Sağlık Çalışanlarında Pasif ve 3. El Sigara Maruziyeti Hakkında Bilinç ve Algı Düzeylerinin Değerlendirilmesi

Öz

Amaç: Dumanlı ortamlarda bulunmak, istemsiz sigara dumanına maruz kalmayı kaçınılmaz kılmaktadır. Son yıllarda yapılan çalışmalar, sigara dumanı kalıntılarının iç ortam maddeleriyle etkileşimi sonucu oluşan üçüncü el sigara dumanının da ciddi sistemik etkiler yarattığını göstermektedir. Bu çalışmada, sağlık çalışanlarının demografik özellikleri ile üçüncü el sigara dumanına ilişkin farkındalıkları arasındaki ilişki değerlendirildi. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı nitelikteki bu çalışma, Konya Özel Medicana Hastanesi’nde görev yapan 276 sağlık çalışanı ile yürütülmüştür. Çalışma öncesi etik kurul onayı alınmıştır (Necmettin Erbakan Üniversitesi, Karar no: 2024/5364). Katılımcılara pasif içicilik ve üçüncü el sigara dumanına ilişkin sorular içeren anket ve Üçüncü El Duman Hakkında İnançlar (BATHS) ölçeği uygulanmıştır. Yaş, cinsiyet, eğitim durumu, gelir düzeyi, ikamet yeri ve sigara kullanım bilgileri toplanmış; veriler SPSS programı ile analiz edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %72,1’i kadın, %27,9’u erkekti. Üçüncü el sigara dumanının çocuklar (%83,5) ve yetişkinler (%70,5) için zararlı olduğu düşünülüyordu. Sigara kullanıcıları arasında hemşirelerde oran %42,2 ile en yüksekti. Cinsiyet ve yerleşim yeri ile sigara kullanımı arasında anlamlı fark bulunmadı. Ancak meslek grupları ve gelir düzeyi ile üçüncü el sigara dumanına yönelik farkındalık arasında anlamlı ilişki tespit edildi (p<0.05, p<0.001). Sonuç: Sağlık çalışanları üçüncü el sigara dumanının zararları ve çevresel kalıcılığı hakkında yüksek farkındalığa sahiptir. Bu farkındalık, bireylerin sigara içme durumlarından bağımsızdır.

Anahtar Kelimeler

• Sigara
• Pasif Sigara İçimi
• Sağlık Çalışanları

Evaluation of Awareness and Perception Levels of Healthcare Workers About Passive and Third Hand Smoking Exposure

Öz

Objective: Being in smoky environments makes involuntary exposure to cigarette smoke inevitable. Recent studies have shown that third-hand smoke, which is formed by the interaction of cigarette smoke residues with indoor substances, also causes serious systemic effects. In this study, the relationship between demographic characteristics of healthcare workers and their awareness of third-hand smoke was evaluated. Materials and Methods: This descriptive study was conducted with 276 healthcare workers working in XXX Private Medicana Hospital. Ethics committee approval was obtained before the study (Necmettin Erbakan University, Decision no: 2024/5364). Participants were administered a questionnaire containing questions about passive smoking and third-hand smoke and the Beliefs About Third-Hand Smoke (BATHS) scale. Information on age, gender, educational status, income level, place of residence and smoking were collected and the data were analysed with SPSS software. Results: 72.1% of the participants were female and 27.9% were male. Third-hand smoke was considered harmful for children (83.5%) and adults (70.5%). Among cigarette users, the proportion of nurses was the highest with 42.2%. No significant difference was found between gender and place of residence and smoking. However, a significant relationship was found between occupational groups and income level and awareness of third-hand smoke (p<0.05, p<0.001). Conclusion: Healthcare workers were more aware of the harms of third-hand smoke and the environment.

Anahtar Kelimeler

• Cigarette
• Passive Smoking
• Healthcare Workers

Kaynakça

1. Burton A. Does the smoke ever really clear? Thirdhand smoke exposure raises concerns. Environ Health Perspect. 2011;119:A71-4.
2. Darlow SD, Heckman CJ, Munshi T, Collins BN. Thirdhand smoke beliefs and behaviors among healthcare professionals. Psychol Health Med. 2017 Apr;22(4):415-24.
3. De Borba AT, Jost RT, Gass R, et al. The influence of active and passive smoking on the cardiorespiratory fitness of adults. Multidiscip Respir Med. 2014;9(1):1-8.
4. Drehmer JE, Walters BH, Nabi-Burza E, Winickoff JR. Guidance for the clinical management of thirdhand smoke exposure in the health care setting. J Clin Outcomes Manag. 2017;24:551-9.
5. Dünya Sağlık Örgütü. Küresel Tütün Salgını Raporu. 2008. Erişimadresi:https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/43818/9789241596282_tur.pdf, Erişim Tarihi: 17.02.2025
6. Dünya Sağlık Örgütü. (2023). Küresel Tütün Salgını Raporu 2023: İnsanları tütün dumanından koru (WHO Report on the Global Tobacco Epidemic, 2023: Protect People from Tobacco Smoke). Cenevre: Dünya Sağlık Örgütü. https://www.who.int/publications/i/item/9789240077164
7. European Commission. (2024). Implementation report on the Council Recommendation on smoke-free environments (2009/C 296/02). Directorate-General for Health and Food Safety. https://health.ec.europa.eu/publications/implementation-report-council-recommendation-smoke-free-environments_en
8. Hang B, Sarker AH, Havel C, et al. Thirdhand smoke causes DNA damage in human cells. Mutagenesis. 2013;28(4):381-91.

9. Kostova D, Andes L, Erguder T, et al. Cigarette prices and smoking prevalence after a tobacco tax increase–Turkey, 2008 and 2012. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2014;63(21):457-61.
10. Maralani V. Understanding the links between education and smoking. Soc. Sci. Res. 2014; 48: 20-34. Mathers CD, Loncar D. Projections of global mortality and burden of disease from 2002 to 2030. PLoS Med. 2006;3(11):e442.
11. Matt GE, Quintana PJ, Zakarian JM, et al. When smokers move out and non-smokers move in: residential thirdhand smoke pollution and exposure. Tob Control. 2011 Jan;20(1):e1.
12. Mercan Y, Dönmez M, Pancar N. İç ortam hava kirliliğinde üçüncü el sigara dumanı farkındalığı. Ahi Evran Med J. 2023;7(3):260-8.
13. Olivieri M, Murgia N, Carsin AE, et al. Effects of smoking bans on passive smoking exposure at work and at home. Eur Community Respir Health Surv. 2019 Jul;29(4):670-9.
14. Özvurmaz S, Yavaş S. Hekim dışı sağlık çalışanlarının sigara içme ve bağımlılık düzeyleri ile ilişkili etmenler. Mersin Univ Saglik Bilim Derg. 2018;11(2).
15. Salehi N, Janjani P, Tadbiri H, Rozbahani M, Jalilian M. Effect of cigarette smoking on coronary arteries and pattern and severity of coronary artery disease: a review. J Int Med Res. 2021 Dec;49(12):3000605211059893.
16. Sleiman M, Gundel LA, Pankow JF, Jacob PH. Formation of carcinogens indoors by surface-mediated reactions of nicotine with nitrous acid. Proc Natl Acad Sci U S A. 2010 Apr 13;107(15):6576-81.
17. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Ulusal Tütün Kontrol Programı ve Eylem Planı 2021-2025. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı Yayınları; 2021.