Social studies teachers' views and practices on the renewed measurement and evaluation system

Öz

Assessment and evaluation practices play a fundamental role in education systems by monitoring instructional processes and assessing student achievement. In the 2023–2024 academic year, the Ministry of National Education introduced several regulations, including the implementation of common examinations, the use of only open-ended questions in exams, and a minimum passing score of 50 points. This study examined teachers’ views and practices regarding the assessment and evaluation system introduced by the Ministry of National Education in the 2023–2024 academic year. The research was designed using a phenomenological approach, one of the qualitative research designs. The study was conducted with 10 social studies teachers in the province of Gaziantep. Data were collected through a semi-structured interview form and written examination samples prepared by the teachers. The interview data were analyzed using descriptive and content analysis techniques, while the written examinations prepared by the teachers were analyzed through document analysis. The findings indicate that social studies teachers believe that although multiple-choice questions are included in centralized exams, open-ended questions should also be used; therefore, incorporating a variety of question types in exams is considered important. Teachers also reported experiencing various difficulties when collaborating with subject-area colleagues during exam preparation. In addition, analysis of the written exam questions prepared by social studies teachers based on the revised Bloom’s taxonomy revealed that the questions were predominantly concentrated at the levels of remembering and understanding.

Anahtar Kelimeler

• Social studies
• classroom assessment
• open-ended questions
• scenarios
• 50 points passing score required.

Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Yenilenen Ölçme ve Değerlendirme Sistemine Yönelik Görüşleri ve Uygulamaları

Öz

Ölçme ve değerlendirme uygulamaları, eğitim sistemlerinde öğretim süreçlerinin izlenmesi ve öğrenci başarısının değerlendirilmesinde temel bir işlev üstlenmektedir. Millî Eğitim Bakanlığı 2023-2024 eğitim öğretim yılında ortak sınavların yapılması, sınavlarda yalnızca açık uçlu soruların kullanılması ve dersten başarılı olabilmek için en az 50 puana sahip olunması şartını getirmiştir. Çalışma 2023-2024 yılı itibarıyla Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yürürlüğe konan ölçme ve değerlendirme sistemine yönelik öğretmenlerin görüşlerini ve uygulamalarını ortaya çıkarmak amacıyla yapılmıştır. Araştırma nitel araştırma desenlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma Gaziantep ilinde görev yapan 10 sosyal bilgiler öğretmeniyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada yarı yapılandırılmış görüşme formu ve öğretmenlerin hazırladıkları yazılı sınav örnekleri alınarak veri toplanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşmeler betimsel analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Öğretmenler tarafından hazırlanan yazılı sınavlar doküman analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, sosyal bilgiler öğretmenlerinin, merkezî sınavlarda çoktan seçmeli soruların yer almasına karşın açık uçlu soruların da kullanılması gerektiğini ve bu nedenle sınavlarda farklı soru türlerine yer verilmesinin önemli olduğunu düşündüklerini ortaya koymaktadır. Öğretmenler, sınav sorularının hazırlanması sürecinde okul içindeki zümre öğretmenleriyle iş birliği yapma konusunda çeşitli güçlükler yaşadıklarını ifade etmişlerdir. Ayrıca sosyal bilgiler öğretmenleri tarafından hazırlanan yazılı sınav sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisine incelenmesi sonucunda, soruların ağırlıklı olarak hatırlama ve anlama düzeyinde yoğunlaştığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal bilgiler
• sınıf içi ölçme
• açık uçlu sorular
• senaryolar
• 50 puan başarı şartı

