Spor Bilimleri Fakültesi Öğrencilerinin Fiziksel Aktiviteye Yönelik Tutumları ile Fiziksel Okuryazarlık Algıları Arasındaki İlişki

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, 108 - 121, 29.12.2025

Çağla Karadağoğlu Topal , Sercan Karabacak , Gökçe Akın

Öz

Bu araştırma, spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin fiziksel aktiviteye yönelik tutumları ile beden okuryazarlığı algılarının incelenmesini ve aralarındaki ilişkinin belirlenmesini amaçlamaktadır. 2025-2026 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilindeki vakıf üniversitelerinin Spor Bilimleri Fakültelerinde öğrenim gören 179 lisans öğrencisi (kadın n=78, X̄yaş=21,71 ± 2,3; erkek n=101, X̄yaş=21,67 ± 2,38) ile yürütülmüştür. Veri toplama araçları olarak “Kişisel Bilgi Formu”, “Fiziksel Aktiviteye Yönelik Tutum Ölçeği” ve “Ergenler için Algılanan Beden Okuryazarlığı Ölçeği” kullanılmıştır. Veriler IBM SPSS 24 programı ile analiz edilmiş; ikili karşılaştırmalarda bağımsız örneklem t-testi, çoklu karşılaştırmalarda one-way ANOVA ve post-hoc Tukey testi uygulanmış, anlamlılık düzeyi p < 0,05 olarak kabul edilmiştir. Katılımcıların fiziksel aktivite tutumları orta-yüksek düzeyde (X̄ = 3,91, SS = 0,06), beden okuryazarlığı algıları ise yüksek düzeyde (X̄ = 4,41, SS = 0,03) bulunmuştur. Pearson korelasyon analizi, iki değişken arasında orta düzeyde pozitif ve anlamlı ilişki ortaya koymuştur (r = 0,42, p < 0,01; R² = 0,176). Cinsiyete göre kadınların “Ekipman Kullanımı” alt boyutunda tutumları erkeklerden (p < 0,001; d = 0,63), erkeklerin “Başkaları ile İletişim ve Kendini İfade Etme” algıları ise kadınlardan anlamlı derecede yüksek çıkmıştır (p = 0,014; d = 0,39). Spor geçmişi değişkenine göre her iki ölçekte anlamlı fark tespit edilmemiştir. Sınıf düzeyine göre ise fiziksel aktivite tutumlarında anlamlı farklılık gözlenmiştir (F(3,175) = 2,777, p = 0,043, η² = 0,045); Tukey testi, 4. sınıf öğrencilerinin tutumlarının 2. sınıflardan daha yüksek olduğunu göstermiştir (ortalama fark = 0,466, p = 0,029). Beden okuryazarlığı algısında sınıf düzeyine göre fark bulunmamıştır (p = 0,071). Sonuç olarak, üniversite eğitimi ilerledikçe fiziksel aktivite tutumlarının olumlu yönde güçlendiği, beden okuryazarlığı algısının ise eğitim yılından bağımsız olarak yüksek ve stabil kaldığı belirlenmiştir. Bulgular literatürle uyumlu olup, spor bilimleri müfredatlarında tutum ve beden okuryazarlığını bütüncül destekleyen programların önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

fiziksel aktivite , tutum , algılanan beden okuryazarlığı

The Relationship between Attitudes of Faculty of Sports Sciences Students towards Physical Activity and Their Physical Literacy Perceptions

Öz

This study examines the attitudes of sports sciences faculty students towards physical activity and their perceived physical literacy, while determining the relationship between these variables. It involved 179 undergraduate students (female n=78, M_age=21.71 ± 2.3; male n=101, M_age=21.67 ± 2.38) from foundation universities' Sports Sciences Faculties in Istanbul during the 2025-2026 academic year. Tools included the Personal Information Form, Attitude Scale Towards Physical Activity, and Perceived Physical Literacy Scale for Adolescents. Data were analyzed with IBM SPSS 24: independent samples t-test for pairwise comparisons, one-way ANOVA with post-hoc Tukey for multiple comparisons (p < 0.05). Participants showed medium-high attitudes towards physical activity (M = 3.91, SD = 0.06) and high perceived physical literacy (M=4.41, SD = 0.03). Pearson correlation indicated a moderate, positive, significant relationship (r = 0.42, p < 0.01; R² = 0.176). By gender, women's “Equipment Use” attitudes were significantly higher than men's (p < 0.001; d = 0.63), while men's “Communication with Others and Self-Expression” perceptions were higher than women's (p = 0.014; d = 0.39). No differences emerged by sports history. Class level differences appeared in attitudes (F(3,175) = 2.777, p = 0.043, η² = 0.045), with 4th-year students scoring higher than 2nd-year (mean difference = 0.466, p = 0.029); no differences in physical literacy (p = 0.071). In conclusion, attitudes towards physical activity improve positively with advancing university education, whereas perceived physical literacy remains high and stable regardless of year. Findings align with literature, emphasizing the need for holistic programs in sports sciences curricula to support both attitudes and physical literacy.

