Türkiye’deki Parasal Aktarım Mekanizmasında Döviz Kuru Kanalının İşleyişi: 2013-2017 ve 2018-2025 Dönemi için Bir Karşılaştırma

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de parasal aktarım mekanizmasında döviz kuru kanalının işleyişini, 2013–2017 ve 2018–2025 dönemlerini karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, aylık frekansta elde edilen faiz oranı, ihracat, reel efektif döviz kuru ve sanayi üretim endeksi değişkenleri kullanılarak oluşturulan Vektör Otoregresif modeli çerçevesinde Granger nedensellik testi, etki-tepki analizi ve varyans ayrıştırması yöntemleri uygulanmıştır. Elde edilen ampirik bulgular, 2013–2017 döneminde sanayi üretiminin faiz oranları ve ihracat üzerinde tek yönlü ve anlamlı bir etki oluşturduğunu, ancak döviz kurunun ihracat ve üretim üzerinde sınırlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. 2018–2025 döneminde ise, reel döviz kurunun ihracat üzerindeki yönlendirici etkisinin arttığı, sanayi üretiminin hem ihracat hem de faiz oranları üzerinde belirleyici hale geldiği, buna karşın ihracatın sanayi üretimi ve diğer makro değişkenler üzerinde sınırlı bir geri besleme sağladığı belirlenmiştir. Varyans ayrıştırması sonuçları da sanayi üretiminin büyük ölçüde içsel dinamiklerle açıklandığını, ancak reel döviz kuru şoklarının etkisinin zamanla anlamlı ölçüde arttığını ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Parasal Aktarım Mekanizması
• Döviz Kuru Kanalı
• VAR Modeli
• Granger Nedensellik.

The Functioning of the Exchange Rate Channel in the Monetary Transmission Mechanism in Türkiye: A Comparison for the Periods of 2013-2017 and 2018-2025

Öz

This study aims to conduct a comparative analysis of the functioning of the exchange rate channel within the monetary transmission mechanism in Türkiye, focusing on two distinct periods: 2013–2017 and 2018–2025. The study employs Granger causality tests, impulse-response functions, and variance decomposition techniques, all within the framework of the Vector Autoregressive (VAR) model. The model is constructed using monthly data on interest rates, exports, the real effective exchange rate, and the industrial production index. The empirical findings reveal that, during the 2013–2017 period, industrial production had a unidirectional and significant effect on both interest rates and exports, while the exchange rate had a limited impact on exports and production. In contrast, during the 2018–2025 period, the influence of the real exchange rate on exports became more pronounced, industrial production emerged as a key determinant of both exports and interest rates, and exports provided only limited feedback to industrial production and other macroeconomic variables. Additionally, variance decomposition results indicate that while industrial production was primarily explained by endogenous dynamics, the impact of real exchange rate shocks grew substantially over time.

Anahtar Kelimeler

• Monetary Transmission Mechanism
• Exchange Rate Channel
• VAR Model
• Granger Causality.

Kaynakça

1. Akbaş, Y. E., Zeren, F. & Özekicioğlu, H. (2013). Türkiye’de parasal aktarım mekanizması: yapısal var analizi. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14(2), 187-198.
2. Arnostova, K. & Hurnik, J. (2005). The monetary transmission mechanism in the Czech Republic: evidence from var analysis. Czech National Bank Working Papers Series, 1-17.
3. Atgür, M. & Altay, O. N. (2017). Parasal aktarım mekanizması döviz kuru kanalının var modeli yöntemine göre analizi: Türkiye, Meksika ve Endonezya ülke örnekleri. Maliye ve Finans Yazıları, 108, 27-48.
4. Büyükakın, F., Cengiz, V. & Türk, A. (2009). Parasal aktarım mekanizması: Türkiye’de döviz kuru kanalının VAR analizi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(1), 171-198.
5. Cambazoğlu, B. & Karaalp, H. S. (2012). Parasal aktarım mekanizması döviz kuru kanalı: Türkiye örneği. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 19(2), 53-66.
6. Duman, Y. K. (2016). Parasal aktarım mekanizması döviz kuru kanalı: Türkiye. Uluslararası Hakemli Ekonomi Yönetimi Araştırmaları Dergisi, 9, 2-24.
7. Greene, W.H. (1993). Econometric analysis. New York: Macmillan Publishing Company.
8. Johansen, S. (1995). Likelihood based inference in cointegrated vector autoregressive models. Oxford: Oxford University Press.

