TÜRKİYE'DE GİRİŞİMCİLİK EĞİTİMİNDE KURAM-UYGULAMA AÇMAZI: DENEYİMSEL ÖĞRENME TEMELLİ BİR ÇÖZÜM

Öz

Bu çalışma, Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarında yürütülen uygulamalı girişimcilik eğitimlerinin yapısal, kurumsal ve pedagojik sınırlılıklarını "ders-temelli sıkışma" kavramı üzerinden eleştirel biçimde incelemektedir. Çalışma, Torraco (2005, 2016) ve Snyder'ın (2019) önerdiği bütünleştirici literatür derlemesi (integrative review) yaklaşımıyla yapılandırılmıştır. Ulusal alanyazındaki ampirik ve nitel kanıtlar ile uluslararası girişimcilik andragojisi literatürü, iki temel kavramsal eksen ve bunları bağlayan motivasyonel bir mercek çerçevesinde sentezlenmiştir: causation-effectuation paradigmatik gerilimi ile Kolb'un Deneyimsel Öğrenme Teorisi (ELT) iki ana ekseni oluştururken, Higgins'in regülatör odak teorisi bu gerilimi bireysel motivasyon düzeyinde açıklayan bağlayıcı mercek işlevi görür. Derleme, mevcut müfredatların pazar öngörülebilirliği ve rasyonel optimizasyon odaklı nedensellik (causation) mantığına dayandığını; belirsizlik koşullarında esneklik, kabul edilebilir kayıp ve eldeki imkânlardan yararlanmayı savunan etki odaklı yaklaşımın (effectuation) ise sistematik biçimde göz ardı edildiğini göstermektedir. Çalışmanın özgün katkıları üç başlıkta toplanır: (i) sıkışmanın iki temel eksen ve bağlayıcı bir motivasyonel mercek üzerinden paradigmatik biçimde yeniden okunması, (ii) effectuation ilkeleri ile Kolb ELT aşamaları arasında geliştirilen bir pedagojik entegrasyon matrisi ve (iii) makro, mezo ve mikro düzeyde tanımlanan bir dönüşüm gündemi.

Anahtar Kelimeler

• Girişimcilik Eğitimi
• Ders-Temelli Sıkışma
• Effectuation
• Kolb ELT
• Regülatör Odak Teorisi
• Bütünleştirici Derleme
• Yükseköğretim.

Etik Beyan

Bu çalışma, insan ve/veya hayvan katılımcılardan birincil veri toplanmasını içermeyen bütünleştirici bir literatür derlemesi niteliğinde olduğundan Etik Kurul izni gerektirmemektedir.

Teşekkür

Yazar, bu çalışmanın kavramsal çerçevesinin şekillenmesindeki katkıları ve rehberliği için doktora tez danışmanı Prof. Dr. Olca Sürgevil Dalkılıç'a teşekkür eder.

THE THEORY-PRACTICE GAP IN ENTREPRENEURSHIP EDUCATION IN TÜRKİYE: AN EXPERIENTIAL LEARNING-BASED SOLUTION

Öz

This study critically examines the structural, institutional and pedagogical limitations of applied entrepreneurship education delivered in Turkish higher education institutions through the concept of "course-based entrapment." Following the integrative literature review approach (Torraco, 2005, 2016; Snyder, 2019), the paper synthesizes Turkish empirical and qualitative evidence with international entrepreneurship-andragogy literature around two principal conceptual axes and a connecting motivational lens: the causation-effectuation paradigmatic tension and Kolb's Experiential Learning Theory (ELT) form the two main axes, while Higgins's regulatory focus theory serves as the lens that explains this tension at the level of individual motivation. The review shows that current curricula remain anchored in causation logic, predicated on market predictability and rational optimization, while effectual logic, premised on flexibility, affordable loss and leveraging means at hand, is systematically marginalized. The study contributes (i) a paradigmatic re-reading of the entrapment through two principal axes and a connecting motivational lens, (ii) an integration matrix between effectuation principles and the four stages of Kolb's ELT, and (iii) a macro, meso and micro transformation agenda.

Anahtar Kelimeler

• Entrepreneurship Education
• Course-Based Entrapment
• Effectuation
• Kolb ELT
• Regulatory Focus Theory
• Integrative Review
• Higher Education.

Etik Beyan

As this study is an integrative literature review that does not involve the collection of primary data from human and/or animal participants, it does not require Ethics Committee approval.

