Sınıf Öğretmeni Adaylarının Dijital Okuma Tutumları ve Öz Yeterlik Düzeyleri

Öz

Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmeni adaylarının dijital okumaya yönelik tutumları ile öz yeterlik düzeylerini incelemek ve bu değişkenlerin çeşitli demografik ve teknolojik faktörlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemektir. Araştırma nicel araştırma yaklaşımı kapsamında ilişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, İç Anadolu Bölgesi’nde yer alan bir üniversitenin eğitim fakültesinde öğrenim gören 183 sınıf öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Veriler, Dijital Okuma Tutum Ölçeği ve Dijital Okuma Öz Yeterlik Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma bulgularına göre, öğretmen adaylarının dijital okumaya yönelik tutum ve öz yeterlik düzeylerinin genel olarak yüksek olduğu belirlenmiştir. Tutum düzeyi açısından, sınıf düzeyi, teknolojinin öğrenmeye faydasına ilişkin algı ve teknolojiyi öğretimde kullanma isteği değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Buna karşılık, cinsiyet, internet kullanım süresi, okuma materyali tercihi ve dijital okuryazarlık eğitimi alma durumu değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Öz yeterlik düzeyi açısından ise, sınıf düzeyi, dijital kütüphane kullanımı, teknolojik yeterlilik algısı ve teknolojiyi öğretimde kullanma isteği değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Ancak cinsiyet, internet kullanım süresi, okuma materyali tercihi, dijital okuryazarlık eğitimi ve teknolojinin öğrenmeye faydasına ilişkin algı değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Ayrıca, dijital okumaya yönelik tutum ile öz yeterlik arasında pozitif yönde ve zayıf düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, dijital okuma sürecinde teknolojiye yönelik algı, deneyim ve motivasyonun belirleyici olduğu, buna karşılık bazı demografik değişkenlerin etkisinin sınırlı olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Dijital okuma
• tutum
• öz yeterlik
• sınıf öğretmeni adayları

Digital Reading Attitudes and Self-Efficacy Levels of Prospective Classroom Teachers

Öz

The aim of this study is to examine prospective classroom teachers’ attitudes toward digital reading and their digital reading self-efficacy levels, and to determine whether these variables differ according to various demographic and technological factors as well as the relationship between them. The study used a quantitative research approach within the framework of a relational survey model. The sample consisted of 183 prospective classroom teachers studying at the faculty of education of a university located in the Central Anatolia Region. Data were collected using the Digital Reading Attitude Scale and the Digital Reading Self-Efficacy Scale. The findings revealed that prospective teachers’ digital reading attitudes and self-efficacy levels were generally high. In terms of attitudes, significant differences were found by grade level, digital access adequacy, perceived usefulness of technology for learning, and willingness to use technology in teaching. In contrast, no significant differences were observed by gender, internet usage duration, reading material preference, or digital literacy training. Regarding self-efficacy, significant differences were observed across grade level, digital library usage, perceived technological competence, and willingness to use technology in teaching. In contrast, no significant differences were found based on gender, digital access adequacy, internet usage duration, reading material preference, digital literacy training, or perceived usefulness of technology for learning. In addition, a positive but weakly significant relationship was found between digital reading attitudes and self-efficacy. In conclusion, perceptions of technology, experience, and motivation were identified as key determinants in the digital reading process, whereas the effects of certain demographic variables remained limited.

Anahtar Kelimeler

• Digital reading
• attitude
• self-efficacy
• prospective classroom teachers

Kaynakça

1. Aydoğmuş, M., & KARADAĞ, Y. (2020). Öğretmen Adaylarının Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) Yeterlikleri: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Örneği. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(3), 686. https://doi.org/10.17860/mersinefd.715457
2. Aykaç, N., Kamçı, F., & Hamidi, N. B. (2025). Investigation of Prospective Turkish Teachers Digital Reading Self-Efficacy. DergiPark (Istanbul University). https://doi.org/10.17753/sosekev.1676389
3. Aytaş, Ö. (2020). Öğretmen adaylarının bilgi ve iletişim teknolojileri becerileri ile derste teknoloji kullanımına yönelik eğilimlerinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Fırat ÜniversitesiEğitim Bilimleri Enstitüsü, Elazığ.
4. Bakkaloğlu, S. (2021). An examination of self-efficacy in digital reading among student teachers of primary education. European Journal of Education Studies, 8(5), 55-70. http://dx.doi.org/10.46827/ejes.v8i5.3711
5. Baltacı, A. (2018). Araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,7(1), 231-274.
6. Baştuğ, M., & Çelik, T. (2015). An examination of secondary school students’ levels of reader self-perception ın terms of gender, grade, reading environment and frequency

