Dijital Dönüşüm Süreçlerinin Kurumsal Performansa Yönelik Etkisi: ERP Sistemleri Üzerine Bir Değerlendirme

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 262 - 282, 02.01.2026

Ayşe Kaya , Zana Demir , Türkay Henkoğlu

https://izlik.org/JA24WT57AX

Öz

Günümüz iş dünyasında dijital dönüşüm, işletmelerin stratejilerini, süreç yönetimlerini ve organizasyonel yapısını köklü bir şekilde etkileyen, stratejik öneme sahip bir olgu olarak dikkat çekmektedir. Bu dönüşüm, yalnızca dijital teknolojilerin benimsenmesiyle sınırlı kalmayıp, iş modelleri ve organizasyonel yapıların yenilikçi bir yaklaşımla yeniden tasarlanmasını ve böylece verimlilik ile rekabet gücünün artırılmasını hedeflemektedir. Bu bağlamda, Kurumsal Kaynak Planlama (ERP) sistemleri, finans, üretim, insan kaynakları ve tedarik zinciri gibi çeşitli işlevsel alanları tek bir yazılım platformu altında entegre ederek işlemlerin merkezi bir yapıda yönetilmesini sağlamada kritik bir araç olarak öne çıkmaktadır.
Bu çalışma, dijital dönüşümün kurumsal performansa olan etkilerini detaylı bir şekilde analiz ederek özellikle ERP sistemleri çerçevesinde literatüre dayalı bir değerlendirme sunmayı amaçlamaktadır. Literatürdeki araştırmalar, ERP sistemlerinin dijital dönüşüm için gerekli teknik altyapıyı oluşturduğunu ve bunun karşılığında dijitalleşmenin de ERP çözümlerini daha esnek ve analitik yapıya kavuşturduğu karşılıklı bir etkileşim sağladığını göstermektedir. ERP sistemlerinin operasyonel verimliliği yükseltme, maliyetleri azaltma ve gerçek zamanlı bilgi paylaşımı yoluyla karar alma mekanizmalarını güçlendirme gibi faydalar sunduğu sıkça ifade edilmektedir. Bununla birlikte, yüksek maliyetler, uzun kurulum süreleri ve organizasyonel direnç gibi bazı büyük zorluklarla karşı karşıya kalınabildiği de vurgulanmaktadır. Bu analiz, dijital çağda ERP'nin işletme performansı üzerindeki olumlu etkilerini ve aynı zamanda uygulama sürecindeki temel zorlukları bütüncül bir perspektifle ele almayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Dijital Dönüşüm , Kurumsal Kaynak Planlama (ERP) , Kurumsal Performans

The Impact of Digital Transformation Processes on Corporate Performance: An Evaluation of ERP Systems

https://izlik.org/JA24WT57AX

Öz

In today's business world, digital transformation draws attention as a strategically important phenomenon that radically affects the strategies, process management and organizational structure of businesses. This transformation is not limited to the adoption of digital technologies, but also aims to redesign business models and organizational structures with an innovative approach, thus increasing efficiency and competitiveness. In this context, Enterprise Resource Planning (ERP) systems stand out as a critical tool in ensuring that transactions are managed in a centralized structure by integrating various functional areas such as finance, production, human resources, and supply chain under a single software platform.
This study aims to analyze the effects of digital transformation on corporate performance in detail and to present a literature-based evaluation especially within the framework of ERP systems. Research in the literature shows that ERP systems create the necessary technical infrastructure for digital transformation, and in turn, digitalization provides a mutual interaction that makes ERP solutions more flexible and analytical. It is often stated that ERP systems offer benefits such as increasing operational efficiency, reducing costs, and strengthening decision-making mechanisms through real-time information sharing. However, it is also highlighted that some major challenges can be faced, such as high costs, long installation times and organizational resistance. This analysis aims to address the positive effects of ERP on business performance in the digital age, as well as the main challenges in the implementation process from a holistic perspective.