9. Kasapoğlu, Ö. (2007). Parasal aktarım mekanizmaları: Türkiye için bir uygulama (Uzmanlık Yeterlilik Tezi). TCMB Piyasalar Genel Müdürlüğü, Ankara.
10. Li, H., Ni, J., Xu, Y. & Zhan, M. (2021). Monetary policy and its transmission channels: evidence from China. Pacific-Basin Finance Journal, 68, 1-19.
11. Marques, L., Gelos, G., Harjes, T., Sahay, R. & Xue, Y. (2020). Monetary policy transmission in emerging markets and devoloping economies. IMF Working Paper, 35, 2-54.
12. Mehrotra, A. N. (2007). Exchange and interest rate channels during a deflationary era: evidence from Japan, Hong Kong And China. Journal of Comparative Economics, 35, 188-210.
13. Mishkin, F. S. (2001). The transmission mechanism and the role of asset prices in monetary policy. Working Paper 8617. Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research.
14. https://doi.org/10.3386/w861
15. Mishkin, F. S. (2007). Para, bankacılık ve finansal piyasalar iktisadı. (Çev: S. Şahin, S. Çiçek ve Ç. Boz). Ankara: 3D Yayınevi.
16. Mukhtarov, S., Yüksel, S., Ibadov, E. & Hamidov, H. (2019). The effectiveness of exchange rate channel in Azerbaijan: an empirical analysis. Banks And Bank Systems, 14(1), 111-121.
17. Nagayasu, J. (2007). Empirical analysis of the exchange rate channel in Japan. Jorunal of International Money and Finance, 26, 887-904.
18. Özcan, C. C. (2016). The monetary transmission mechanism channels: an analysis on Turkey. Selçuk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi,16(32), 189-213.
19. Özkaya, M. H. & Alhuwesh, M. (2023). Effectiveness of exchange rate channel in transiting monetary policy impact to real economy: the case of Yemen. Journal of Sustainable Finance and Investment, 13(1), 104-117.
20. Perera, A. & Wickramanayake, J. (2013). Monetary transmission in the emerging country context: the case of Sri Lanka. Central Bank of Sri Lanka International Research Conference, 1-80.
21. Serel, A. & Güvenoğlu, H. (2018). Parasal aktarım mekanizmaları ve aktarım mekanizmalarını etkileyen faktörler: Türkiye değerlendirmesi. Third Mediterranean International Congresson Social Science, 19-22.
22. Sims, C. A. (1980). Macroeconomics and reality. Econometrica Journal of the Econometric Society, 1-48.
23. Smets, F. & Wouters, R. (1999). The exchange rate and the monetary transmission mechanism in Germany. De Nederlandsche Bank, 35, 13.
24. Tahir, M. N. (2012). Relative importance of monetary transmission channels: a structural investigation; case of Brazil, Chile and Korea. Conference Paper in Eco Mod, 1-41.
25. Taylor, J. B. (1995). The monetary transmission mechanism: an empirical framework. Journal of Economic Perspectives, 9(4), 11-26.
26. Variçli, E. (2011). Parasal aktarım mekanizması ve Türkiye ekonomisi için banka ve kredi kanalının etkinliği üzerine bir inceleme: teori ve uygulama (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
27. Yurtkur, A. & Yalçın E. E. (2020). Türkiye açısından parasal aktarım mekanizması kanallarının SVAR analizi, Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 16(4), 745-761.