Historical Evolution of Kurdish Language Demands In Turkey

Bu çalışmada Kürtçe dil taleplerinin Türkiye’de Osmanlı’dan Cumhuriyet’e gelişimi incelenmektedir. Taleplerin içeriği, kapsamı, ifade biçimi ve söylemi değişse de talebin kendisinin değişmeden kaldığı ve tarihsel süreç içerisinde varlığını koruduğu iddia edilmektedir. Bu kapsamda çalışma Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde başlayan etnik bilincin gelişimi ve uluslaşmaya dönüşümü sürecinde ortaya çıkan diğer milliyetçiliklerden etkilenen Kürt kimliğinin kendi varlığını dil ve eğitim üzerinden muhafaza ve inşa etmeye çalışmasıyla başlamakta; modern Türkiye’de değişen siyasi, ekonomik ve toplumsal koşullara göre kendini uyarlama çabası ile devam etmekte ve 2000’lerin başında ilk defa somut bir talep ve toplumsal harekete dönüşmesiyle sonuçlandırılmaktadır. Bu çalışmada, dönemin gazete ve dergilerinin yanı sıra bu konuyla ilgili yazılmış kitap ve makaleler incelenmiş, betimleyici bir yöntemle tarihsel-kronolojik ve yorumlayıcı bir anlatım tercih edilmiştir.

In this study, the evolution of Kurdish language demands in Turkey is examined from the Ottoman Empire to the Modern Turkish Republic. It is claimed that although the content, scope, way of expression, and discourse of the demands have changed in time, the demand itself has remained the same and has preserved its existence in the historical process. In this context, the study begins with the efforts of building a Kurdish identity, which was influenced by other nationalisms that emerged during the last period of the Ottoman Empire, to preserve and shape its own existence through language and education; It continues with an effort to adapt itself according to the changing political, economic and social conditions in modern Turkey, and it is concluded with a concrete demand and transformation into a social movement for the first time in the early 2000s. In this study, besides the newspapers and magazines of the period, the books and articles written on this subject were examined, with a historical-chronological and descriptive method.

Di vê xebatê de geşedana daxwazên zimanê yên ji bo bikaranîna Kurdî li qadên wekî perwerde, qada civakî û weşangerî yên ji serdema Osmanî û Komarê têne vekolîn. Naveroka daxwazan, qewareya wan, awayê îfadekirina wan û vegotina wan biguhere jî tê angaştkirin ku daxwaz bi xwe her wekî xwe maye û di pêvajoya dîrokê de hebûna xwe parastîyê. Di vê çarçoweyê de xebat di destpêkê de berê xwe dide nasnameya Kurdî, ya ku di bin bandora wan neteweperîyan de bûye yên ku di serdema dawî ya Osmanî de di pêvajoya geşedana neteweperwerîya etnîk û veguherîna netewebûnê peyda bûne, ka çawa hebûna xwe li ser ziman û perwerdeyê diparêze û xwe ava dike; paşê berê xwe dide hewldanên xweguncandin di Tirkîyeya modern de li gor mercên guherbar ên siyasî, aborî û civakî; û herî dawî jî ka çawa di destpêka salên 2000î de cara ewil bûye daxwazeke şênber û veguherîye tevgereke civakî. Di vê xebatê de li kêleka kovar û rojnameyên wê serdemê, pirtûk û gotarên li ser mijarê jî hatine vekolîn, bi rêbazeke teswîrî ve vegotineke dîrokî-kronolojîk û şîroveyî hatiye tercîhkirin.