Anahtar Kelimeler

Digital Transformation , Enterprise Resource Planning (ERP) , Corporate Performance

Kaynakça

• Akkuş, Z. (2025). Dijital Dönüşümün Performans Yönetimine Etkileri. G. Gül (Ed.), Geleneksel Örgütlerden Dijital Örgütlere Dönüşüm içinde (s. 111-120). Gaziantep: Özgür Yayınları
• Aksoy, C. (2024). İşletmelerin Dijital Dönüşümü ve Dijital Liderlik Yaklaşımı. Kalite ve Strateji Yönetimi Dergisi, 4(1), 1-29. doi: 10.56682/ksydergi.1364569
• Akrong, G. B., Shao, Y. ve Owusu, E. (2022). Measuring the Success of ERP via Organizational Climate Constructs. International Journal of Information Systems in the Service Sector, 14(1), 1-27. doi: 10.4018/IJISSS.302882
• Aladağ, H. (2020). Türk inşaat sektöründe kurumsal kaynak planlama (ERP) sistemlerinin kullanımı üzerine bir araştırma. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 8(4), 1099–1112. doi: 10.21923/jesd.791170
• Al-Fawaz, K., Al-Salti, Z. ve Eldabi, T. (2008). Critical success factors in ERP implementation: A review. Paper presented at the Proceedings of the European and Mediterranean Conference on Information Systems, Dubai.
• Alptekin, M. (2016). Kurumsal kaynak planlamasının işletmelerde hata ve hilelerin önlenmesinde kullanımının etkisi ve örnek uygulama (Yayımlanmamış Yüksek Lisans tezi). Okan Üniversitesi, İstanbul. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=Br_XTptK8CZ70f0JGX9xEikQYeyeEtOsva7GCmx4WDmI7g-icEaNyv_eeE2EUJGW
• Apilioğulları, L. (2019). Üretim Endüstrisi Dijital Dönüşüm Süreci Kavramsal İlişki Haritası. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(3), 153-162. doi: 10.18506/anemon.460721
• Arı, S. ve Diri, N. Ç. (2019). Tarihsel süreçte kurumsal kaynak planlama (ERP). Ankara: İKSAD Yayın Evi. https://iksadyayinevi.com/wp-content/uploads/2020/03/TAR%C4%B0HSEL-S%C3%9CRE%C3%87TE-KURUMSAL-KAYNAK-PLANLAMA-ERP.pdf
• Bayraktar, E. ve Efe, M. (2006). Kurumsal kaynak planlaması (ERP) ve yazılım seçim süreci. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 689–709. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1722392
• Bayraktaroğlu, S. ve Fasal, A. (2016). Kurumsal kaynak planlaması (KKP) ve uygulamada yaşanan güçlükler: Bir örnek olay incelemesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 7(14), 13–24. doi: 10.21076/vizyoner.245984
• Bayyurt, N. (2007). İşletmelerde performans değerlendirmenin önemi ve performans göstergeleri arasındaki ilişkiler. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi(53), 577-592. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/9295
• Bozkurt, A., Hamutoğlu, N. B., Liman Kaban, A. ve Taşçı, G. (2021). Dijital bilgi çağı: Dijital toplum, dijital dönüşüm, dijital eğitim ve dijital yeterlilikler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 7(2), 35–63. doi: 10.51948/auad.911584
• Bozpınar, B. (2019). İşletmelerde kurumsal kaynak planlaması (ERP) uygulamalarına geçişin iş süreçleri üzerindeki etkisi: Türk ilaç ve serum sanayi A.Ş. örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans tezi). İstanbul Kültür Üniversitesi, İstanbul. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=T1mWGp9MngYYkCSgiJvtVr3m9_fHShar7UWMhURLgdSR_aKJVItQPHG3IfhA8uB8
• Cihangir, E. (2014). Kurumsal performans yönetimi ve yüksek performanslı organizasyonların özellikleri. Marmara Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5, 37-54. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2282
• Chien, S.-W. ve Tsaur, S.-M. (2007). Investigating the success of ERP systems: Case studies in three Taiwanese high-tech industries. Computers in Industry, 58, 783–793. doi: 10.1016/j.compind.2007.02.001
• Cho, J. (2025). Understanding ERP Systems: Features, Benefits, and Applications. Erişim adresi: https://www.tailor.tech/resources/posts/what-is-an-erp-system-a-beginners-guide-to-erp
• Çelebi, F. ve Bulut, Y. (2016). Kurumsal kaynak planlaması (ERP) ve ERP yazılımı kullanan bir işletmenin incelenmesi. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 57, 166–177. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/383455