Anahtar Kelimeler

physical activity , attitudes , perceived physical literacy

Kaynakça

• Abur, M., & Ünlü, H. (2024). Ortaokul öğrencilerinin fiziksel aktivite ve egzersizden hoşlanma düzeyleri ile saldırganlık düzeylerinin incelenmesi [Examination of secondary school students' levels of enjoyment from physical activity and exercise and their aggression levels]. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(3), 527–540.
• Acak, M., Karademir, T., & Altun, M. (2024). Lise öğrencilerinin algılanan beden okuryazarlığı ile benlik saygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi [Examination of the relationship between high school students' perceived physical literacy and self-esteem]. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 11(2), 15–44.
• Akandere, M., Baştuğ, G., & Akdoğan, Z. (2009). Erkek maratoncularda sosyal çevre ve ekonomik durumun spora yönelmeye etkisi [The effect of social environment and economic status on orientation to sport in male marathon runners]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22, 459–466.
• Akgül, F., & Yıldırım, M. (2025). Aktif spor yapan lise öğrencilerinin fiziksel aktiviteye yönelik tutumlarının bazı demografik değişkenlere göre incelenmesi [Examination of attitudes toward physical activity of high school students actively engaged in sports according to some demographic variables]. Ulusal Kinesyoloji Dergisi, 6(2), 146–156.
• Aksoy, E., Aygüneş, A., & Mirzeoğlu, A. D. (2024). Bireyselleştirilmiş öğretim modelinin ortaokul öğrencilerinde algılanan beden okuryazarlığına etkisi [The effect of individualized teaching model on perceived physical literacy in secondary school students]. Spor Bilimleri Dergisi, 36(1), 66–85. https://doi.org/10.17644/sbd.1509556
• Ayhan, C., Yalçın, İ., & Soyer, F. (2023). Serbest zaman tatmininin fiziksel aktivite tutumu üzerine etkisi [The effect of leisure satisfaction on attitudes toward physical activity]. Kafkas Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 3(3), 115–125.
• Boldovskaia, A., Dias, N. M. G., Silva, M. N., & Carraça, E. V. (2023). Physical literacy assessment in adults: A systematic review. PLoS ONE, 18(7), e0288541. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0288541
• Branquinho, L., Forte, P., Ferraz, R., Teixeira, J. E., & Sortwell, A. (2024). “Building” health through physical activity in schools. Frontiers in Sports and Active Living, 6, 1359661. https://doi.org/10.3389/fspor.2024.1359661
• Browne, M. W., & Cudeck, R. (1993). Alternative ways of assessing model fit. In K. A. Bollen & J. S. Long (Eds.), Testing structural equation models (pp. 136–162). Sage.
• Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni SPSS uygulamaları ve yorum (19. baskı). Pegem Akademi.
• Byrne, B. M. (2012). Structural equation modeling with Mplus: Basic concepts, applications, and programming. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203807644
• Cairney, J., Dudley, D., Kwan, M., Bulten, R., & Kriellaars, D. (2019). Physical literacy, physical activity and health: Toward an evidence-informed conceptual model. Sports Medicine, 49(3), 371–383. https://doi.org/10.1007/s40279-019-01063-3
• Choi, S. M., Sum, R. K. W., Leung, E. F. L., & Ng, R. S. K. (2018). Relationship between perceived physical literacy and physical activity levels among Hong Kong adolescents. PLoS ONE, 13(8), e0203105. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0203105
• Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
• Çoruh, H., Haşıl Korkmaz, N., Uğur Mutlu, S., & Kurt, Ş. (2024). The importance of gamification with technology for physical activity in physical education and sport education: A systematic review. International Journal of Physical Education Sport and Technologies, 5(1), 1–9.
• Er, N., & Ünal, F. (2025). Okul temelli fiziksel aktivite programına katılan ilkokul öğrencilerinin düzenli fiziksel aktivite deneyimleri [Regular physical activity experiences of primary school students participating in a school-based physical activity program]. Spor Bilimleri Dergisi, 36(4), 266–282. https://doi.org/10.17644/sbd.1724369
• Fortnum, K., Weber, M. D., Dudley, D., Tudella, E., Kwan, M., Richard, V., & Cairney, J. (2025). Physical literacy, physical activity, and health: A citation content analysis and narrative review. Sports Medicine - Open, 11(1), 44. https://doi.org/10.1186/s40798-025-00827-8
• Güven, Ö., & Öncü, E. (2006). Beden eğitimi ve spora katılımda aile faktörü [Family factor in participation in physical education and sport]. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 10(10), 81–90.