Teşekkür

The author thanks his PhD thesis advisor, Prof. Dr. Olca Sürgevil Dalkılıç, for her guidance and contributions to shaping the conceptual framework of this study.

Kaynakça

1. Alvarez, S. A., ve Barney, J. B. (2007). Discovery and creation: Alternative theories of entrepreneurial action. Strategic Entrepreneurship Journal, 1(1–2), 11–26.
2. Anagün, Ş. S., ve Atalay, A. (2017). Sınıf öğretmeni adaylarının girişimcilik becerisine ilişkin yeterlik algıları. İlköğretim Online, 16(2), 487–501.
3. Arıcan Kaygusuz, N., ve Genç, K. Y. (2022). Girişimcilik eğitiminin girişimcilik süreci üzerindeki etkisi: Türkiye’deki lisansüstü tezler üzerine bir inceleme. Asya Studies, 6(20), 219–242.
4. Bacigalupo, M., Kampylis, P., Punie, Y., ve Van den Brande, G. (2016). EntreComp: The entrepreneurship competence framework. Publication Office of the European Union.
5. Bae, T. J., Qian, S., Miao, C., ve Fiet, J. O. (2014). The relationship between entrepreneurship education and entrepreneurial intentions: A meta-analytic review. Entrepreneurship Theory and Practice, 38(2), 217–254.
6. Béchard, J. P., ve Grégoire, D. (2005). Archetypes of pedagogical innovation for entrepreneurship in higher education: Model and illustrations. In A. Fayolle (Ed.), Handbook of Research in Entrepreneurship Education (pp. 261–284). Edward Elgar Publishing.
7. Bell, R., ve Bell, H. (2020). Applying experiential learning theory to entrepreneurship education to support educator and learner roles. International Journal of Entrepreneurial Behavior ve Research, 26(4), 695–715. Blank, S. (2013). Why the lean start-up changes everything. Harvard Business Review, 91(5), 63–72.
8. Brockner, J., Higgins, E. T., ve Low, M. B. (2004). Regulatory focus theory and the entrepreneurial process. Journal of Business Venturing, 19(2), 203–220.

