Halk Eğitim Kursiyerlerinin Rekreasyon Farkındalık, Serbest Zaman Doyum ve Mental İyi Oluş Düzeylerinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, 53 - 69, 29.12.2025

Seher Büşra Altuntaş , Zekiye Başaran

Öz

Bireyin temel ihtiyaçlarının ötesinde, kendi tercihiyle değerlendirebildiği zaman dilimi serbest zaman olarak tanımlanmaktadır. Bu süre zarfında gerçekleştirilen faaliyetler ise rekreasyon olarak adlandırılır. Rekreatif etkinliklerin gerçekleştirildiği pek çok ortamdan biri de halk eğitim merkezleridir. Bu merkezler, bireylerin ilgi ve ihtiyaçlarına yönelik ücretsiz kurslar sunan yaygın eğitim kurumlarıdır.
Bu çalışmanın amacı, halk eğitim merkezlerine devam eden kursiyerlerin rekreatif etkinliklere yönelik farkındalık düzeylerini, bu etkinliklerden sağladıkları doyum oranlarını ve söz konusu faaliyetlerin mental iyi oluş üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, İzmit Halk Eğitim Merkezi'nde çeşitli kurslara katılan 470 kadın kursiyerden oluşmaktadır. Katılımcılara kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılmış; veriler hem yüz yüze hem de Google Form aracılığıyla toplanmıştır. Veri toplama araçları olarak araştırmacılar tarafından oluşturulan Kişisel Bilgi Formu ile birlikte Rekreasyon Farkındalık Ölçeği, Serbest Zaman Doyum Ölçeği ve Mental İyi Oluş Ölçeği kullanılmıştır. Veriler, SPSS 25.0 programı aracılığıyla analiz edilmiş; anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. İkili karşılaştırmalar için Mann-Whitney U testi, çoklu karşılaştırmalar için Kruskal-Wallis testi uygulanmıştır. Değişkenler arası ilişkiler Spearman korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir.
Analizler sonucunda, genç yaş grubundaki katılımcıların mental iyi oluş düzeylerinin daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Eğitim düzeyine göre yapılan karşılaştırmalarda; rekreasyon farkındalık ölçeğinin haz/eğlence alt boyutunda eğitim seviyesi yüksek olanlar lehine, serbest zaman doyum ölçeğinin toplam, psikolojik, sosyal ve estetik alt boyutlarında ise eğitim düzeyi düşük bireyler lehine anlamlı farklar belirlenmiştir. Ayrıca, mental iyi oluş ile serbest zaman doyumu arasında negatif yönlü, rekreasyon farkındalık ile serbest zaman doyumu arasında ise pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Sonuç olarak, kursiyerlerin rekreasyon farkındalık düzeyi arttıkça, serbest zaman doyumlarının da yükseldiği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Rekreasyon farkındalık , serbest zaman doyum , mental iyi oluş.

Reviewing Recreation Awareness, Leisure Time Satisfaction and Mental Well-Being Levels Of Public Education Trainees

Öz

Leisure time refers to the portion of an individual's day that can be freely used outside of basic needs and obligations. Recreational activities are those in which individuals voluntarily engage during this period. Among the spaces that facilitate recreational engagement, public education centers play a significant role. These centers offer free courses tailored to citizens’ interests, preferences, and capabilities as part of non-formal education.
The present study aims to examine the awareness levels of trainees attending public education center courses concerning recreational activities, their satisfaction with these activities, and the impact on their mental well-being. The sample consists of 470 female participants attending various courses at the İzmit Public Education Center. Data were collected through convenience sampling, both via face-to-face administration and online through Google Forms. The data collection tools included a Personal Information Form developed by the researchers, the Recreation Awareness Scale, the Leisure Time Satisfaction Scale, and the Mental Well-Being Scale. The analysis was conducted using SPSS 25.0, with a significance threshold of p<0.05. The Mann-Whitney U test was applied for pairwise comparisons, and the Kruskal-Wallis test for comparisons across multiple groups. Correlations between variables were examined using Spearman's correlation coefficient.
Findings revealed a statistically significant difference in favor of younger age groups in mental well-being scores. Regarding education level, participants with higher education showed significantly greater scores in the pleasure/enjoyment subdimension of recreation awareness, whereas those with lower education levels had higher scores in total leisure satisfaction and in its psychological, social, and aesthetic subdimensions. Additionally, there was a low but significant negative correlation between mental well-being and leisure satisfaction, and a moderate positive correlation between recreation awareness and leisure satisfaction. These results suggest that as recreation awareness increases, participants’ satisfaction with their leisure time also improves.

