktisat Dergisi, 34(4), 511-526.
19. [19] Korga, S., Dirik, C.(2023). Geliştirilmiş Entropi tabanlı TOPSIS yöntemiyle imalat sektöründe sürdürülebilirlik performansı ölçümü ve bir gösterge seti önerisi, İşletme Araştırmaları Dergisi, 15 (1), 561-577.
20. [20] Li, Y., & Rama, M. (2015). Firm dynamics, productivity growth, and job creation in developing countries: The role of micro- and small enterprises. The World Bank Research Observer, 30(1), 3–38.
21. [21] Mainali, B., Luukkanen, J., Silveira, S., & Kaivo-Oja, J. (2018). Evaluating synergies and trade-offs among sustainable development goals (SDGs): Explorative analyses of development paths in South Asia and sub-Saharan Africa. Sustainability, 10(3), 1–25.
22. [22] North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge University Press.
23. [23] Ömürbek, N., Karaatlı, M., & Yetim, T. (2014). Analitik hiyerarşi sürecine dayalı TOPSIS ve VIKOR yöntemleri ile ADIM Üniversitelerinin değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 31.1, 189-207.
24. [24] Opricovic, S., & Tzeng, G. H. (2004). Compromise solution by MCDM methods: A comparative analysis of VIKOR and TOPSIS. European Journal of Operational Research, 156(2), 445-455.
25. [25] Örtlek, Z., & Kılıçarslan, A., (2025). GMM ve TODIM yöntemlerinin makroekonomik değerlendirmelere entegre edilmesi: G20 Ülkeleri üzerine bir analiz. Alanya Akademik Bakış, 9(1), 175-194.
26. [26] Özevin, O. (2022). Kurumsal sürdürülebilirlik performansının entropi ve Topsis yöntemleriyle ölçülmesi: BIST şirketleri üzerine bir uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 95, 75-98.
27. [27] Öztok, M., & Menlik, T., (2022). Energy economy and carbon emission potential comparison of heating systems by using Multi Criteria Decision Making methods, Gazi Journal of Engineering Sciences, 8(2), 320-335. [28] Paul, S. O., & Adoji, V. A. (2022). GDP as development indicator and the challenges of actualising SDG 8: Inclusive and sustainable economic growth. Journal of International Cooperation and Development, 5(3), 62–79.
28. [29] Putnam, R. D. (1993). Making democracy work: Civic traditions in modern Italy. Princeton University Press.
29. [30] Salomon, V.A.P., & Rangel, L.A.D., (2015). Comparing rankings from using TODIM and a fuzzy expert system. Procedia Computer Science, 55, 126-138.
30. [31] Teixeira, N., Rodrigues, R. & Rodrigues, A. (2025). Economic growth and environmental sustainability in more and less sustainable countries. Discover Sustainability, 6, 618.
31. [32] Teker, S., Avcı Azkeskin, S., & Aladağ, Z. (2024). Enerji sürdürülebilirliğinin çok kriterli karar verme yöntemleri ile ölçülmesi ve copeland yöntemi ile bütünleştirilmesi: OECD ülkeleri üzerine bir çalışma. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(4), 871-895.
32. [33] The World Bank. (2025). World Development Indicators. Available: https://databank.worldbank.org/source/world- development-indicators [Accessed: Sept. 8, 2025].
33. [34] Tolga, A. Ç., & Turgut, Z. K. (2018). Sürdürülebilir ve yenilenebilir enerji santrallerinin Bulanık TODIM yöntemiyle değerlendirilmesi. Alphanumeric Journal, 6(1), 49-68.
34. [35] Tseng, M.L., Lin, Y.H., Tan, K., Chen, R.H., & Chen, Y.H., (2014). Using TODIM to evaluate green supply chain practices under uncertainty. Applied Mathematical Modelling, 38(11), 2983-2995.
35. [36] Wang, L., Akhtar, M.J., Khan, M.N., Asghar, N., Rehman, H., & Xu, Y., (2024). Assessing the environmental sustainability gap in G20 economies: The roles of economic growth, energy mix, foreign direct investment, and population. Heliyon, 10(4), e26535.
36. [37] Wang, T. C., & Lee, H. D. (2009). Developing a fuzzy TOPSIS approach based on subjective weights and objective weights. Expert Systems with Applications, 36(5), 8980-8985.
37. [38] Xin, S., & Lee, K. (2025). Big businesses versus institutions for entrepreneurship: New firm creation and growth in China. Small Business Economics, 65, 475–507.
38. [39] Yang, T., Qian, P., & Lei, T., (2025). Does ease of doing business promote renewable energy development? Evidence from 162 economies. Journal of Asian Economics, 97, 101889.
39. [40] Zhang, H., Gu, C.L., Gu, L.W. & Zhang, Y. (2011). The evaluation of tourism destination competitiveness by TOPSIS & information ENTROPY - A case in the Yangtze River Delta of China. Tourism Management, 32 (2), 443-451.
40. [41] Zhang, X., & Fan, Z.P., (2011). A method for linguistic multiple attribute decision making based on TODIM, 2011 International Conference on Management and Service Science, Wuhan, China, 1-4.