Kaynakça

1. Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (Eds.). (2001). A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives. Longman.
2. Arseven, A., Şimşek, U. ve Güden, M. (2016). Coğrafya dersi yazılı sınav sorularının Yenilenmiş Bloom Taksonomisine göre analizi. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 40(1), 243-258.
3. Aslanoğlu, E. A. (2022). Üst düzey zihinsel beceriler ve ölçülmesi. İ. Karakaya (Ed.), Açık uçlu soruların hazırlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi içinde (ss. 2-25). Pegem Akademi.
4. Ataş, E. ve Güneş, P. (2020). Altıncı sınıf fen bilimleri dersi sınav sorularının yeniden yapılandırılmış Bloom Taksonomisine göre değerlendirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 1066-1078. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2020..-632040
5. Avcıbaşı, U. (2023). Sınav kaygısı ve sınav dönemi stresi ile nasıl başa çıkılır? Hiwell Blog. https://www.hiwellapp.com/blog/sinav-kaygisi-ve-sinav-donemi-stres-ile-basa-cikmak
6. Bal, M. S. ve Özkülekçi, G. (2010). Sosyal bilgiler dersinde kullanılan ölçme değerlendirme tekniklerine ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Education Sciences, 5(4), 2049-2060.
7. Başol, G. (2019). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (6. Bas.). Pegem Akademi Yayıncılık. https://doi.org/10.14527/9786053645887
8. Baştürk, S. (2014). Çoktan seçmeli testler. S. Baştürk (Ed.), Eğitimde ölçme ve değerlendirme içinde (ss. 119-154). Nobel Akademik Yayıncılık.

