Polikliniğe Başvuran Erişkinlerde D Vitamini Eksikliği: Bilgi, Tutum ve Preparat Kullanımının Kesitsel Bir Çalışma ile Değerlendirilmesi

Öz

Amaç: D vitamini eksikliği küresel ölçekte önemli bir halk sağlığı sorunudur. Yüksek prevalansına rağmen toplumdaki farkındalık ve bilgi düzeyi özellikle poliklinik başvurularında yetersizdir. Yöntem: Bu tanımlayıcı kesitsel çalışma, İstanbul’da bir üçüncü basamak hastanenin polikliniğine başvuran 310 erişkin hasta ile dört aylık bir dönemde gerçekleştirilmiştir. Veriler yapılandırılmış bir anket formu ile yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Sürekli değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Shapiro-Wilk testi ile değerlendirilmiştir. İstatistiksel analizlerde ki-kare, Fisher exact, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis testleri ve Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %62’si kadındı, medyan yaş 36 (18–75) idi. Daha önce D vitamini düzeyi ölçülenlerde (n=180) eksiklik veya yetersizlik oranı %91.1 olarak saptandı; bu bulgu yalnızca ölçüm yapılan alt gruba aittir. Katılımcıların %54.8’i D vitamini takviyesi kullanıyordu ve çoğunlukla hekim önerisi ile başlamıştı. Kadınlarda takviye kullanımı erkeklere göre anlamlı derecede yüksekti (%66.5 vs %36.1; p<0.001). Kronik hastalık varlığı takviye kullanımı ile anlamlı ilişkiliydi (%78.2 vs %45.7; p<0.001). Çalışmayan bireylerde D vitamini eksikliği daha sık saptandı (%94.8 vs %89.3; p=0.016). Toplam bilgi puanı cinsiyet, yaş, eğitim ve takviye kullanımı ile ilişkili bulunmadı. Sonuç: Ölçüm yapılan alt grupta D vitamini eksikliği yüksek bulunurken, genel farkındalık tüm demografik gruplarda sınırlı kalmıştır. Bu bulgular, poliklinik ortamında yapılandırılmış hasta eğitimi ve sistematik tarama stratejilerine ihtiyaç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• D vitamini eksikliği
• Bilgi düzeyi
• Farkındalık
• Besin takviyeleri
• Poliklinik

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kamu, ticari veya kar amacı gütmeyen kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma için Sağlık Bilimleri Üniversitesi Okmeydanı Eğitim ve Araştırma Hastanesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan onay alınmıştır (Karar No: 1359, Tarih: 25.06.2019). Tüm katılımcılardan sözlü aydınlatılmış onam alınmıştır. Çalışma Helsinki Deklarasyonu’na uygun olarak yürütülmüştür.

Teşekkür

Bu çalışmaya katılmayı kabul eden tüm katılımcılara teşekkür ederiz. Bu makale, Dr. Aybüke Bacanlı tarafından Prof. Dr. Seçil Arıca danışmanlığında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Okmeydanı Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Kliniği’nde tamamlanan tıpta uzmanlık tezinden üretilmiştir (2020).

Vitamin D Deficiency in Adults Attending an Outpatient Clinic: A Cross-Sectional Study of Knowledge, Attitudes, and Supplement Use

Öz

Introduction: Vitamin D deficiency is a major global public health concern. Despite its high prevalence, community awareness and knowledge remain insufficient, particularly in outpatient clinical settings. Methods: This descriptive cross-sectional study was conducted with 310 adult patients attending an outpatient clinic of a tertiary hospital in Istanbul over a four-month period. Data were collected via face-to-face interviews using a structured questionnaire. Normality was assessed with the Shapiro-Wilk test. Chi-square, Fisher's exact test, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis tests, and Spearman correlation were applied; p<0.05 was accepted as significant. Results: 62% of participants were female, median age 36 (18–75) years. Among those who had previously had vitamin D levels measured (n=180), 91.1% had deficiency or insufficiency; this finding is limited to the measured subgroup and is not generalizable to all participants. Overall, 54.8% used vitamin D supplements, predominantly upon physician prescription. Women used supplements significantly more than men (66.5% vs 36.1%; p<0.001). Chronic disease was significantly associated with supplement use (78.2% vs 45.7%; p<0.001). Vitamin D deficiency was significantly more prevalent in non-working individuals (measured subgroup: 94.8% vs 89.3%; p=0.016). The total knowledge score did not differ significantly by gender (p=0.094), age (p=0.847), education (p=0.128), or supplement use (p=0.056). Conclusion: Vitamin D deficiency was highly prevalent in the measured subgroup while general awareness remained limited across all demographic groups. These findings underscore the need for structured patient education and systematic screening strategies in outpatient clinical settings, and highlight the central role of physicians in outpatient settings in guiding appropriate vitamin D use.