• Çınar, D. (2024). Dijital dönüşüm ve ERP kullanımının işletme performansına etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi. Erişim adresi: https://openaccess.izu.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12436/7180/908482.pdf?sequenc e=1&isAllowed=y
• Damar, M. ve Özen, A. (2024). Kurumsal ve Akıllı Kurumsal Kaynak Planlama Süreçleri ve Kamu Denetim Süreçleri Açısından Değerlendirilmesi. Journal of Information Systems and Management Research, 6(2), 1-11. doi: 10.59940/jismar.1492445
• DeLone, W. H. ve McLean, E. R. (2003). The DeLone and McLean Model of Information Systems Success: A Ten-Year Update. Journal of Management Information Systems, 19(4), 9-30. doi: 10.1080/07421222.2003.11045748
• Demirel, E. ve Yaralı, C. (2023). İmalat işletmelerinin dijitalleşme süreçleri üzerine nitel bir çalışma. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 21–41. doi: 10.18657/yonveek.1379397
• Dökme Yağar, S. (2024). Sağlık KuruluĢlarında Verimliliği Artırmanın Önemli BileĢeni: Kurumsal Kaynak Planlama. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 9(1), 21-34. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/busbid/issue/84324/1476009
• Düzakın, E. ve Sevinç, S. (2002). Kurum Kaynak Planlaması (ERP), Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 189-218. Erişim adresi: https://uludag.edu.tr/dosyalar/iibfdergi/genel-dokuman/2002_1/m_11.pdf
• Düzelten, A. (2024). ERP sistemlerinde SAP yazılımının satış ve dağıtım modülünün rolü ve uygulama incelemesi. Yönetim Bilişim Sistemleri Dergisi, 10(2), 1–34. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4071242
• Ekren, G. ve Turan, A.H. (2022). Türkiye'de ERP araştırmalarına yönelik bir içerik analizi. Bilgi Yönetimi ve Teknoloji Dergisi, 6(1), 21–38. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/363054864_TURKIYE'DE_ERP_ARASTIRMALARINA_YONELIK_BIR_ICERIK_ANALIZI_A_CONTENT_ANALYSIS_ON_ERP_RESEARCH_IN_TURKEY
• Erdil, A. ve Başlıgil, H. (2011). Kurumsal Kaynak Planlamanın Endüstriyel İşletme Bünyesinde Kurulması, Kurulumunda Karşılaşılan Sorunlar ve Çözümleri. Sigma: Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 29(3), 196-230, Erişim adresi: https://library.dogus.edu.tr/mvt/pdf.php
• Gao, R. ve Gu, B. (2025). A stitch in time: Digital transformation, internal control and total factor productivity. Chinese Journal of Population, Resources and Environment, 23, 352‒363. doi: 10.1016/j.cjpre.2025.07.006
• Gök, M. (2005). ERP sistemlerinin firma performansına etkileri üzerine bir saha araştırması. V. Ulusal Üretim Araştırmaları Sempozyumu, İstanbul Ticaret Üniversitesi. Erişim adresi: https://acikerisim.ticaret.edu.tr/server/api/core/bitstreams/8c9ed820-cf36-4a3b-ab73-b56827d6605d/content
• Güzel, D. ve Günler, D. (2024). ERP sistemlerinin işletme performansına etkisinin örgütsel ve ERP faktörleri açısından incelenmesi: Erzurum ili uygulaması. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 1–15. doi: 10.34086/rteusbe.1383759
• Henkoğlu, T. (2025). Türkiye’nin Dijital Dönüşüm Politikaları ve Stratejik Yaklaşımlar. B. F. Yıldırım ve H. Henkoğlu Şerefoğlu (Ed.), Dijital Dönüşüm: Bilgi yönetimi yaklaşımları içinde (s. 1-40). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Işıktaş, İ. (2019). Sistemlerin Sistemi: Kurumsal Kaynak Planlama (ERP) ve İşletme Faaliyetlerine Etkisi. Euroasia journal of social sciences & humanities, 11(38), 115-123. doi: 10.5281/zenodo.12702740. IBM. (2025). What is enterprise resource planning (ERP)? Erişim adresi: https://www.ibm.com/think/topics/enterprise-resource-planning#:~:text=Enterprise%20resource%20planning%20(ERP)%20is,workflows%20with%20automation%20and%20integration
• iSchool. (2025). What is enterprise resource planning (ERP) Erişim adresi: https://ischool.syracuse.edu/what-is-enterprise-resource-planning/ Jackley, M. (2023). En iyi 10 ERP modülü ve özellikleri. Erişim adresi: https://www.oracle.com/tr/erp/erp-modules/