9. Bayat, N. ve Çetinkaya, G. (2018). Ortaokul öğrencilerinin okuma alışkanlıkları ve tercihleri. İlköğretim Online, 17(2), 984-1001.
10. Bekaroğlu, A. (2007). İlköğretim 6. Sınıf Türkçe dersindeki yazılı sorularının soru basamaklarına göre incelenmesi ve değerlendirilmesi (Kastamonu örneği) (Tez No: 21447) [Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi.]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
11. Beskisiz, E. (2009). Beşinci sınıf öğretmenlerinin öğrenme stillerine göre sosyal bilgiler dersinde sordukları soru türleri ve bilişsel düzeylerinin incelenmesi (Tez No: 294450) [Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
12. Black, P., & Wiliam, D. (1998). Assessment and Classroom Learning. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 5(1), 7–74. https://doi.org/10.1080/0969595980050102
13. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
14. Brookhart, S. M. (2013). How to create and use rubrics for formative assessment and grading. ASCD.
15. Büyükalan Filiz, S. ve Delal Turan, S. (2018). 4. sınıf öğretmenlerinin temel derslerde sordukları yazılı sınav sorularının Bloom taksonomisi açısından incelenmesi. Asya Studies, 5(5), 11-20. https://doi.org/10.31455/asya.431973
16. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE Publications.
17. Cuccio, S. S., & Steiner, H. E. (2000). Enhancement and analysis of science question level for middle school students. Journal of Research in Science Teaching, (37)2, 210-224. https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-2736(200002)37:2%3C210::AID-TEA7%3E3.0.CO;2-I
18. Curry, K., & Smith, D. (2017). Assessment practices in social studies classrooms: Results from a longitudinal survey. Social Studies Research and Practice, 12(2), 168-181. https://doi.org/10.1108/SSRP-04-2017-0015
19. Çalışkan, H. ve Yiğittir, S. (2015). Sosyal bilgilerde ölçme ve değerlendirme. B. Tay ve A. Öcal. (Ed.). Özel öğretim yöntemleriyle sosyal bilgiler öğretimi içinde (ss. 223-290). Pegem Akademi Yayıncılık.
20. Çelikkaya, T. ve Kuş, Z. (2009). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kullandıkları yöntem ve teknikler. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 741-758.
21. Çelikkaya, T., Karakuş, U. ve Demirbaş, Ç. (2010). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirme araçlarını kullanma düzeyleri ve karşılaştığı sorunlar. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 57-76.
22. Çopur, A. ve Önal, H. (2023). Sosyal bilgiler dersi yazılı yoklama sorularının Bloom taksonomisi ve program kazanımlarına uygunluğu açılarından incelenmesi. E-International Journal of Educational Research, 14(4), 195-212. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1284586
23. Ekem, K. B (2019). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kullandıkları ölçme ve değerlendirme yöntemlerinin incelenmesi (Tez No: 606538) [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
24. Ercikan, K., Schwarz, R. D., Julian, M. W., Burket, G. R., Weber, M. M., & Link, V. (1998). Calibration and scoring of tests with multiple-choice and constructed-response item types. Journal of Educational Measurement, 35(2), 137–154. https://doi.org/10.1111/j.1745-3984.1998.tb00531.x
25. Fırat Durdukoca, Ş. (2018). Öğretmenlerin Sosyal Bilgiler dersi öğretim programları için öğretim tekniklerinin seçimine yönelik yeterlik algıları ve görüşleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(1), 211-242. https://izlik.org/JA69DY36JA
26. Gaziantep Ölçme Değerlendirme Merkezi Müdürlüğü (2023). Soru Kazanım Dağılım Tabloları. https://gaziantepodm.meb.gov.tr/www/soru-kazanim-dagilim-tablolari/dosya/24
27. Gelbal, S. ve Kalecioğlu, H. (2007). Öğretmenlerin ölçme ve değerlendirme yöntemleri hakkında yeterlilik algıları ve karşılaştıkları sorunlar. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 135-145.
28. Göllü, O. ve Aksoy, G. (2026). Fen bilimleri öğretmenlerinin yazılı sınavlarda uygulanan açık uçlu sorular hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(49), 326-354. https://doi.org/10.35675/befdergi.1733345.
29. Gullickson, A. R. (1984). Teacher perspectives of their instructional use of tests. Journal of Educational Research, 77(4), 244-248.
30. Güleryüz, H. ve Erdoğan, İ. (2018). Ortaokul fen bilimleri dersi sınav sorularının Bloom’un bilişsel alan taksonomisine göre değerlendirilmesi: Muş İli Örneği. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 43-49.
31. In'nami, Y. ve Koizumi, R. (2009). A meta-analysis of test format effects on reading and listening test performance. Language Testing, 26(2), 219-244.
32. İlter, İ. (2017). Öğretmenlerin sosyal bilgiler derslerinde öğretim yöntemleri ve uygulamaları üzerine bir değerlendirme. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 11(1), 1-29. https://doi.org/10.30831/akukeg.338520
33. Kabapınar, Y. ve Ataman, M. (2010). İlköğretim sosyal bilgiler programlarındaki ölçme ve değerlendirme yöntemlerine ilişkin öğretmen görüşleri. Elemantary Education Online, 9(2), 776-791.