9. Bulut, Ç., ve Aslan, G. (2014). Üniversitelerde girişimcilik eğitimi. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 14(27), 1–21.
10. Cope, J. (2005). Toward a dynamic learning perspective of entrepreneurship. Entrepreneurship Theory and Practice, 29(4), 373–397.
11. Cronin, M. A., ve George, E. (2020). The why and how of the integrative review. Organizational Research Methods. Advance online publication.
12. Çeltek, E., Bostan, S., ve Doğanay, A. (2018). Girişimci kişilik özelliklerinin ve girişimcilik eğitiminin girişimcilik eğilimine etkisi: Kocaeli Üniversitesi örneği. İşletme Araştırmaları Dergisi.
13. Davidsson, P. (2015). Entrepreneurial opportunities and the entrepreneurship nexus: A re-conceptualization. Journal of Business Venturing, 30(5), 674–695.
14. Elsbach, K. D., ve van Knippenberg, D. (2020). Creating high-impact literature reviews: An argument for “integrative reviews”. Journal of Management Studies, 57(6), 1277–1289.
15. Ercan, S. (2025). Sabit maaş mı? Risk almak mı? Girişimcilik eğitiminin lisans öğrencileri üzerindeki etkileri. Yönetim Bilimleri Dergisi.
16. Eser, Z., ve Yıldız, M. L. (2015). Türkiye’de girişimcilik araştırmalarının odağı nedir? Yazın üzerine bir inceleme. Marmara Üniversitesi Öneri Dergisi.
17. Fayolle, A., ve Gailly, B. (2008). From craft to science: Teaching models and learning processes in entrepreneurship education. Journal of European Industrial Training, 32(7), 569–593.
18. Fayolle, A., ve Gailly, B. (2015). The impact of entrepreneurship education on entrepreneurial attitudes and intention: Hysteresis and persistence. Journal of Small Business Management, 53(1), 75–93.
19. Garavan, T. N., ve O’Cinneide, B. (1994). Entrepreneurship education and training programmes: A review and evaluation – Part 1. Journal of European Industrial Training, 18(8), 3–13.
20. Gibb, A. (2002). In pursuit of a new “enterprise” and “entrepreneurship” paradigm for learning: Creative destruction, new values, new ways of doing things and new combinations of knowledge. International Journal of Management Reviews, 4(3), 233–269.
21. Göktaş, P., ve Parmaksız, R. Ş. (2019). Bir uygulamalı girişimcilik eğitimi örneği olarak ağ ve teknoloji odaklı uygulamalı girişimcilik programı. Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi.
22. Gürol, Y., ve Atsan, N. (2006). Entrepreneurial characteristics amongst university students: Some insights for entrepreneurship education and training in Turkey. Education + Training, 48(1), 25–38.
23. Higgins, E. T. (1997). Beyond pleasure and pain. American Psychologist, 52(12), 1280–1300.
24. Honig, B. (2004). Entrepreneurship education: Toward a model of contingency-based business planning. Academy of Management Learning ve Education, 3(3), 258–273.
25. İlhan Ertuna, Z., ve Gurel, E. (2011). The moderating role of higher education on entrepreneurship. Education + Training, 53(5), 387–402.
26. İskan Kubba, S. (2021). Girişimcilik eğiliminin hazır bulunuşluk üzerindeki etkisinde girişimcilik eğitiminin rolü (Yayımlanmamış doktora tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
27. Karadeniz, E. E. (2019). Türkiye’de girişimcilik ve uluslararası karşılaştırma 2018/2019: Global Entrepreneurship Monitor (GEM). Yeditepe Üniversitesi Yayınevi.
28. Kayes, D. C. (2002). Experiential learning and its critics: Preserving the role of experience in management learning and education. Academy of Management Learning ve Education, 1(2), 137–149.
29. Kolb, A. Y., ve Kolb, D. A. (2005). Learning styles and learning spaces: Enhancing experiential learning in higher education. Academy of Management Learning ve Education, 4(2), 193–212.
30. Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice-Hall.
31. Kuratko, D. F. (2005). The emergence of entrepreneurship education: Development, trends, and challenges. Entrepreneurship Theory and Practice, 29(5), 577–598.
32. Lackéus, M. (2015). Entrepreneurship in education: What, why, when, how. OECD Entrepreneurship360 Background Paper.
33. Löbler, H. (2006). Learning entrepreneurship from a constructivist perspective. Technology Analysis ve Strategic Management, 18(1), 19–38.
34. Maruf, M., ve Topçu, Y. (2020). İşletme ve iktisat bölümü öğrencilerinin girişimcilik eğilimlerinin ve inovasyon becerilerinin incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi.
35. Martin, B. C., McNally, J. J., ve Kay, M. J. (2013). Examining the formation of human capital in entrepreneurship: A meta-analysis of entrepreneurship education outcomes. Journal of Business Venturing, 28(2), 211–224.
36. Mäkimurto-Koivumaa, S., ve Puhakka, V. (2013). Effectuation and causation in entrepreneurship education. International Journal of Entrepreneurial Venturing, 5(1), 68–89.
37. McMullen, J. S., ve Shepherd, D. A. (2006). Entrepreneurial action and the role of uncertainty in the theory of the entrepreneur. Academy of Management Review, 31(1), 132–152.
38. Mwasalwiba, E. S. (2010). Entrepreneurship education: A review of its objectives, teaching methods, and impact indicators. Education + Training, 52(1), 20–47.
