The Lost World of Children: Reflections of Child Labor in the World and in Türkiye

Öz

This paper examines the relationship between child labor and poverty in Türkiye over the period 2004-2024 from historical, legal, and economic perspectives. The primary objective of the study is to analyze the impact of poverty on child labor using the Granger causality test and to reveal the structural causes of the problem from a critical perspective. Within the conceptual framework, definitions of child and child labor, international conventions (the Geneva Declaration, the UN Convention on the Rights of the Child, ILO conventions), and national legislation (Labor Law No. 4857) are discussed in detail. The literature review encompasses national and international studies that reveal the relationship between child labor and poverty, lack of education, migration, and gender roles. The current dimensions of child labor in the world and in Türkiye are presented using data from TÜİK and the ILO; as of 2024, the rate of child labor among individuals aged 15-17 in Türkiye has reached 22.3%. Furthermore, the findings obtained from the Granger causality test indicate a unidirectional causal relationship from poverty to child labor at the 10% significance level (F=3.205; p=0.076), while no significant relationship is found from child labor to poverty. This result confirms that poverty is one of the main determinants of child labor. The study emphasizes that, in combating child labor, comprehensive social policies aimed primarily at reducing poverty (such as income support, education incentives, and effective supervision) should be implemented.

Anahtar Kelimeler

• Child labor
• labor exploitation
• poverty

Çocukların Kayıp Dünyası: Çocuk İşçiliğinin Dünyada ve Türkiye'deki Yansımaları

Öz

Bu makale, Türkiye'de 2004-2024 döneminde çocuk işçiliği ile yoksulluk arasındaki ilişkiyi tarihsel, hukuki ve ekonomik açılardan incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, yoksulluğun çocuk işçiliği üzerindeki etkisini Granger nedensellik testi kullanarak analiz etmek ve sorunun yapısal nedenlerini eleştirel bir perspektifle ortaya koymaktır. Kavramsal çerçevede çocuk ve çocuk işçiliği tanımları, uluslararası sözleşmeler (Cenevre Bildirgesi, BM Çocuk Hakları Sözleşmesi, ILO sözleşmeleri) ve ulusal mevzuat (4857 Sayılı İş Kanunu) detaylı olarak ele alınmıştır. Literatür taraması, çocuk işçiliğinin yoksulluk, eğitimsizlik, göç ve toplumsal cinsiyet rolleriyle ilişkisini ortaya koyan ulusal ve uluslararası çalışmaları kapsamaktadır. Dünyada ve Türkiye'de çocuk işçiliğinin güncel boyutları TÜİK ve ILO verileriyle sunulmuş; 2024 itibarıyla Türkiye'de 15-17 yaş aralığında çocuk işçiliği oranının %22,3'e ulaştığı görülmüştür. Ayrıca, Granger nedensellik testi ile elde edilen bulgular, yoksulluktan çocuk işçiliğine doğru %10 anlamlılık düzeyinde tek yönlü bir nedensellik ilişkisi olduğunu (F=3,205; p=0,076), ancak çocuk işçiliğinden yoksulluğa doğru anlamlı bir ilişki bulunmadığını göstermiştir. Bu sonuç, yoksulluğun çocuk işçiliğinin temel belirleyicilerinden biri olduğunu teyit etmektedir. Çalışma, çocuk işçiliğiyle mücadelede öncelikle yoksulluğu azaltmaya yönelik bütüncül sosyal politikaların (gelir desteği, eğitim teşvikleri, etkin denetim) hayata geçirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk işçiliği
• emek sömürüsü
• yoksulluk

