Araştırma Makalesi

Covid-19 Hastalarının Ölüm Oranlarının ve Yüksek Ölüm Riskine Sahip Hastaların Belirlenmesi için Temel Bileşen Analizinin Kullanılması

Cilt: 5 Sayı: 2 21 Eylül 2022
PDF İndir
TR EN

Covid-19 Hastalarının Ölüm Oranlarının ve Yüksek Ölüm Riskine Sahip Hastaların Belirlenmesi için Temel Bileşen Analizinin Kullanılması

Öz

Covid-19 virüsü 2019 yılında ortaya çıktı ve kısa bir sürede tüm dünyaya yayıldı. Milyonlarca insanın enfekte olmasına ve yüz binlerce insanın ölümüne neden oldu. Her geçen gün vaka sayısı artmakta ve virüsün yeni varyantlar meydana gelmektedir. Bu hastalığa sahip kişileri tespit etmek için Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR) testleri uygulanmaktadır. Hastalığı tespit edilen kişilerin durumlarının incelenmesi yoğun bakım ve ölüm oranlarının önceden tespiti oldukça önemlidir. Bu çalışmada Covid-19 hastalarından ölüm oranlarının tespitinde özellik çıkarımı yöntemi olarak Temel Bileşen Analizi (PCA) kullanılmış ve yöntemin başarılı sonuçları en popüler makine öğrenmesi teknikleri ile gösterilmiştir. Çalışmada kullanılan makine öğrenmesi teknikleri K-En Yakın Komşu (KNN), Doğrusal Ayrımcılık Analizi (LDA), Extra Ağaçlar, Random Tree, Rep Tree ve Naive Bayes algoritmalarıdır. Bu tekniklerin performans değerlendirmesinde Doğruluk, Kesinlik, Duyarlılık, Rms, F-skoru değerleri hesaplanmıştır. Ayrıca ROC Eğrileri ve Karışıklık matrisleri incelenerek sonuçlar karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak, en iyi performansın Temel bileşenler analizi uygulandıktan sonra Doğrusal Ayrım Analizi (PCA+LDA) kullanımı ile elde edildiği görülmüştür. PCA+LDA uygulaması ile %96,39 Doğruluk oranı elde edilmiştir. Makalede ayrıca özellik çıkarımının kullanılmasıyla Covid-19 virüsünden Zatürre, Şeker, KOAH ve Astım hastalarının, hamile, yaşlı ve entrube insanların daha çok etkilendiği ve ölüm riskinin daha yüksek olduğu ortaya çıkmıştır. Virüsün varyantlarının ölümcüllüğünün incelenmesi, riskli hastaların tedavisi, ölüm riski bulunan hastaların izolasyonu için gereken önlemlerin alınması ve hastane kapasite planlamasının iyileştirilmesi açısından bu çalışma önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdi, H., & Williams, L. J. 2010. Principal component analysis. Computational Statistics.
  2. Akhtar, A., Akhtar, S., Bakhtawar, B., Kashif, A. A., Aziz, N., & Javeid, M. S. 2021. COVID-19 Detection from CBC using Machine Learning Techniques. International Journal of Technology, Innovation and Management (IJTIM), 1(2), 65-78.
  3. Albahri, A. S., Hamid, R. A., Alwan, J. K., Al-Qays, Z., Zaidan, A., Zaidan, B., . . . Almahdi, E. 2020. Role of biological data mining and machine learning techniques in detecting and diagnosing the novel coronavirus (COVID-19): a systematic review. Journal of medical systems, 44, 1-11.
  4. Amasyali, M. F., & Ersoy, O. 2009. Evaluation of regression ensembles on drug design datasets.
  5. Bello-Chavolla, O. Y., Bahena-López, J. P., Antonio-Villa, N. E., Vargas-Vázquez, A., González-Díaz, A., Márquez-Salinas, A., . . . Aguilar-Salinas, C. A. (2020). Predicting mortality due to SARS-CoV-2: a mechanistic score relating obesity and diabetes to COVID-19 outcomes in Mexico. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 105(8), 2752-2761.
  6. Bermejo, P., Gámez, J. A., & Puerta, J. M. 2011. Improving the performance of Naive Bayes multinomial in e-mail foldering by introducing distribution-based balance of datasets. Expert Systems with Applications, 38(3), 2072-2080.
  7. Breiman L., 2001, Random forests,machine learning, 2001 Kluwer Academic Publishers, 45(1), 5-32. COVID-19 Mexico Patient Health Dataset. (2020, 05 19). Retrieved from Kaggle.com: https://www.kaggle.com/datasets/riteshahlawat/covid19-mexico-patient-health-dataset
  8. Chinazzi, M., Davis, J. T., Ajelli, M., Gioannini, C., Litvinova, M., Merler, S., . . . Sun, K. (2020). The effect of travel restrictions on the spread of the 2019 novel coronavirus (COVID-19) outbreak. Science, 368(6489), 395-400.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bilgisayar Yazılımı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