   Ortaokul öğrencilerinin okur öz algı düzeylerinin cinsiyet, sınıf, okuma ortamı ve sıklığı açısından incelenmesi. Journal of Human Sciences, 12(1), 903. https://doi.org/10.14687/ijhs.v12i1.3120

7. Berkant, H. G. (2013). Ogretmen Adaylarının Bilgisayara Yönelik Tutumlarının ve Oz-Yeterlik Algılarının ve Bilgisayar Destekli Egitim Yapmaya Yonelik Tutumlarının Bazı Degiskenler Acısından İncelenmesi. DergiPark (Istanbul University). Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/jitte/issue/25081/264698
8. Bircan, T. Ş. (2024). Tarih öğretmen adaylarının “dijital okuma” tutumu üzerine bir inceleme. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal (SMART Journal), 10(4), 590–596.

9. Bozgun, K., & Can, F. (2022). Digital reading and writing attitudes of preservice elementary teachers: A correlational research. International Journal of Education and Literacy Studies, 10(3), 25–32. http://dx.doi.org/10.7575/aiac.ijels.v.10n.3p.25
10. Bulut, B. & Karasakaloğlu, N. (2019). Öğretmen adaylarının dijital okuma eğilimleri ile okuma ilgileri arasındaki ilişki. İçinde E. Kıral, E. Babaoğlan Çelik & A. Çilek (Eds.), Eğitim araştırmaları (ss. 135- 146). EYUDER Yayınları.
11. Büyükçolpan, T., & Yılmaz, B. (2023). Çeşitli Değişkenlerin Öğretmen Adaylarının Bilgi Okuryazarlığı Düzeyleri Üzerine Etkisi. Bilgi Yönetimi, 6(1), 146-178. https://doi.org/10.33721/by.1288896
12. Büyüköztürk, Ş., Çakmak-Kılıç, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
13. Ceylan, B., & Çıçeklı, K. (2021).Türkçe öğretmenı adaylarının ekran okuma öz yeterlık algılarının incelenmesı. Eğıtım Felsefesı Ve Sosyolojısı Dergısı Учредители: Pen Academic Publishing, 1(1), 1-18. https://doi.org/10.29329/jeps.2020.284.1
14. Ceylan, B., & Koç, G. Ç. (2021). Türkçe Öğretmeni Adaylarının Ekran Okuma Öz Yeterlik Algılarının İncelenmesi. Eğitim Felsefesi ve Sosyolojisi Dergisi, 1(1), 1. https://doi.org/10.29329/jeps.2020.284.1
15. Ciğerci, F. M., Kesik, C., & Yıldırım, M. (2022). The Attitude toward (Digital and Print-Based) Reading Scale: An Adaptation, Validity, and Reliability Study. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(3), 530. https://doi.org/10.16916/aded.1097755
16. Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nicel, nitel ve karma yöntem yaklaşımları (Çev. Ed. S. B. Demir). Ankara: Eğiten Kitap.
17. Çelik, H., Halat, S. & Fırat, H. (2019). Prospective teachers’ opinions on the use of printed book and e book. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 7(3), 73-86. http://dx.doi.org/10.29228/ijlet.23477
18. Çıvgın, H. (2020). Eğitim fakültesi öğrencilerinin dijital okuma yeterliliklerinin çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Türkiye.
19. Çubukçu, Z., Tosuntaş, Ş. B., & Kırcaburun, K. (2017). Teknoloji Kabul Modeli Çerçevesinde Öğretmen Adaylarının Mobil Teknolojilere Yönelik Görüşlerinin İncelenmesi / Investıgatıon Of Pre-Servıce Teachers’ Opınıons Toward Mobıle Technologıes Wıthın The Frame Of Technology Acceptance Model. DergiPark (Istanbul University). Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/aji/issue/33488/359447
20. Demirci, C., Özler, A. & Karaduman, E. (2021). Teachers 'attitude and self-efficacy perceptions towards screen reading. Osmangazi Journal of Educational Research, 8(1), 150-167.
21. Demirci, C., Özler, A., & Karaduman, E. (2021). Teachers ’Attitude And Self-Efficacy Perceptions Towards Screen Reading. DergiPark (Istanbul University). Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/ojer/issue/62900/900334
22. Dikmen, G., Akyil, E., & Akçay, A. O. (2021). Sınıf Öğretmenlerinin Bilgisayar Ve İnternet Kullanımı Öz Yeterlik Algılarının İncelenmesi. DergiPark (Istanbul University). Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijolt/issue/61199/934135
23. Elkıran, Y. M. (2021). Türkçe Öğretmeni Adaylarının Canlı Ders Etkileşim Düzeyi ile Ekran Okuma Özyeterlikleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(3), 1212. https://doi.org/10.53487/ataunisosbil.975316