34. Karakoç Öztürk, B. (2016). Yazma becerisine ilişkin süregelen uygulamaların Türkçe Dersi Öğretim Programı (2006) çerçevesinde değerlendirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(4), 1921-1945.
35. Karakuş, U. ve Öztürk Demirbaş, Ç. (2011) Coğrafya öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirme araçlarını kullanım düzeyleri (Kırşehir Örneği), Milli Eğitim Dergisi, 189, 71-86.
36. Kaya, N. (2003). 6. sınıf demokratik hayat ünitesinde sosyal bilgiler öğretmenlerinin hazırladıkları yazılı sınav sorularının kapsam geçerliği ve taksonomik boyutunun incelenmesi. (Tez No: 137605) [Yüksek Lisans Tezi,
37. Karadeniz Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
38. Kılıç, D. (2010). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin tarih konuları ile ilgili soru sorma becerilerinin Bloom taksonomisine göre değerlendirilmesi (Tez No: 250818) [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
39. Koçoğlu, E. ve Ekici, Ö. (2013). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal bilgiler dersinde kullanılan ölçme araçlarına ilişkin görüşleri. The Journal of Academic Social Studies, 6(2), 715-730.
40. Krathwohl, D. R. (2002). A revision of Bloom's taxonomy: An overview. Theory into practice, 41(4), 212-218. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4104_2
41. McMillan, J. H. (2003). Understanding and improving teachers' classroom assessment decision making: Implications for theory and practice. Educational Measurement: Issues and Practice, 22(4), 34-43. https://doi.org/10.1111/j.1745-3992.2003.tb00142.x
42. MEB (2018). İlköğretim Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (4, 5, 6 ve 7.Sınıflar) Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. Devlet Kitapları Müdürlüğü Basım Evi. Ankara.
43. Mercan, S. I. (2019). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yenilenmiş Bloom taksonomisi bilişsel basamaklarına göre soru sorma becerilerinin incelenmesi. 3. Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(1), 291-303.
44. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (2016). Nitel veri analizi: genişletilmiş bir kaynak kitap (2. Baskı). S. Akbaba Altun ve A. Ersoy (Çev. Eds). Pegem Akademi Yayıncılık.
45. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Yeni müfredata uygun örnek ölçme araçları. https://edirne.meb.gov.tr/www/yeni-mufredata-uygun-ornek-olcme-araclari-yayimlandi/icerik/5624 Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. SAGE Publications.
46. Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü [ODSGM]. (2023). Millî Eğitim Bakanlığı yazılı ve uygulamalı sınavlar yönergesi. Millî Eğitim Bakanlığı. https://odsgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_10/12115933_MEB_yazili_ve_uygulamali_sinavlar_yonergesi.pdf
47. Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü [ODSGM]. (2023). 2. Dönem konu soru dağılım tabloları (2023-2024). https://odsgm.meb.gov.tr/www/2-donem-konu-soru-dagilim-tablolari-2023-2024/icerik/1164
48. ÖSYM. (2015). Açık uçlu sorularla kritik düşünme ve üst düzey bilişsel becerilerin ölçülmesi. https://www.osym.gov.tr/TR,721/yazili-sinav-acik-uclu-sorularla-sinav-04022015.html
49. Özdemir, O. ve Baş, Ö. (2020). Okuma eğitimi. H. Akyol ve A. Şahin (Ed.), Türkçe öğretimi içinde (ss. 29-53). Pegem Akademi Yayıncılık.
50. Öztürk, M., (2014). Coğrafya eğitiminde araştırma. Pegem Yayıncılık.
51. Sarpınar, K. (2022). Sınıf öğretmenlerinin öğrencilerine okuma alışkanlığını kazandırma stratejileri: Bir olgubilim çalışması. e-Journal of Educational Research, 3(1), 1-18.
52. Şanlı, C. ve Pınar, A. (2017). Sosyal bilgiler dersi sınav sorularının yenilenen Bloom Taksonomisine göre incelenmesi. İlköğretim Online, 16(3), 949-959. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2017.330234
53. Turgut, M. F. ve Baykul, Y. (2021). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (9. Bas.). Pegem Akademi Yayıncılık.
54. Uymaz, M. ve Çalışkan, H. (2019). Öğretmen yapımı sosyal bilgiler dersi sınav sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(1), 331-346. https://doi.org/10.24106/kefdergi.2637
55. Van Manen, M. (2016). Researching lived experience: Human science for an action sensitive pedagogy (2nd ed.). Routledge.
56. Yalçınkaya, E. (2010). Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirme tekniklerini kullanma düzeyleri. e-Journal of New World Sciences Academy, 5(4), 1558-1571.
57. Yengin Sarpkaya, P. ve Elitok Kesici, A. (2014). İlköğretim ve lise öğrencilerinin okuma ve yazma alışkanlıkları: Aydın ili örneği. Milli Eğitim Dergisi, 44(201), 17-38.
58. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
59. Yılmaz, A. ve Gazel, A. A. (2017). 4. ve 7. sınıf sosyal bilgiler derslerinde sorulan öğretmen sorularının Bloom taksonomisinin bilişsel alanına göre incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(2), 173-186.
60. Yılmaz, K. (2011). Sosyal bilgiler öğretiminde ölçme ve değerlendirme. C. Öztürk. (Ed.). Sosyal bilgiler öğretimi demokratik vatandaşlık eğitimi içinde (ss.431-515). Pegem Akademi Yayıncılık.