21 Eylül 2022

Gönderilme Tarihi

3 Mart 2022

Kabul Tarihi

28 Mayıs 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 5 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Efeoğlu, E. (2022). Covid-19 Hastalarının Ölüm Oranlarının ve Yüksek Ölüm Riskine Sahip Hastaların Belirlenmesi için Temel Bileşen Analizinin Kullanılması. Journal of Intelligent Systems: Theory and Applications, 5(2), 127-136. https://doi.org/10.38016/jista.1082310
AMA
1.Efeoğlu E. Covid-19 Hastalarının Ölüm Oranlarının ve Yüksek Ölüm Riskine Sahip Hastaların Belirlenmesi için Temel Bileşen Analizinin Kullanılması. jista. 2022;5(2):127-136. doi:10.38016/jista.1082310
Chicago
Efeoğlu, Ebru. 2022. “Covid-19 Hastalarının Ölüm Oranlarının ve Yüksek Ölüm Riskine Sahip Hastaların Belirlenmesi için Temel Bileşen Analizinin Kullanılması”. Journal of Intelligent Systems: Theory and Applications 5 (2): 127-36. https://doi.org/10.38016/jista.1082310.
EndNote
Efeoğlu E (01 Eylül 2022) Covid-19 Hastalarının Ölüm Oranlarının ve Yüksek Ölüm Riskine Sahip Hastaların Belirlenmesi için Temel Bileşen Analizinin Kullanılması. Journal of Intelligent Systems: Theory and Applications 5 2 127–136.
IEEE
[1]E. Efeoğlu, “Covid-19 Hastalarının Ölüm Oranlarının ve Yüksek Ölüm Riskine Sahip Hastaların Belirlenmesi için Temel Bileşen Analizinin Kullanılması”, jista, c. 5, sy 2, ss. 127–136, Eyl. 2022, doi: 10.38016/jista.1082310.
ISNAD
Efeoğlu, Ebru. “Covid-19 Hastalarının Ölüm Oranlarının ve Yüksek Ölüm Riskine Sahip Hastaların Belirlenmesi için Temel Bileşen Analizinin Kullanılması”. Journal of Intelligent Systems: Theory and Applications 5/2 (01 Eylül 2022): 127-136. https://doi.org/10.38016/jista.1082310.
JAMA
1.Efeoğlu E. Covid-19 Hastalarının Ölüm Oranlarının ve Yüksek Ölüm Riskine Sahip Hastaların Belirlenmesi için Temel Bileşen Analizinin Kullanılması. jista. 2022;5:127–136.
MLA
Efeoğlu, Ebru. “Covid-19 Hastalarının Ölüm Oranlarının ve Yüksek Ölüm Riskine Sahip Hastaların Belirlenmesi için Temel Bileşen Analizinin Kullanılması”. Journal of Intelligent Systems: Theory and Applications, c. 5, sy 2, Eylül 2022, ss. 127-36, doi:10.38016/jista.1082310.
Vancouver
1.Ebru Efeoğlu. Covid-19 Hastalarının Ölüm Oranlarının ve Yüksek Ölüm Riskine Sahip Hastaların Belirlenmesi için Temel Bileşen Analizinin Kullanılması. jista. 01 Eylül 2022;5(2):127-36. doi:10.38016/jista.1082310

Zeki Sistemler Teori ve Uygulamaları Dergisi