Kaynakça

1. Akgül, İ. (1994). Zaman serisi analizi ve öngörü modelleri. Öneri, 52(1), 1-18.
2. Avşar, P. D. Z., & Öğütoğulları, D. Ö. E. (2012). Çocuk İşçiliği ve Çocuk İşçiliği Mücadele Stratejileri. Sosyal Güvenlik Dergisi, 2(1).
3. Aydın, İ. (2018). Türkiye’de Çocuk İstismarı ve Çocuk İşçiliği. İş ve Hayat, 4(7), 65-81.
4. Aykaç, H. B. (2015). Hukuksal Açıdan Çocuk Ve Genç İşçiliği. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (116), 335- 386.
5. Baland, J., & Robinson, J. A. (2000). Is Child Labor Inefficient? Journal of Political Economy, 108(4), 663–679. https://doi.org/10.1086/316097
6. Banerjee, R., & Nag, R. N. (2013). Globalization, Child Labour and Development Policies: A Theoretical Analysis. Foreign Trade Review, 48(1), s. 83- 104. https://doi.org/10.1177/001573251204800104
7. Basu, K., & Van, P. H. (1998). The Economics of Child Labor. The American Economic Review, 88(3), s. 412- 427.
8. Bayrakcı, O. (2023). Emeğin taşeronlaştırılması ve denetimi bir yerel yönetim örneği. Kriter.

