Doğa Turizm Alanlarına Ulaşımda Park Et-Devam Et Sisteminin Sera Gazı Emisyonuna Etkisi: Borçka Karagöl Tabiat Parkı

Öz

Doğa turizmine yönelik ziyaretçi talebindeki artış, korunan tabiat park alanlarda bireysel araç kullanımına bağlı trafik yoğunluğu, yakıt tüketimi ve sera gazı emisyonu gibi çevresel baskıları artırmaktadır. Bu durum, özellikle topoğrafik ve fiziksel kısıtları bulunan tabiat parklarında ekolojik taşıma kapasitesini zorlayan önemli bir yönetim sorunu hâline gelmiştir. Bu çalışma, Artvin ili sınırları içerisinde yer alan Borçka Karagöl Tabiat Parkı’na erişimde kullanılan mevcut bireysel araç ağırlıklı ulaşım modeli ile Park Et–Devam Et (P+D) sistemlerinin çevresel ve ekonomik etkilerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Analizler, 2023–2025 yıllarına ait gerçek ziyaretçi giriş verileri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Mevcut durum (MD) ile farklı yolcu doluluk oranlarına sahip P+D senaryoları modellenmiş; ulaşım kaynaklı yakıt tüketimi ve sera gazı emisyonları IPCC Tier 1 yöntemi temel alınarak hesaplanmıştır. Bulgular, ziyaretçi talebinin yaz aylarında belirgin biçimde yoğunlaştığını ve bu dönemde bireysel araç kullanımının baskın olduğunu göstermektedir. Senaryo sonuçlarına göre, ziyaretçilerin 15 kişilik doluluk oranına sahip minibüslerle taşındığı P+D_15 modeli, mevcut duruma kıyasla toplam CO₂ eşdeğeri emisyonlarını (CO2e) yaklaşık %66 oranında azaltmaktadır. Aynı senaryo kapsamında yakıt tüketimi ve yıllık yakıt maliyetlerinde %60’ın üzerinde tasarruf sağlandığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, P+D sistemlerinin, korunan alanlarda ulaşım kaynaklı çevresel baskıyı ve ekonomik maliyetleri azaltan etkili ve uygulanabilir bir sürdürülebilir ulaşım stratejisi sunduğu ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Park Et-Devam Et
• Karbon Ayak İzi
• Borçka Karagöl
• IPCC Tier 1
• Sürdürülebilir Ulaşım

The Effect of Park and Ride System on Greenhouse Gas Emissions in Transportation to Nature Tourism Areas: Borçka Karagöl Nature Park

Öz

The increasing demand for nature-based tourism has led to growing environmental pressures in protected nature park areas, primarily due to traffic congestion, fuel consumption, and greenhouse gas emissions associated with private vehicle use. This situation has become a significant management challenge, particularly in nature parks characterized by topographical and physical constraints, where ecological carrying capacity is limited. This study comparatively examines the environmental and economic impacts of the existing private vehicle–dominated access model and Park and Ride (P+R) systems used for access to Borçka Karagöl Nature Park, located within the boundaries of Artvin Province, Türkiye. The analyses were conducted using actual visitor entry data from the 2023–2025 period. The current situation (CS) and several P+R scenarios with different passenger occupancy rates were modeled. Transport-related fuel consumption and greenhouse gas emissions were calculated based on the IPCC Tier 1 methodology. The findings indicate that visitor demand is highly concentrated during the summer months, during which private vehicle use becomes predominant. According to the scenario results, the P+R_15 model, in which visitors are transported by minibuses with a capacity of 15 passengers, reduces total CO₂ equivalent (CO₂e) emissions by approximately 66% compared to the current situation. In addition, this scenario provides savings of more than 60% in fuel consumption and annual fuel costs. Overall, the results demonstrate that P+R systems offer an effective and feasible sustainable transport strategy for reducing transport-related environmental pressures and economic costs in protected areas.

Anahtar Kelimeler

• Sustainable Transport
• Park and Ride
• Carbon Footprint
• Borçka Karagöl
• IPCC Tier 1

Kaynakça

1. Artvin. (2025). Borçka. T.C. Artvin Valiliği. http://www.artvin.gov.tr/borcka
2. Barnett-Itzhaki, Z., Sar-Shalom, A., Cohn, L., Chen, L., & Steinitz, O. (2023). The effect of heatwaves on the number of visits to national parks and reserves. PLOS ONE, 18(8), e0289201. https://doi.org/10.1371/JOURNAL.PONE.0289201
3. Butler, R. (1998). Seasonality in tourism: Issues and implications. The Tourist Review, 53(3), 18–24. https://doi.org/10.1108/EB058278
4. Davies Waldron, C., Harnisch, J., Lucon, O., McKibbon, R. S., Saile, S. B., Wagner, F., & Walsh, M. P. (2006). 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories: Volume 2 -- Energy, Chapter 3: Mobile Combustion. Intergovernmental Panel on Climate Change.
5. DKMP. (2025). Doğa Turizmi Web Uygulaması. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü. https://ekotaban.tarimorman.gov.tr/alan/339
6. Eminağaoğlu, Ö., Yüksek, T., Gümüş, S., Kurdoğlu, O., & Eraydın, S. (2007). Borçka-Karagöl Tabiat Parkı ve Çevresinin Flora ve Vejetasyonu.
7. EPDK. (2025). T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu. https://www.epdk.gov.tr/detay/icerik/3-0-143/fiyatlandirma-raporu
8. Garg, A., Kazunari, K., & Pulles, T. (2006). 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories: Volume 2 -- Energy, Chapter 1: Introduction. Intergovernmental Panel on Climate Change.