Anahtar Kelimeler

• Vitamin D deficiency
• Knowledge
• Awareness
• Dietary supplements
• Outpatient clinic

Destekleyen Kurum

This research received no funding from any public, commercial, or non-profit organization.

Etik Beyan

Ethical approval was obtained from the Clinical Research Ethics Committee of University of Health Sciences Okmeydanı Training and Research Hospital (Approval No: 1359, Date: 25.06.2019). Verbal informed consent was obtained from all participants. The study was conducted in accordance with the Declaration of Helsinki.

Teşekkür

We thank all participants who agreed to take part in this study. This article was derived from the residency thesis of Dr. Aybüke Bacanlı, completed under the supervision of Prof. Dr. Seçil Arıca at the Department of Family Medicine, University of Health Sciences Okmeydanı Training and Research Hospital (2020).

Kaynakça

1. Boz, İ., Teskereci, G., & Üner, F. Ö. (2019). Gebelik ve doğum sonu dönemdeki kadınların D vitamini ve güneşlenme ile ilgili farkındalık düzeylerinin belirlenmesi: Kesitsel bir çalışma [Determining awareness levels regarding vitamin D and sun exposure in pregnant and postpartum women: A cross-sectional study]. Jinekoloji-Obstetrik ve Neonatoloji Tıp Dergisi, 16(3), 116–121.
2. Ciarambino, T., Crispino, P., Minervini, G., & Giordano, M. (2023). Vitamin D: Can gender medicine have a role? Biomedicines, 11(6), Article 1762. https://doi.org/10.3390/biomedicines11061762
3. Cui, A., Zhang, T., Xiao, P., Fan, Z., Wang, H., & Zhuang, Y. (2023). Global and regional prevalence of vitamin D deficiency in population-based studies from 2000 to 2022: A pooled analysis of 7.9 million participants. Frontiers in Nutrition, 10, Article 1070808. https://doi.org/10.3389/fnut.2023.1070808
4. Fidan, F., Alkan, B. M., & Tosun, A. (2014). Çağın pandemisi: D vitamini eksikliği ve yetersizliği [The pandemic of the era: Vitamin D deficiency and insufficiency]. Türk Osteoporoz Dergisi, 20(2), 71–74.
5. Göktaş, O., Ersoy, C., Ercan, I., & Can, F. E. (2020). Vitamin D status in the adult population of Bursa, Turkey. European Journal of General Practice, 26(1), 156–162. https://doi.org/10.1080/13814788.2020.1846712 Grant, W. B., Wimalawansa, S. J., Pludowski, P., & Cheng, R. Z. (2025). Vitamin D: Evidence-based health benefits and recommendations for population guidelines. Nutrients, 17(2), Article 277. https://doi.org/10.3390/nu17020277
6. Holick, M. F., Binkley, N. C., Bischoff-Ferrari, H. A., Gordon, C. M., Hanley, D. A., Heaney, R. P., Murad, M. H., & Weaver, C. M. (2011). Evaluation, treatment, and prevention of vitamin D deficiency: An Endocrine Society clinical practice guideline. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 96(7), 1911–1930. https://doi.org/10.1210/jc.2011-0385
7. Katar, M., Çıtıl, R., Önder, Y., & Demir, O. (2026). Prevalence of vitamin D deficiency and related factors among adults in Tokat province, Türkiye. Acta Biochimica Polonica, 72, Article 15459. https://doi.org/10.3389/abp.2025.15459
8. Kurt, E. E., Koçak, F. A., Erdem, H. R., Tuncay, F., & Kıranatlıoğlu, F. (2015). Kırsal bölgede D vitamini farkındalığının değerlendirilmesi: Kesitsel bir çalışma [Assessment of vitamin D awareness in a rural area: A cross-sectional study]. Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Bilimleri Dergisi, 18(3), 176–181.

9. Kwabena, A. A., Appiah, B., Danso, S. A., Agomuo, S. K. S., Kwarteng, S., Senu, E., Effah, A., Sakyi, S. A., & Fondjo, L. A. (2025). Knowledge, attitude and practices regarding vitamin D among adults in Ghana: A cross-sectional study. BMC Public Health, 25(1), Article 212. https://doi.org/10.1186/s12889-025-21370-x
10. Tanna, N. K., Karki, M., Webber, I., Alaa, A., El-Osta, A., & Blair, M. (2023). Knowledge, attitudes, and practices associated with vitamin D supplementation: A cross-sectional online community survey of adults in the UK. PLoS ONE, 18(8), Article e0281172. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281172
11. Telo, S., Kaman, D., & Akgöl, G. (2017). Elazığ ilinde D vitamini düzeylerinin yaş, cinsiyet ve mevsimlere göre değişimi [Variation of vitamin D levels by age, sex, and season in Elazığ province]. Fırat Tıp Dergisi, 22(3), 130–134.