9. Bell, C., & Gersbach, H. (2009). Chıld Labor And The Educatıon Of A Socıety. Macroeconomic Dynamics, 13(2), s. 220- 249. https://doi.org/10.1017/S1365100508080036
10. United Nations. (2026, June 5). Investment in children’s protection and well-being is needed more than ever. https://violenceagainstchildren.un.org
11. Boybek, S. (2009, Mayıs). Sosyal Yardım Uygulamaları ve Çocuk İşçiliği Arasındaki İlişki. Yayınlanmamış Uzmanlık Tezi.: Keçiören Örneği. T.C. Başbakanlık Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü.
12. Brando, N. (2024). Childhood in liberal theory: Equality, difference, and children’s rights. Oxford University Press.https://doi.org/10.5871/bacad/9780197267769.001.0001
13. Çakır, S. (2021). Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Politikaları Üzerine Bir İnceleme.Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Antalya: Akdeniz Üniversitesi.
14. Çöpoğlu, M. (2018a). Türkiye'de Çocuk İşçiliği. Iğder Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (14), s. 357- 398.
15. Çöpoğlu, M. (2018b). Bir Kısır Döngü: Dünyada ve Türkiye’de Çocuk İşçiliği ve İşsizlik. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(5), 671-685. https://doi.org/10.18506/anemon.397136
16. Das, K. S. (2022). Child labour and its determinants in India, Children and Youth Services Review, Volume 138, s.1- 6. https://doi.org/ 10.1016/j.childyouth.2022.106523
17. Dündar, G., & Dönmez Kara, C. Ö. (2025). Yerel Sanayilerde İstihdam Edilen Çocuk İşçilerin Çalışma Hayatına Katılım Süreci ve Yaşadıkları Sosyo-Ekonomik Sorunlar: Biga Sanayi Bölgesi Örneği. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 7(3), 869-882. https://doi.org/10.33712/mana.1578747
18. Ebiri, R. (2006). Serbest Bölgelerin Ekonomiye Etkileri Ve Türkiye Uygulamasının Mali Yönden İncelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans tezi, İstanbul Üniversitesi.
19. Eğitim İş. (2025). Çocukların eğitim süresi azalıyor, çocuk işçiliği patlıyor! https://www.egitimis.org.tr/sendika-haberleri/cocuklarin-egitim-suresi-azaliyor-cocuk-isciligi-patliyor-30-09-2025
20. Engin, M. A., & Parlak, Z. (2023). Küresel Değer Zincirlerinin Yönetişimi Ve Türkiye Hazır Giyim Sektörünün Küresel Değer Zincirlerine Entegrasyonu. Kapanaltı Dergisi(4), s. 30- 49.
21. Erbay, E. (2013). Türkiye’de Çocuk İşçiliğinin Büyük Resmi. Toplum Ve Sosyal Hizmet, 24(1), 157-168.
22. Fassa, G. A., Facchini, L. A., Dall'Agnol, M. M., & Christiani, C. D. (2000). Child Labor and Health: Problems and Perspectives. International Journal of Occupational and Environmental Health, 6(1), s. 55- 62. https://doi.org/10.1179/oeh.2000.6.1.55
23. Fors, H.C. (2010). Chıld Labour: A Revıew of Recent Theory And Evıdence Wıth Polıcy Implıcatıons. Journal of Economic Surveys, 26 (4), 570-593, https://doi.org/10.1111/j.1467-6419.2010.00663.x
24. Greenbaum, J., Sprang, G., Recknor, F., Harper, N. S., & Titchen, K. (2022). Labor trafficking of children and youth in the United States: A scoping review. Child Abuse & Neglect, 131, 105694. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2022.105694
25. Gujarati, D. N. (2006). Temel ekonometri (Ü. Şenesen & G. G. Şenesen, Çev.). Literatür Yayıncılık
26. Gül, T., & Öztürk, M. (2020). Çocuk İşçiliğinin Nedenleri Üzerine Kavramsal Bir Çalışma. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (37), 130-148.
27. İlik, B., & Türkmen, Z. (1994). Çocuk İşçiliğinin Temel Nedenlerinden Birisi Olan Göç Araştırma Projesi Dokümanı. ILO Yaynları.
28. ILO. (2015, Haziran 18). 138 No’lu Asgari Yaş Sözleşmesi. https://www.ilo.org/tr/resource/138-nolu-asgari-yas-sozlesmesi
29. Uluslararası Çalışma Ofisi & Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu. (2021). Çocuk işçiliği: 2020 küresel tahminler, eğilimler ve önümüzdeki yol. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@europe/@ro-geneva/@ilo-ankara/documents/publication/wcms_836901.pdf
30. ILO. (2025). 2024 Global Estimates of Child Labour in figures. Erişim tarihi 17 Haziran 2026, https://www.ilo.org/resource/other/2024-global-estimates-child-labour-figures
31. Kayhan, N. (2012). Çocuk İşçiliği, Ipec Deneyimi Işığında Sanayide Çalışan Çocukların Sorunları. Hukuk Ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 4(1), s. 187- 200.
32. Kömürcü, B., ve Avşar Negiz, N. (2016). Kentsel Bir Sorun Alani Olarak Sokakta Çalişan- Çaliştirilan Çocuklar: (Isparta Örneği). Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(3). https://izlik.org/JA25WE38BB
33. Kurt, A. K. (2021). Çocuk İşçiliğine Yönelik Kamu Politikası Analizi. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırmaları Dergisi, 1(2), s. 29- 54.