• Kant, B. ve Odabaş, M. S. (2019). ERP sistemlerinin farklı uygulama alanlarında kullanımının kronolojik incelenmesi. Black Sea Journal of Engineering and Science, 2(3), 106–111. doi: 10.34248/bsengineering.502366
• Kaplan, R. S. ve Norton, D. P. (1992). The balanced scorecard-Measures that drive performance. Harvard Business Review, January–February, 71–79. Erişim adresi: http://www.robertoformato.it/wp-content/uploads/2016/11/08-Kaplan-Norton-BSC.pdf
• Kaplan, R. S. ve Norton, D. P. (1996). The balanced scorecard: Translating strategy into action. USA: Harvard Business School Press. Erişim adresi: https://www.ucipfg.com/biblioteca/files/original/3a008b9baccdc2292c2ad324a02a8c28.pdf
• Karabaş, S., Uysal, D. ve Karkacıer, O. (2017). Kurumsal Kaynak Planlamasının İşletme Performansı Üzerine Etkisi: Bir Alan Araştırması. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 7(13), 129-145. doi: 10.17828/yalovasosbil.333894
• Karabulut, A. T. (2015). Effects of Innovation Types on Performance of Manufacturing Firms in Turkey. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 195(2015), 1355-1364. doi: 10.1016/j.sbspro.2015.06.322
• Karadede, A. ve Baykoç, Ö. (2013). Kurumsal kaynak planlama (KKP) uygulaması sonrası işletmelerin yaşadığı sorunlar. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 21(1), 137–150. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/gazimmfd/issue/6667/88818
• Keçek, G. ve Yıldırım, E. (2009). Kurumsal kaynak planlaması (ERP) ve işletme açısından önemi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(29), 240–258. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/70133
• Keskinkılıç, M. ve İpkin, M. (2023). İşletmelerde ERP uygulamalarının dijital dönüşüm sürecine katkıları. Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 49–74. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2380442
• Kestane, A. ve Kurnaz, N. (2019). ERP Sistemlerinin Muhasebe Bilgi Sistemine Entegrasyonu ve Finansal Raporlamaya Yansımaları. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/762849
• Klein, M. (2020). İşletmelerde dijital dönüşüm ve etmenleri. Journal of Business in the Digital Age, 3(1), 24–35. doi: 10.46238/jobda.729499
• Malaurent, J. ve Avison, D. (2015). From an apparent failure to a success story: ERP in China - Post implementation. International Journal of Information Management, 35(5), 643-646. doi: 10.1016/j.ijinfomgt.2015.06.004
• Mammadov, R., Tarhan Mengi, B. ve Doğan, S. (2020). Bir Perakende İşletmesinde ERP Sistemi Üzerinden Satın Alma Ve Ödeme Döngüsünün Tasarımı. Muhasebe ve Finansman Dergisi(87), 65-88. doi: 10.25095/mufad.756211
• Meng, X. ve Minogue, M. (2011). Performance measurement models in facility management: a comparative study. Facilities, 29(11-12), 472-484. doi: 10.1108/02632771111157141
• Meydan, C. H. (2023). Havayolu işletmelerinde dijital dönüşüm uygulamaları üzerine bir inceleme. Journal of Aviation Research, 5(1), 65–82. doi: 10.51785/jar.1185935
• Oğuz, G. ve Ağtaş, E. (2024). Kurumsal Kaynak Planma (ERP) Sistemlerinde Yapay Zekâ Kulanımı. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(2), 345-360. doi: 10.30692/sisad.1442838
• Özkan, S. ve Gültepe, M. (2024). Dijitalleşme sürecinde ERP ve CRM yazılımı kullanımının X-Means kümeleme analizi ile sınıflandırılması. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi / Black Sea Journal of Social Sciences, 16(30), 305–324. doi: 10.38155/ksbd.1385594
• Öztürk, H. K. (2020). Integrated Learning with Work in the Process of Digitalization of Work. Journal of Social Sciences and Education, 3(2), 479–490. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1334373
• Pan, W. ve Wei, H. (2012). Research on Key Performance Indicator (KPI) of Business Process. 2012 Second International Conference on Business Computing and Global Informatization, Shanghai, China, doi: 10.1109/BCGIN.2012.46.
• Perker, B. C. (2018). Mobil pazarlama uygulamalarında yatırımın geri dönüşü (ROI). A. Gacar ve Ö. r. E. Sucu (Ed.), Case Studies in Business and Sport Sciences içinde (s. 77-90). London: IJOPEC Publication. SAP. (2025). ERP nedir? Erişim adresi: https://www.sap.com/products/erp/what-is-erp.html