9. González, R. M., Román, C., & Ortúzar, J. de D. (2019). Preferences for sustainable mobility in natural areas: The case of Teide National Park. Journal of Transport Geography, 76, 42–51. https://doi.org/10.1016/J.JTRANGEO.2019.03.002
10. Gössling, S., Hall, C. M., Peeters, P., & Scott, D. (2010). The Future of Tourism: Can Tourism Growth and Climate Policy be Reconciled? A Mitigation Perspective. Tourism Recreation Research, 35(2), 119–130. https://doi.org/10.1080/02508281.2010.11081628
11. Gössling, S., & Peeters, P. (2015). Assessing tourism’s global environmental impact 1900–2050. In Journal of Sustainable Tourism (Vol. 23, Issue 5, pp. 639–659). Routledge. https://doi.org/10.1080/09669582.2015.1008500
12. Guiver, J., Lumsdon, L., Weston, R., & Ferguson, M. (2007). Do buses help meet tourism objectives? The contribution and potential of scheduled buses in rural destination areas. Transport Policy, 14(4), 275–282. https://doi.org/10.1016/J.TRANPOL.2007.02.006
13. Güngör, S., & Cengiz, T. (2006). Artvin ilinin iklim konforuna sahip rekreasyon ve turizm alanları. Artvin Orman Fakültesi Dergisi, 7(1), 69–80.
14. Hallo, J. C., Baldwin, E. D., & Number, U. M. I. (2009). Incentives and disincentives for day visitors to park and ride public transportation at Acadia National Park (Issue August). Clemson University.
15. IPCC. (2014). Global Warming Potential Values (100-year time horizon) -- IPCC Fifth Assessment Report.
16. IPCC. (2025). Revised 1996 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). https://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/public/gl/invs6a.html
17. Kelly, J., Haider, W., Williams, P. W., & Englund, K. (2007). Stated preferences of tourists for eco-efficient destination planning options. Tourism Management, 28(2), 377–390. https://doi.org/10.1016/J.TOURMAN.2006.04.015
18. Koenig‐Lewis, N., & Bischoff, E. E. (2005). Seasonality research: the state of the art. International Journal of Tourism Research, 7(4–5), 201–219. https://doi.org/10.1002/JTR.531
19. Mei, Z., Zhang, H., Tang, W., & Zhang, L. (2023). Assessment and optimization of parking reservation strategy for Park-and-Ride system emissions reduction. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 124, 103956. https://doi.org/10.1016/J.TRD.2023.103956
20. Mieczkowski, Z. (1985). The tourism climatic index: A method of evaluating world climates for tourism. Canadian Geographer / Le Géographe Canadien, 29(3), 220–233. https://doi.org/10.1111/J.1541-0064.1985.TB00365.
21. Monz, C. A., Pickering, C. M., & Hadwen, W. L. (2013). Recent advances in recreation ecology and the implications of different relationships between recreation use and ecological impacts. Frontiers in Ecology and the Environment, 11(8), 441–446. https://doi.org/10.1890/120358
22. Monz, C., D’Antonio, A., Lawson, S., Barber, J., & Newman, P. (2016). The ecological implications of visitor transportation in parks and protected areas: Examples from research in US National Parks. Journal of Transport Geography, 51, 27–35. https://doi.org/10.1016/J.JTRANGEO.2015.11.003
23. Önder, H. G., & Kaplan, H. (2017). Ankara’da Park Et-Devam Et Sisteminin Modellenmesi İle Yolculuk Değişimine Bağlı Emisyon Azaltımının Ölçülmesi. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji, 5(1), 139–152.
24. Önder, H. G., & Kaplan, H. (2022). Park et-Devam et Sistemlerinin Türkiye’de Uygulanabilirliğine Yönelik Bir Kavramsal Model Önerisi. Planlama Dergisi, 32(2), 298–311. https://pdf.journalagent.com/planlama/pdfs/PLAN_32_2_298_311.pdf
25. Peeters, P., & Dubois, G. (2010). Tourism travel under climate change mitigation constraints. Journal of Transport Geography, 18(3), 447–457. https://doi.org/10.1016/J.JTRANGEO.2009.09.003
26. Scott, D., Gössling, S., & Hall, C. M. (2012). International tourism and climate change. Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change, 3(3), 213–232. https://doi.org/10.1002/wcc.165