34. Letsie, N. C., Lul, B., & Roe-Sepowitz, D. (2021). An eight-year analysis of child labor trafficking cases in the United States: Exploring characteristics, and patterns of child labor trafficking. Child Abuse & Neglect, 121, 105265. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2021.105265
35. Maconachie, R., Howard, N., & Bock, R. (2022). Re-thinking ‘harm’ in relation to children’s work: a ‘situated,’ multi-disciplinary perspective. Oxford Development Studies, 50(3), 259–271. https://doi.org/10.1080/13600818.2021.2004393
36. Marx, K. (2018). Kapital I.Cilt (11. Basım b.). (M. Selik, & N. Satlıgan, Çev.) İstanbul: Yordam Kitap.
37. Morrow, V. (2010). Should the world really be free of ‘child labour’? Some reflections. Childhood, 17(4), s. 435- 440. https://doi.org/10.1177/0907568210387334
38. OHCHR. (1956, September 7). Supplementary Convention on the Abolition of Slavery, the Slave Trade, and Institutions and Practices Similar to Slavery. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/supplementary-convention-abolition-slavery-slave-trade-and
39. Ongan, N. T. (2017). Kapitalizm ve Çocuk Emeği. Türk Tabipleri Birliği Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 16(62), s. 4- 10.
40. Öncü, E., Kurt, A. Ö., Esenay, F. I., & Özer, F. (2013). Abuse of working children and influencing factors, Turkey. Child Abuse & Neglect, 37(5), s. 283- 291. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2012.11.006
41. Özkan, N. (2023). Mesleki Ve Teknik Eğitim Kurumlarında Mesleki Eğitim Merkezi (Mesem) Uygulamasının Okul Paydaşları Açısından İncelenmesİ (Yüksek Lisans Tezi). Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli.
42. Öztürk, N. (2000). Küreselleşme Sürecinin İstihdam ve Ücretler Üzerindeki Etkileri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), s. 69- 84.
43. Radfar, A., Asgharzadeh, S. A. A., Quesada, F., & Filip, I. (2018). Challenges and perspectives of child labor. Industrial Psychiatry Journal, 27(1), 17–20. https://doi.org/10.4103/ipj.ipj_105_14
44. Şahin, L. (2012). Geçmişten Günümüze Çocuk İşçiliği. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(2), 103-118. https://izlik.org/JA87BX54GF
45. Şahinli, Y. M. A., & Şahbaz, A. N. (2013). Çocuk İşgücü Potansiyeli: Türkiye, Kent, Kır. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 15(3), 29-46.
46. Şimşek, H. (2021). Dilendirilen çocukların görünmezliği: The invisibility of children who are forced to beg. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 10(2), 517-542. https://doi.org/10.28956/gbd.1028705
47. Tat, D. (2016). Avrupa Birliği Aday Ülkelerinde Çocuk İşçiliği: Çocuk İşçiliğini Önleme Politikaları Önerileri. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 107-148.
48. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. (2003, Haziran 16). 4857 sayılı İş Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4857&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
49. Thévenon, O., & Edmonds, E. (2019). Child labour: Causes, consequences and policies to tackle it. Oecd. Oecd: Dırectorate For Employment, Labour And Socıal Affaırs Employment, Labour And Socıal Affaırs Commıttee.
50. Tilly, L., & Scott, J. W. (1978). Women, Work, and Family. Newyork: Holt, Rinehart and Winston.
51. Tor, H., (2010). Türkiye’de çocuk işçiliğinin boyutları. Journal of World of Turks, 2(2), 25-42.
52. Tunçcan, N. (1999). Küreselleşen Dünya'da Çocuk İsithdamı.Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İ.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
53. TÜİK. (2019). Çalışan çocuk istatistikleri 2019. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Calisan-Cocuk- Istatistikleri-2019-33863
54. TÜİK. (2026). Yoksulluk oranı (%) [Veri tablosu]. MEDAS - Merkezi Dağıtım Sistemi. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr
55. ILO. (2015, Haziran 18). 182 No’lu En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi. https://www.ilo.org/tr/resource/182-nolu-en-kotu-bicimlerdeki-cocuk-isciliginin-yasaklanmasi-ve-ortadan
56. UNICEF. (2025a). What is child labour? https://www.unicef.org/stories/child-labour
57. UNICEF Türk. (2025b). Çocuk hakları sözleşmesi nedir? Sözleşme ilkeleri nelerdir? https://www.unicefturk.org/yazi/cocuk-haklari-sozlesmesi-nedir-sozlesme-ilkeleri-nelerdir
58. White, B. (1994). Children, Work and ‘Child Labour’: Changing Responses to the Employment of Children, Development and Change, International Institute of Social Studies, 25(4), pages 849-878, October. https://doi.org/10.1111/j.1467-7660.1994.tb00538.x
59. Yaman, Ö. M., & Yılkan, İ. (2019). Kömür Çocuklar: Çocuk İşçiliğinin Farkli Bir Görünümü Patnos Örneği. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(17), 235-252. https://doi.org/10.29029/busbed.489734