• Saray, G. ve Ervural, B. (2025). Üretimde dijital dönüşümün başarısını değerlendirmek için performans ölçmeye yönelik bir yaklaşım. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(1), 266-284. doi: 10.17780/ksujes.1552956
• Sebastian, I. M., Ross, J. W., Beath, C., Mocker, M., Moloney, K. G. ve Fonstad, N. O. (2017). How Big Old Companies Navigate Digital Transformation. MIS Quarterly Executive, 16(3), 197-213. Erişim adresi: https://aisel.aisnet.org/misqe/vol16/iss3/6/
• Sönmeztürk Bolatan, G. İ. (2019a). Kurumsal kaynak planlaması uygulamasının etkileri. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (19), 587-606. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2154521
• Sönmeztürk Bolatan, G. İ. (2019b). Örgütsel kültürün kurumsal kaynak planlaması projelerine etkisi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 53-70. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/912594
• Türkyılmaz, S. (2024). Dijital Dönüşüm: Tarihçesi, Tanımı ve İşletmeler Üzerindeki Etkisi. İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 276-297. doi: 10.52122/nisantasisbd.1459265
• Verhoef, P. C., Broekhuizen, T., Bart, Y., Bhattacharya, A., Dong, J. Q., Fabian, N. ve Haenlein, M. (2021). Digital transformation: A multidisciplinary reflection and research agenda. Journal of Business Research, 122(2021), 889-901. doi: 10.1016/j.jbusres.2019.09.022
• Vial, G. (2019). Understanding digital transformation: A review and a research agenda. The Journal of Strategic Information Systems, 28(2), 118-144. doi: 10.1016/j.jsis.2019.01.003
• Wengler, S., Hildmann, G. ve Vossebein, U. (2021). Digital transformation in sales as an evolving process. Journal of business & industrial marketing, 36(4). doi: 10.1108/JBIM-03-2020-0124
• Wessel, L. K., Baiyere, A., Ologeanu-Taddei, R., Cha, J. ve Jensen, T. B. (2021). Unpacking the difference between digital transformation and IT-enabled organizational transformation. Journal of the Association for Information Systems, 22(1), 1-57. doi: 10.17705/1jais.00655
• Wulan, T. S., Novika, W. P., Nurvianti, E. ve Putra, F.A. (2024). Impact of ERP System Implementation on Operational and Financial Efficiency in Manufacturing Industry. Journal of Economic Education and Entrepreneurship Studies, 5(3), 491-501. doi: 10.62794/je3s.v5i3.4328
• Yetgin, C. ve Yıldırım, F. (2020). Kurumsal kaynak planlaması sistemlerinin KOBİ’ler kapsamında ülke ihracatına etkisi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Girişimcilik Dergisi, 4(7), 22–30. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1230035
• Yıldırım, B. (2020). İşletmelerde dijital dönüşüm süreci: Nitel bir araştırma. Ekonomi Maliye İşletme Dergisi, 3(2), 204-223. doi: 10.46737/emid.787243
• Yıldırım, S. (2025). Dijital Dönüşümden Dijital Ekonomiye Strateji ve Öneriler. B. F. Yıldırım ve H. Henkoğlu Şerefoğlu (Ed.), Dijital Dönüşüm: Bilgi yönetimi yaklaşımları içinde (s. 91-138). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Yıldız, D. (2021). İş Süreçlerinin Modellenmesi, İyileştirilmesi, Performansının Ölçülmesi ve Yönetilmesinin İşletme Verimliliğine Katkısı: Bir Uygulama. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (59), 91-118. doi: 10.18070/erciyesiibd.883798
• Sezen, H. K. ve Eren Şenaras, A. (2022). Dijitizasyon, Dijitalizasyon, Dijital Dönüşüm Kavramlarina İlişkin Bir Değerlendirme, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 51, Denizli, ss. 49-59. doi: 10.30794/pausbed.871440
• Ziyadin, S., Suieubayeva, S. ve Utegenova, A. (2020). Digital Transformation in Business. S. Ashmarina, M. Vochozka ve V. Mantulenko (Ed.), Digital Age: Chances, Challenges and Future içinde: Springer, Cham.
• Zuma, N. ve Sibindi, N. (2023). Challenges in implementing enterprise resource planning and the role of knowledge management: Evidence from the National Youth Development Agency. South African Computer Journal, 35(2). Erişim adresi: https://journals.co.za/doi/epdf/10.18489/sacj.v35i2.17410