Araştırma Makalesi

Yapay Zeka Destekli Diyetlerin Karşılaştırılması: Popüler Diyetlere Besin Ögesi Profilleme Yaklaşımı

Cilt: 5 Sayı: 1 30 Ocak 2025
PDF İndir
EN TR

Yapay Zeka Destekli Diyetlerin Karşılaştırılması: Popüler Diyetlere Besin Ögesi Profilleme Yaklaşımı

Öz

Amaç: Yapay zeka sistemleri, bireye özgü beslenme planları ile diyetetik alanında anlamlı rol oynama potansiyeline sahiptir. Büyük veri setlerini analiz etme kabiliyeti, bu sistemlerin besleyici ve sağlıklı diyet örüntülerini formüle etmedeki etkinliğini artırabilir. Ancak, bu sistemlerin besleyici ve sağlıklı diyetlerin geliştirilmesinde etkili bir şekilde kullanılıp kullanılamayacağı henüz belirsizdir. Bu bağlamda çalışma, iki farklı yapay zeka aracı (ChatGPT ve COPILOT) tarafından oluşturulan vegan ve ketojenik diyetlerin etkinliğini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Yöntemler: Bu çalışmada, yapay zeka araçlarının her birine hem vegan hem de ketojenik diyetler için 24 adet öğün tasarımı görevi verilerek toplamda 96 öğün elde edilmiştir. Bu araçlar tarafından oluşturulan diyetlerin besin ögeleri, besleyici özellikleri ve sağlığı geliştirici yönleri karşılaştırmalı bir analiz ile değerlendirilmiştir. İstatistiksel analizler SPSS 24.0 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Yapay zeka araçları tarafından oluşturulan ketojenik diyetler arasında karbonhidrat, B6 vitamini, kalsiyum ve magnezyum miktarlarında önemli farklılıklar gözlenmiştir. Vegan diyetler arasında ise sadece karbonhidrat ve yağ yüzdeleri istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılık göstermiştir. Ayrıca, yapay zeka araçları tarafından oluşturulan diyetler arasında Nutrient Rich Foods (NRF) 15.3 indeksi, aterojenik indeks, doymuş/doymamış yağ asidi oranı (SFA/USFA), omega-6/omega-3 oranı ve protein kalite skoru (DIAAS) önemli farklılıklar göstermiştir. Vegan diyetler arasında ise, bu parametrelerde anlamlı farklılıklar gözlenmemiştir. Sonuç: Yapay zeka araçları diyetetik alanında potansiyel avantajlar göstermiş olsa da, bulguların etkinliğini doğrulamak için diyetisyenler tarafından formüle edilen diyet planlarının da dahil edildiği daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. [1] Athanasian, C.E., Lazarevic, B., Kriegel, E.R., Milanaik, R.L. (2021). Alternative diets among adolescents: facts or fads? Current Opinion in Pediatrics, 33(2), 252-9.
  2. [2] Bogataj Jontez, N., Kenig, S., Šik Novak, K., Petelin, A., Jenko Pražnikar, Z., Mohorko, N. (2023). Habitual low carbohydrate high fat diet compared with omnivorous, vegan, and vegetarian diets. Frontiers in Nutrition, 10, 1106153.
  3. [3] Borkent, J.W., Grootswagers, P., Linschooten, J., Roodenburg, A.J.C., Ocké, M., de van der Schueren, M.A.E. (2024). A vegan dietary pattern is associated with high prevalence of inadequate protein intake in older adults; a simulation study. The Journal of Nutrition, Health and Aging, 28(10), 100361.
  4. [4] Brand-Miller, J., Buyken, A.E. (2020). The relationship between glycemic index and health. Nutrients, 12(2), 536.
  5. [5] Brouns, F. (2018). Overweight and diabetes prevention: is a low-carbohydrate-high-fat diet recommendable? European Journal of Nutrition, 57(4), 1301-12.
  6. [6] Christodoulides, S.S,, Neal, E.G., Fitzsimmons, G., Chaffe, H.M., Jeanes, Y.M., Aitkenhead, H. et al. (2012). The effect of the classical and medium chain triglyceride ketogenic diet on vitamin and mineral levels. Journal of Human Nutrition and Dietetics, 25(1), 16-26.
  7. [7] Darmon, N., Drewnowski, A. (2015). Contribution of food prices and diet cost to socioeconomic disparities in diet quality and health: a systematic review and analysis. Nutrition Reviews, 73(10), 643-60.
  8. [8] Elorinne. A.L., Alfthan, G., Erlund, I., Kivimäki, H., Paju, A., Salminen, I. et al. (2016). Food and nutrient intake and nutritional status of finnish vegans and non-vegetarians. PLOS One, 11(2), e0148235.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Halk Sağlığı (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Ocak 2025

Gönderilme Tarihi

5 Aralık 2024

Kabul Tarihi

29 Ocak 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 5 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Gürbüz, M. (2025). Yapay Zeka Destekli Diyetlerin Karşılaştırılması: Popüler Diyetlere Besin Ögesi Profilleme Yaklaşımı. Journal of Health Sciences and Management, 5(1), 1-9. https://izlik.org/JA59BB88BF
AMA
1.Gürbüz M. Yapay Zeka Destekli Diyetlerin Karşılaştırılması: Popüler Diyetlere Besin Ögesi Profilleme Yaklaşımı. JOHESAM. 2025;5(1):1-9. https://izlik.org/JA59BB88BF
Chicago
Gürbüz, Murat. 2025. “Yapay Zeka Destekli Diyetlerin Karşılaştırılması: Popüler Diyetlere Besin Ögesi Profilleme Yaklaşımı”. Journal of Health Sciences and Management 5 (1): 1-9. https://izlik.org/JA59BB88BF.
EndNote
Gürbüz M (01 Ocak 2025) Yapay Zeka Destekli Diyetlerin Karşılaştırılması: Popüler Diyetlere Besin Ögesi Profilleme Yaklaşımı. Journal of Health Sciences and Management 5 1 1–9.
IEEE
[1]M. Gürbüz, “Yapay Zeka Destekli Diyetlerin Karşılaştırılması: Popüler Diyetlere Besin Ögesi Profilleme Yaklaşımı”, JOHESAM, c. 5, sy 1, ss. 1–9, Oca. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA59BB88BF
ISNAD
Gürbüz, Murat. “Yapay Zeka Destekli Diyetlerin Karşılaştırılması: Popüler Diyetlere Besin Ögesi Profilleme Yaklaşımı”. Journal of Health Sciences and Management 5/1 (01 Ocak 2025): 1-9. https://izlik.org/JA59BB88BF.
JAMA
1.Gürbüz M. Yapay Zeka Destekli Diyetlerin Karşılaştırılması: Popüler Diyetlere Besin Ögesi Profilleme Yaklaşımı. JOHESAM. 2025;5:1–9.
MLA
Gürbüz, Murat. “Yapay Zeka Destekli Diyetlerin Karşılaştırılması: Popüler Diyetlere Besin Ögesi Profilleme Yaklaşımı”. Journal of Health Sciences and Management, c. 5, sy 1, Ocak 2025, ss. 1-9, https://izlik.org/JA59BB88BF.
Vancouver
1.Murat Gürbüz. Yapay Zeka Destekli Diyetlerin Karşılaştırılması: Popüler Diyetlere Besin Ögesi Profilleme Yaklaşımı. JOHESAM [Internet]. 01 Ocak 2025;5(1):1-9. Erişim adresi: https://izlik.org/JA59BB88BF