Anahtar Kelimeler

Recreation awareness , leisure time satisfaction , mental well-being.

Kaynakça

• Akay, B. (2021). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin serbest zaman doyumu ile öz yeterlik inançları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bartın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı, Bartın.
• Altuntaş, B. S. (2023). Halk eğitim kursiyerlerinin rekreasyon farkındalık, serbest zaman doyum ve mental iyi oluş düzeylerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Altuntaş, S. B., Başaran, Z., & Çakmak, G. (2022). Rekreatif aktivitelerin kadınlarda serbest zaman doyum ve öz güven düzeylerine etkisi. The Online Journal of Recreation and Sports (TOJRAS), 11(2), 29–38.
• Ardahan, F., Turgut, T., & Kalkan, A. (2016). Serbest zaman ve rekreasyon. F. Ardahan (Ed.), Her yönüyle rekreasyon (ss. 1–118). Detay Yayıncılık.
• Arı, Ç., & Akgül, B. M. (2022). Boş zaman doyumu ve mental iyi oluş: Engelli sporcuların ailelerine yönelik bir araştırma. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 5(2), 303–319.
• Arslan, S. (2010). Serbest zaman kullanımı: Sıradan serbest zaman etkinlikleri ve sistemli serbest zaman etkinlikleri. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(2), 1–10.
• Arslan, S. (2013). (Yetişkin eğitimi bakış açısıyla) serbest zaman- rekreasyon ve serbest zaman eğitimi. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Başaran, Z., Çalışkan, F., Çolak, S., & Erdal, R. (2018). Sportif etkinliklerin yaşlıların mutluluk ve mental iyi olma durumlarına etkisi. 16. Spor Bilimleri Kongresi.
• Baştürk, S., & Taştepe, M. (2013). Evren ve örneklem. S. Baştürk (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri (ss. 129–159). Vize Yayıncılık.
• Beard, J. G., & Ragheb, M. G. (1980). Measuring leisure satisfaction. Journal of Leisure Research, 12(1), 20–33. https://doi.org/10.1080/00222216.1980.11969416
• Bebek, S. (2020). Kadınların bedeni beğenme tutumları, rekreasyon farkındalık düzeyleri ve arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı, Erzincan.
• Besiri Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü. (2022). İlçe halk eğitim merkezi müdürlüğü. http://www.besiri.gov.tr/ilce-halk-egitim-merkezi-mudurlugu (Erişim Tarihi: 05.08.2022)
• Brooks, S. K., Webster, R. K., Smith, L. E., Woodland, L., Wessely, S., Greenberg, N., & Rubin, G. J. (2020). The psychological impact of quarantine and how to reduce it: Rapid review of the evidence. The Lancet, 395(10227), 912–920. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30460-8
• Çakır, V. O. (2015). Üniversite öğrencilerinin serbest zaman doyum düzeyleri ile serbest zaman yönetimleri arasındaki ilişki. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 2(3), 17–27.
• Cöhce, B., Duygun, S., Öztürk, E. N., & Kırşanlıoğlu, A. E. (2022). Lise öğrencilerinin rekreasyonel farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Anatolia Social Research Journal, 1(1), 52–62.
• Çolak, S., Malkoç, N., & Çakmak, G. (2019). Ev kadınlarına uygulanan düzenli fiziksel aktivite programının yaşam kalitesi algıları üzerine etkisi. 17. Spor Bilimleri Kongresi, Antalya, Türkiye.
• Eather, N., Wade, L., Pankowiak, A., & Eime, R. (2023). The impact of sports participation on mental health and social outcomes in adults: A systematic review and the “Mental Health through Sport” conceptual model. Systematic Reviews, 12(1), 102.
• Ekinci, N. E., & Özdilek, C. (2019). Investigation of university students’ awareness of recreational activities. International Online Journal of Educational Sciences, 11(2), 53–66.
• Erdemli, E. (2019). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin mesleğe yönelik tutumu ile serbest zaman doyum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bartın Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bartın.
• Ergül-Topçu, A., Yasak, Y., Kalafat, T., & Altınoğlu Dikmeer, İ. (2021). COVID-19 sürecinde demografik, sosyal, akademik ve hastalıkla ilgili faktörlerin üniversite öğrencilerinin psikolojik iyi oluşları ile ilişkisi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 17(1), 67–83. https://doi.org/10.17244/eku.926595