24. Erdoğmuş, Y. K., Akpınar, E., Baran, B., Akdoğan, F. S., & Aydoğdu, B. (2016). Pedagojik Formasyon Programı Öğrencilerinin Webe Özgü Öz-yeterlik Algılarının İncelenmesi. DergiPark (Istanbul University), 5(3), 118. Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/jitte/article/292029
25. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., ve Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (7th Ed.). New York: McGraw-Hill.
26. Güneş, F. (2014). Türkçe öğretimi: Yaklaşımlar ve modeller. Ankara: Pegem Akademi.
27. Gür, T. (2014). Öğretmen Adaylarının Okuma ve Boş Zaman Değerlendirme Alışkanlıkları. Zeitschrift Für Die Welt Der Türken / Journal of World of Turks, 6(1), 161. http://www.dieweltdertuerken.org/index.php/ZfWT/article/viewArticle/575
28. Güzel, A., & ELKIRAN, Y. M. (2021). Examining the relationship between prospective Turkish teachers internet based reading motivation and engagement and mobile learning attitude. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi :/RumeliDe Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (24), 324. https://doi.org/10.29000/rumelide.996583
29. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E., & Tatham, R. L. (2013). Multivariate Data Analysis: Pearson Education Limited.
30. Irgatoğlu, A., Erken, V., Gürsel, G. B., & Denizli, Ö. M. (2024). Okul idarecilerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi :/RumeliDe Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 572. https://doi.org/10.29000/rumelide.1454536
31. Kahraman, S., Yılmaz, Z. A., Erkol, M., & Yalçın, S. A. (2013). Öğretmen adaylarının eğitsel internet kullanımı öz yeterlik inançlarının incelenmesi. İlköğretim Online, 12(4), 1000-1015. https://avesis.comu.edu.tr/publication/details/231bb31f-26a7-4fe6-875c-967af6588090/oai
32. Kaman, Ş., & Bulut, A. (2024). Öğretmen adaylarının dijital ve kâğıttan okumaya yönelik tutumlarının incelenmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (15), 1012–1025.
33. Karakuş, G., & Ocak, G. (2019). Öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık öz-yeterlilik becerilerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 129-147. https://doi.org/10.32709/akusosbil.466549
34. Karasar, N. (2009). Bilimsel Araştırma Yöntemi (19. baskı). Ankara: Nobel.
35. Kaya, B. (2022). An Investıgatıon Of Pre-Servıce Prımary School Teachers’ Attıtudes Towards Dıgıtal Readıng And Wrıtıng. DergiPark (Istanbul University). https://doi.org/10.29299/kefad.1226615
36. Kaya, R., & Uyangör, N. (2022). Eğitim Fakültesi Öğrencilerinin Teknoloji Entegrasyonu Öz-Yeterlik Algıları ile Dijital Yeterlik Seviyeleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 552. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2022..-793735
37. Keskin, H., & Küçük, G. (2021). Sınıf Öğretmenlerin Kendilerine Yönelik Dijital Okuryazarlık Düzeylerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 131. https://doi.org/10.29228/tead.9
38. Kılıç, Ş., & Özkan, T. K. (2022). Bilsem Öğretmenlerinin Eğitim Teknolojisi Öz Yeterliği Üzerine Bir Çalışma. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 8(3), 165. https://doi.org/10.47714/uebt.1173885
39. Kıymet, Ç., & Çakır, R. (2022). Investıgatıon Of Secondary Educatıon Teachers’ Attıtudes, Dıgıtal Competencıes And Experıences Towards Emergency Dıstance Educatıon. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 13(1), 101. https://doi.org/10.17943/etku.1103720
40. Kocaarslan, M., & Elsıkma, B. Ç. (2025). İlkokul Çocuklarının Basılı Kitap, E-okuyucu ve İnternetten Okumaya Yönelik Tutumlarının Karşılaştırılması. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 11(2), 664. https://doi.org/10.31464/jlere.1733280
41. Krömer, C. (2020). Reading crisis : reading, a new idea in the digital age ? : The case of works of fiction and their online comments. HAL (Le Centre Pour La Communication Scientifique Directe). Retrieved from https://theses.hal.science/tel-03199594
42. Lıst, C. (2016). Cufej Vol: 44 No:2 All Artıcles. DergiPark (Istanbul University). Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/cuefd/issue/4134/54274
43. Mizrachi, D., Salaz, A., Kurbanoğlu, S., & Boustany, J. (2018). Academic reading format preferences and behaviors among university students worldwide: A comparative survey analysis. PLoS ONE, 13(5). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0197444