27. Scott, D., & Lemieux, C. (2010). Weather and Climate Information for Tourism. Procedia Environmental Sciences, 1(1), 146–183. https://doi.org/10.1016/J.PROENV.2010.09.011
28. Scuttari, A., Orsi, F., & Bassani, R. (2019). Assessing the tourism-traffic paradox in mountain destinations. A stated preference survey on the Dolomites’ passes (Italy). Journal of Sustainable Tourism, 27(2), 241–257. https://doi.org/10.1080/09669582.2018.1428336
29. Song, Y., & Wei, Q. (2024). Impact of apparent temperatures on park visitation behavior: A comprehensive analysis using large-scale mobility data. Science of The Total Environment, 940, 173388. https://doi.org/10.1016/J.SCITOTENV.2024.173388
30. Spernbauer, B., Monz, C., & Smith, J. W. (2022). The effects and trade-offs of alternative transportation systems in U.S. National Park Service units: An integrative review. Journal of Environmental Management, 315, 115138. https://doi.org/10.1016/J.JENVMAN.2022.115138
31. Taff, D., Newman, P., Pettebone, D., White, D. D., Lawson, S. R., Monz, C., & Vagias, W. M. (2013). Dimensions of alternative transportation experience in Yosemite and Rocky Mountain National Parks. Journal of Transport Geography, 30, 37–46. https://doi.org/10.1016/J.JTRANGEO.2013.02.010
32. Tarhan, A. K., & Yalçıner Ercoşkun, Ö. (2023). İstanbul park et devam et sisteminin sürdürülebilir ve entegre ulaşıma etkisi. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi, 6(2). https://doi.org/10.51513/jitsa.1069890
33. Taşdoğan, B. (2024). Kamu Çevre Koruma Harcamalarının Atık Emisyonuna Etkileri: Büyükşehir Statüsündeki Mahalli İdareler Temelinde Bir İnceleme. Journal of Research in Economics Politics and Finance, 9(3), 575–597. https://doi.org/10.30784/epfad.1516730
34. TS EN 228. (2025). Otomotiv yakıtları - Kurşunsuz benzin - Özellikler ve deney yöntemleri. Türk Standardları Enstitüsü.
35. TS EN 589. (2024). Otomotiv yakıtları - LPG - Özellikler ve deney yöntemleri. Türk Standardları Enstitüsü.
36. TS EN 590. (2025). Otomotiv yakıtları - Dizel (motorin) - Gerekler ve deney yöntemleri. Türk Standardları Enstitüsü.
37. TÜİK. (2025a). Motorlu Kara Taşıtları, Aralık 2023. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Motorlu-Kara-Tasitlari-Aralik-2023-49432
38. TÜİK. (2025b). Motorlu Kara Taşıtları, Aralık 2024. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Motorlu-Kara-Tasitlari-Aralik-2024-53463
39. TÜİK. (2025c). Motorlu Kara Taşıtları, Kasım 2025. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Motorlu-Kara-Tasitlari-Kasim-2025-54046
40. UNFCCC. (2004). Resource Guide for Preparing the National Communications of Non-Annex I Parties: Module 3 -- National Greenhouse Gas Inventories.
41. Wilkins, E. J., Howe, P. D., & Smith, J. W. (2021). Social media reveal ecoregional variation in how weather influences visitor behavior in U.S. National Park Service units. Scientific Reports 2021 11:1, 11(1), 2403-. https://doi.org/10.1038/s41598-021-82145-z
42. Winnie Zhuang. (2024). Transit to California’s National Parks: An Assessment of Visitation and Sociodemographic Barriers. https://escholarship.org/uc/item/4vv0h2sp
43. Yalılı Kılıç, M., Dönmez, T., & Adalı, S. (2021). Karayolu ulaşımında yakıt tüketimine bağlı karbon ayak izi değişimi: Çanakkale örneği. Gümüşhane University Journal of Science and Technology, 11(3), 943–955. https://doi.org/10.17714/GUMUSFENBIL.848016
44. Yavan, S. (2016). Çevre Küresel Kamusal Malının Finansmanına Alternatif Bir Yöntem: Uluslararası Sosyal Regülasyonlar. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 50(1), 1–25.
45. Yilmaz, F., & Demi̇r, A. (2020). “Park Et-Devam Et” Otoparklarında Kullanıcı Alışkanlıkları. Journal of Science and Technology, 13(1), 201–220. https://doi.org/10.18185/erzifbed.618723
46. Zhang, L., Wang, Y. P., Sun, J., & Yu, B. (2019). The sightseeing bus schedule optimization under Park and Ride System in tourist attractions. Annals of Operations Research 2016 273:1, 273(1), 587–605. https://doi.org/10.1007/S10479-016-2364-4