EN
TR
Bradysia impatiens (Johannsen, 1912) (Diptera: Sciaridae): Bir Orkide Zararlısı
Öz
Bu çalışma, Bradysia impatiens (Johannsen, 1912) (Diptera: Sciaridae) türünün Türkiye’de salep orkidesi yetiştiriciliğinde zararlı bir tür olarak ilk kez kaydedildiğini ve morfolojik ile moleküler yöntemler kullanılarak kesin olarak tanımlandığını ortaya koymaktadır. Ex vitro simbiyotik çimlenme sürecinde larvaların kök dokuları, bitki kısımları ve simbiyotik mantar hifleri üzerinde beslenerek doğrudan zarar oluşturduğu; ergin bireylerin ise mantar patojenlerini taşıyarak dolaylı kayıplara yol açtığı belirlenmiştir. Bu çift yönlü zararlılık, simbiyotik yetiştirme yöntemiyle yürütülen salep üretimi için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Zararlı örnekleri, 2015–2018 yılları arasında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Biyoloji Bölümü’ndeki ex vitro yetiştirme saksılarından toplanmıştır. Tür teşhisi morfolojik özelliklere dayandırılmış ve 679 bp uzunluğundaki sitokrom c oksidaz alt birim 1 (mt COI) gen bölgesi kullanılarak yapılan moleküler analiz ile filogenetik konumu doğrulanmıştır. Bulgular, B. impatiens’in Türkiye’de salep orkidesi yetiştiriciliğinin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla hedefe yönelik zararlı yönetim stratejilerinin acilen geliştirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
etik beyan bulunmamaktadır.
Teşekkür
Bu araştırma Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu tarafından desteklendi (Proje No: 14Z218)
Kaynakça
- Caldwell, J. S., & Leigh, A. (2024). Pest management in greenhouse orchid production: Current challenges and emerging solutions. Journal of Applied Entomology, 148(2), 145–156. https://doi.org/10.1111/jen.13145
- Chase, M. W., Cameron, K. M., Freudenstein, J. V., Pridgeon, A. M., Salazar, G., Van den Berg, C., & Schuiteman, A. (2015). An updated classification of Orchidaceae. Botanical Journal of the Linnean Society, 177(2), 151–174. https://doi.org/10.1111/boj.12234
- Fay, M. F., & Chase, M. W. (2018). Orchid conservation: How can we meet the challenges in the twenty-first century? Botanical Studies, 59(1), 1–10. https://doi.org/10.1186/s40529-018-0232-z
- Folmer, O., Black, M., Hoeh, W., Lutz, R., & Vrijenhoek, R. (1994). DNA primers for amplification of mitochondrial cytochrome c oxidase subunit I from diverse metazoan invertebrates. Molecular Marine Biology and Biotechnology, 3(5), 294–299.
- Ghorbani, A., Gravendeel, B., Naghibi, F., & de Boer, H. J. (2014). Illegal wild collection and international trade of orchids in Iran. Traffic Bulletin, 26(2), 56–60.
- Han, H. Y., Kim, S., & Lee, S. (2015). First record of Bradysia difformis (Diptera: Sciaridae) as a pest of Phalaenopsis orchids in Korea. Journal of Asia-Pacific Entomology, 18(3), 657–661. https://doi.org/10.1016/j.aspen.2015.05.010
- Harris, R. J., Xi, Y., & Mohrig, W. (2019). Phylogenetic relationships of Bradysia species based on mitochondrial COI sequences. Zootaxa, 4567(2), 201–215. https://doi.org/10.11646/zootaxa.4567.2.4
- Kreziou, A., De Boer, H. J., & Gravendeel, B. (2015). Harvesting of salep orchids in northwestern Greece continues to threaten natural populations. Oryx, 50(3), 393–396. https://doi.org/10.1017/S0030605315000074
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Bitki Hücresi ve Moleküler Biyoloji, Tarımda Entomoloji, Tıbbi ve Aromatik Bitkiler
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
1 Mart 2026
Gönderilme Tarihi
8 Ağustos 2025
Kabul Tarihi
15 Ekim 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 16 Sayı: 1
APA
Özdener Kömpe, Y., Akın Mutlu, V., Zeybekoğlu, Ü., & Özkoç, İ. (2026). Bradysia impatiens (Johannsen, 1912) (Diptera: Sciaridae): Bir Orkide Zararlısı. Journal of the Institute of Science and Technology, 16(1), 119-126. https://doi.org/10.21597/jist.1761096
AMA
1.Özdener Kömpe Y, Akın Mutlu V, Zeybekoğlu Ü, Özkoç İ. Bradysia impatiens (Johannsen, 1912) (Diptera: Sciaridae): Bir Orkide Zararlısı. Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der. 2026;16(1):119-126. doi:10.21597/jist.1761096
Chicago
Özdener Kömpe, Yasemin, Vildan Akın Mutlu, Ünal Zeybekoğlu, ve İbrahim Özkoç. 2026. “Bradysia impatiens (Johannsen, 1912) (Diptera: Sciaridae): Bir Orkide Zararlısı”. Journal of the Institute of Science and Technology 16 (1): 119-26. https://doi.org/10.21597/jist.1761096.
EndNote
Özdener Kömpe Y, Akın Mutlu V, Zeybekoğlu Ü, Özkoç İ (01 Mart 2026) Bradysia impatiens (Johannsen, 1912) (Diptera: Sciaridae): Bir Orkide Zararlısı. Journal of the Institute of Science and Technology 16 1 119–126.
IEEE
[1]Y. Özdener Kömpe, V. Akın Mutlu, Ü. Zeybekoğlu, ve İ. Özkoç, “Bradysia impatiens (Johannsen, 1912) (Diptera: Sciaridae): Bir Orkide Zararlısı”, Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der., c. 16, sy 1, ss. 119–126, Mar. 2026, doi: 10.21597/jist.1761096.
ISNAD
Özdener Kömpe, Yasemin - Akın Mutlu, Vildan - Zeybekoğlu, Ünal - Özkoç, İbrahim. “Bradysia impatiens (Johannsen, 1912) (Diptera: Sciaridae): Bir Orkide Zararlısı”. Journal of the Institute of Science and Technology 16/1 (01 Mart 2026): 119-126. https://doi.org/10.21597/jist.1761096.
JAMA
1.Özdener Kömpe Y, Akın Mutlu V, Zeybekoğlu Ü, Özkoç İ. Bradysia impatiens (Johannsen, 1912) (Diptera: Sciaridae): Bir Orkide Zararlısı. Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der. 2026;16:119–126.
MLA
Özdener Kömpe, Yasemin, vd. “Bradysia impatiens (Johannsen, 1912) (Diptera: Sciaridae): Bir Orkide Zararlısı”. Journal of the Institute of Science and Technology, c. 16, sy 1, Mart 2026, ss. 119-26, doi:10.21597/jist.1761096.
Vancouver
1.Yasemin Özdener Kömpe, Vildan Akın Mutlu, Ünal Zeybekoğlu, İbrahim Özkoç. Bradysia impatiens (Johannsen, 1912) (Diptera: Sciaridae): Bir Orkide Zararlısı. Iğdır Üniv. Fen Bil Enst. Der. 01 Mart 2026;16(1):119-26. doi:10.21597/jist.1761096