44. Ocak, G., & Karakuş, G. (2018). Öğretmen Adaylarının Dijital Okuryazarlık Öz-Yeterliliği Ölçek Geliştirme Çalışması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 1427. https://doi.org/10.24106/kefdergi.1931
45. Orhan, A., & ÇALIŞKAN, H. (2024). The Effect of Pre-service Social Studies Teachers’ Technology Use Self-Efficacy on Their Academic Achievement. DergiPark (Istanbul University). Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/jmse/issue/89581/1577646
46. Özçelik, A. M., & Yılmaz, A. A. (2024). Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Dijital Okuryazarlık Öz-Yeterlik Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Necmettin Erbakan Universitesi Eregli Egitim Fakultesi Necmettin Erbakan University. https://doi.org/10.51119/ereegf.2024.104
47. Özçelik, F. C., & Akyol, H. (2025). Sınıf Öğretmeni Adaylarının Dijital Okuryazarlık Becerileri ile Web 2.0 İçerik Geliştirme Özyeterlik İnançları Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi. KIRŞEHİR EĞİTİM FAKÜLTESİ DERGİSİ, 26(1), 174. https://doi.org/10.29299/kefad.1555945
48. Özerbaş, M. A., & Kuralbayeva, A. (2018). Türkiye ve Kazakistan öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerinin değerlendirilmesi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 16-25.
49. Özmen, A. N., & Özek, M. B. (2023). Öğretmen Adaylarının Dijital Akıcılık Düzeyleri İle Çevrimiçi Öğrenme Tutumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 14(2), 1632. https://doi.org/10.51460/baebd.1377779
50. Öztürk, E. (2013). Sinif Ögretmeni Adaylarinin Teknolojik Pedagojik Alan Bilgilerinin Bazi Degisken. Usak University Journal of Social Sciences, 13(2), 223. https://doi.org/10.12780/uusbd163
51. Polat, K., & Karakuş, F. (2020). Öğretmen Adaylarının Bilgisayar Destekli Eğitime Yönelik Tutum ve Öz yeterlik Algılarının İncelenmesi. DergiPark (Istanbul University). Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/cije/issue/55146/632437
52. Pullu, E. K., & Gömleksiz, M. N. (2020). Meslekyüksekokulu Öğrencilerinin Covid 19 Pandemi Sürecinde Çevrimiçi Öğrenmeye İlişkin Hazır Bulunuşluk Ve Tutum Düzeyleri Arasındaki İlişkinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 49(1), 757. https://doi.org/10.37669/milliegitim.788019
53. Şad, S. N. ve Nalçacı, Ö. İ. (2015). Prospective teachers’ perceived competencies about integrating information and communication technologies into education. Mersin University Journal of the Faculty of Education, 11(1), 177-197. https://doi.org/10.17860/efd.16986
54. Şahin, M., & Namlı, N. A. (2019). Öğretmen Adaylarının Eğitimde Teknoloji Kullanma Tutumlarının İncelenmesi. DergiPark (Istanbul University). Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsadergisi/issue/44605/432280
55. Türkben, T., & Satılmış, S. (2022). Öğretmen Adaylarının Akademik Okuryazarlık, Dijital Okuryazarlık ve Eleştirel Okuryazarlık Becerilerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(2), 345. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1159184
56. Ulu, H., & Zelzele, E. B. (2018). Öğretmen adaylarının ekran okuma öz yeterlik algılarının incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(4), 2608–2628.
57. Yamaç, A. (2019). Dijital okuma ve yazma uygulamalarının ilkokul düzeyinde kullanımına yönelik sınıf öğretmeni adaylarının algıları. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(1), 1–25.
58. Yıldırım, M., KESİK, C., & Ciğerci, F. M. (2023). The effect of digital literacy levels and e-learning attitudes on screen reading self-efficacy: A structural equation modelling. Journal of Educational Technology and Online Learning, 6(3), 625. https://doi.org/10.31681/jetol.1253186
59. Yılmaz, N., & Çakır, R. (2022). Öğretmen Adaylarının Dijital Okuryazarlıkları ile Mobil Öğrenmeye Yönelik Tutumları. DergiPark (Istanbul University). Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkjes/issue/70118/1001079
60. Yontar, A. (2019). Digital Literacy Levels of Teacher Candidates. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(4), 815. https://doi.org/10.16916/aded.593579