39. Nabi, G., Walmsley, A., Fayolle, A., ve Krueger, N. (2017). The impact of entrepreneurship education in higher education: A systematic review and research agenda. Academy of Management Learning ve Education, 16(2), 277–299.
40. Neck, H. M., ve Corbett, A. C. (2018). The scholarship of teaching and learning entrepreneurship. Entrepreneurship Education and Pedagogy, 1(1), 8–41.
41. Neck, H. M., ve Greene, P. G. (2011). Entrepreneurship education: Known worlds and new frontiers. Journal of Small Business Management, 49(1), 55–70.
42. Örenç, K., Uçma Uysal, T., ve Kılıç, R. (2020). Türkiye’de uygulamalı girişimcilik eğitimlerinin istihdam kapasitesinin artırılmasındaki rolü. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi.
43. Özdemir, L., Süar, F. B., ve Aktaş, H. (2018). Üniversitelerde verilen girişimcilik eğitimi girişimci kişilik özelliklerini nasıl etkiler? Deneysel bir araştırma. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi.
44. Öztürk, M. (2019). Almanya’da girişimcilik eğitimi ve okullarda uygulamalı örnekleri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi.
45. Penaluna, A., Penaluna, K., ve Jones, C. (2021). The promise of andragogy, heutagogy and academagogy to enterprise and entrepreneurship education pedagogy. Education + Training, 63(1), 74–90.
46. Piperopoulos, P., ve Dimov, D. (2015). Burst bubbles or build steam? Entrepreneurship education, entrepreneurial self-efficacy, and entrepreneurial intentions. Journal of Small Business Management, 53(4), 970–985.
47. Pittaway, L., ve Cope, J. (2007). Entrepreneurship education: A systematic review of the evidence. International Small Business Journal, 25(5), 479–510.
48. Politis, D. (2005). The process of entrepreneurial learning: A conceptual framework. Entrepreneurship Theory and Practice, 29(4), 399–424.
49. Pretorius, M., Nieman, G., ve van Vuuren, J. (2005). Critical evaluation of two models for entrepreneurial education: An improved model through integration. International Journal of Educational Management, 19(5), 413–427.
50. Rauch, A., ve Hulsink, W. (2015). Putting entrepreneurship education where the intention to act lies: An investigation into the impact of entrepreneurship education on entrepreneurial behavior. Academy of Management Learning ve Education, 14(2), 187–204.
51. Read, S., Song, M., ve Smit, W. (2009). A meta-analytic review of effectuation and venture performance. Journal of Business Venturing, 24(6), 573–587.
52. Sarasvathy, S. D. (2001). Causation and effectuation: Toward a theoretical shift from economic inevitability to entrepreneurial contingency. Academy of Management Review, 26(2), 243–263.
53. Sarasvathy, S. D. (2008). Effectuation: Elements of entrepreneurial expertise. Edward Elgar Publishing. Sarıtaş, A., ve Duran, V. (2017). Üniversite öğrencilerinin girişimcilik eğilimlerinin tespitine ilişkin bir araştırma. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi.
54. Seçgin, Y. (2020). Girişimcilik eğitiminin girişimcilik eğilimi üzerine etkisi: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. Business ve Management Studies: An International Journal, 8(1), 803–827.
55. Shane, S., ve Venkataraman, S. (2000). The promise of entrepreneurship as a field of research. Academy of Management Review, 25(1), 217–226.
56. Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333–339.
57. Souitaris, V., Zerbinati, S., ve Al-Laham, A. (2007). Do entrepreneurship programmes raise entrepreneurial intention of science and engineering students? The effect of learning, inspiration and resources. Journal of Business Venturing, 22(4), 566–591.
58. Şen, S., ve Keskin, K. (2024). Girişimcilik eğitimi alan kişilerin girişimcilik özellikleri ve girişimcilik eğilimi arasındaki ilişki. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi.
59. Tarhan, M. (2019). MEB 2023 eğitim vizyonu çerçevesince Türkiye’de girişimcilik eğitiminin geleceğine yönelik bir değerlendirme. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 667–682.
60. Tarhan, M. (2021). Girişimcilik becerisinin kazandırılması bağlamında girişimcilerin öz yaşam öykülerine yönelik bir değerlendirme. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi.
61. Taşdoğan, B., Demir, M., ve Yılmaz, A. (2023). Üniversite öğrencilerinin girişimci kişilik ve eğilimini etkileyen girişimcilik eğitimi yeterli mi? İşletme Araştırmaları Dergisi.
62. Torraco, R. J. (2005). Writing integrative literature reviews: Guidelines and examples. Human Resource Development Review, 4(3), 356–367.
63. Torraco, R. J. (2016). Writing integrative literature reviews: Using the past and present to explore the future. Human Resource Development Review, 15(4), 404–428.
64. Tosey, P., Dhaliwal, S., ve Hassinen, J. (2015). The Finnish team academy model: Implications for management education. Management Learning, 46(2), 175–194.
65. Vince, R. (1998). Behind and beyond Kolb’s learning cycle. Journal of Management Education, 22(3), 304–319. Wright, M., Siegel, D. S., ve Mustar, P. (2017). An emerging ecosystem for student start-ups. The Journal of Technology Transfer, 42(4), 909–922.
66. Yıldız, H., ve Zehir, C. (2019). Uygulamalı girişimcilik eğitiminin girişimcilik eğilimi üzerindeki etkisi: Mühendis adayları üzerinde bir araştırma. Yönetim ve Ekonomi, 26(2), 430–447.