• Gökçe, H. (2008). Serbest zaman doyumunun yaşam doyumu ve sosyo-demografik değişkenlerle ilişkisini incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Denizli.
• Gökçe, H., & Orhan, K. (2011). Serbest zaman doyum ölçeğinin Türkçe geçerlilik-güvenirlik çalışması. Spor Bilimleri Dergisi, 22(4), 139–145.
• Gökçe, H., Uygurtaş, M., & Morca, Ş. (2020). Düzenli fiziksel etkinliklere katılan bireylerin serbest zaman doyumu, serbest zamanlarda algılanan özgürlük ve sosyal görünüş kaygı düzeyleri. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(26), 4408–4420.
• Gürkan, R. F., Koçak, F., & Başar, A. (2021). Engelli sporcularda psikolojik iyi oluş ve serbest zaman doyumu arasındaki ilişkinin incelenmesi. International Journal of Sport, Exercise and Training Sciences, 7(2), 73–83.
• Han, A., Patterson, I., & Shin, H. (2019). Enhancing the well-being of older adults through mindfulness leisure programs. Journal of Leisure Research, 50(5), 430–449. https://doi.org/10.1080/00222216.2019.1574539
• Karaküçük, S. (2014). Rekreasyon: Boş zamanları değerlendirme (Geliştirilmiş 7. baskı). Gazi Kitabevi.
• Karasar, N. (2017). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (32. basım). Nobel Akademik Yayın.
• Keldal, G. (2015). Warwick-Edinburgh Mental İyi Oluş Ölçeği’nin Türkçe formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 3(1), 103–115.
• Korkutata, A., & Özavcı, R. (2021). Turistlerin rekreasyon fayda düzeylerinin demografik değişkenler açısından incelenmesi. Turizm ve Araştırma Dergisi, 10(1), 63–79.
• Malkoç, N., & Çolak, S. (2021). Investigation of the effect of regular physical activities applied to housewives on healthy lifestyle behaviors (Kocaeli Mother City Project). Pakistan Journal of Medical & Health Sciences, 15(4), 1285–1290.
• Öner, Ç. (2019). Egzersiz katılımcılarının temel psikolojik ihtiyaçları ve mental iyi oluşlarının incelenmesi. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 2(2), 159–174.
• Peterson, M. N. (2024). Birdwatching linked to increased psychological well-being and reduced distress. Environmental Psychology, 74, 101–108.
• Şimşek, A. (2018). Evren örneklem. A. Şimşek (Ed.), Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (ss. 108–133). Anadolu Üniversitesi Yayını.
• Tanyeri, Ö. S. (2018). Bireylerin rekreatif etkinliklere bilinçli katılımlarının farklı parametrelerle incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
• Türk Dil Kurumu Sözlüğü. (2022). https://sozluk.gov.tr/ (Erişim tarihi: 20.04.2022).
• Tekkurşun Demir, G., Namlı, S., Hazar, Z., Türkeli, A., & Cicioğlu, İ. (2018). Bireysel ve takım sporcularının karar verme stilleri ve mental iyi oluş düzeyleri. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 13(1), 176–191.
• Tennant, R., Hiller, L., Fishwick, R., Platt, S., Joseph, S., Weich, S., Parkinson, J., Secker, J., & Stewart-Brown, S. (2007). The Warwick-Edinburgh mental well-being scale (WEMWBS): Development and UK validation. Health and Quality of Life Outcomes, 5(1), 50. https://doi.org/10.1186/1477-7525-5-63
• Uslu, Ö. S. (2023). Beden eğitimi öğretmenlerinin rekreasyon faaliyetlerine katılımındaki fayda, serbest zaman doyumu düzeyleri ile bilişsel esneklikleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış doktora tezi]. Selçuk Üniversitesi, Konya.
• Wang, L., Wang, Y., & Xu, Y. (2020). The role of leisure satisfaction in serious leisure and subjective well-being: Evidence from Chinese marathon runners. Frontiers in Psychology, 11, 581908. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.581908
• World Health Organization (WHO). (2002). Prevention and promotion in mental health. Mental Health: Evidence and Research Department. (Erişim tarihi: 26.11.2022).
• World Health Organization (WHO). (2022). Mental health: Strengthening our response. (Erişim Tarihi: 05.08.2022).