• Hu, L., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling, 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
• Iğdır, E. C., Çakır, T., Cantürk, A., & Pekel, A. O. (2024). Erken ergenlik dönemindeki bireylerin bedensel okuryazarlık ve benlik algısı düzeylerinin karşılaştırılması [Comparison of physical literacy and self-perception levels in early adolescence]. Herkes için Spor ve Rekreasyon Dergisi, 6(1), 86–91. https://doi.org/10.56639/jsar.1437479
• Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar-ilkeler-teknikler. Nobel Yayın Dağıtım.
• Kaya, D. G., Filiz, B., & Yıldırım, N. (2021). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin fiziksel aktivite içeren oyunlara yönelik tutumlarının belirlenmesi (18–22 yaş) [Determination of attitudes of sport sciences faculty students toward games involving physical activity (ages 18–22)]. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(1), 116–126. https://doi.org/10.33689/spormetre.697578
• Koçak, F., Tuncel, S., & Tuncel, F. (2015). Spor alanında öğrenim gören üniversite öğrencilerinin sporda sürdürülebilirliğe ilişkin tutumlarının belirlenmesi [Determination of attitudes toward sustainability in sport among university students studying in the field of sport]. Ankara Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Dergisi, 13(1), 29–39. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000267
• Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
• MacCallum, R. C., Browne, M. W., & Sugawara, H. M. (1996). Power analysis and determination of sample size for covariance structure modeling. Psychological Methods, 1(2), 130–149. https://doi.org/10.1037/1082-989X.1.2.130
• McCarthy, C., & Warne, J. P. (2022). Gender differences in physical activity status and knowledge of Irish university staff and students. Sport Sciences for Health, 18(4), 1283–1291. https://doi.org/10.1007/s11332-022-00898-0
• Memiş, U., & Yıldıran, İ. (2008). Çocukluk ve ergenlikteki fiziksel aktivite deneyimleri ile yetişkinlikteki fiziksel aktivite düzeyi arasındaki ilişki [The relationship between physical activity experiences in childhood and adolescence and physical activity levels in adulthood]. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 13(1).
• Önal, L., Yılmaz, H. H., Kaldırımcı, M., & Ağduman, F. (2017). Atatürk Üniversitesi öğrencilerinin spora karşı tutumları ile yaşam kaliteleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Examination of the relationship between attitudes toward sport and quality of life among Atatürk University students]. Muş Alparslan Üniversitesi Uluslararası Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 26–34.
• Qian, H., Ren, X., Wang, H., & Zou, Y. (2025). Global insights and key trends in physical literacy research: A bibliometric analysis and literature review from 2007 to 2024. Journal of Multidisciplinary Healthcare, 18, 2039–2055. https://doi.org/10.2147/JMDH.S515715
• Savaş, B., & Çelik Kayapınar, F. (2013). Improving attitude scales study for physical activities. In The science and education at the beginning of the 21st century in Turkey (pp. 495–499).
• Shanshan, Z., Ping, T., Jiabin, L., Tianzhuo, L., Xiaomei, L., Bolei, W., ... & Jianfeng, T. (2025). Relationship between physical literacy and mental health in adolescents: A moderated mediation model with resilience and physical activity as variables. Frontiers in Psychology, 16, 1518423. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1518423
• Sum, R. K., Cheng, C. F., Wallhead, T., Kuo, C. C., Wang, F. J., & Choi, S. M. (2018). Perceived physical literacy instrument for adolescents: A further validation of PPLI. Journal of Exercise Science & Fitness, 16(1), 26–31. https://doi.org/10.1016/j.jesf.2018.03.002
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
• Taş, H., Yolcu, O., & Altunsöz, I. H. (2024). Ulusal alanyazında yayınlanan bedensel okuryazarlık araştırmalarına bir bakış [A look at physical literacy studies published in the national literature]. Spor Bilimleri Dergisi. https://doi.org/10.17644/sbd.1460000
• Van Doren, N., De Cocker, K., De Clerck, T., Vangilbergen, A., Vanderlinde, R., & Haerens, L. (2021). The relation between physical education teachers’ (de-)motivating style, students’ motivation, and students’ physical activity: A multilevel approach. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(14), 7457. https://doi.org/10.3390/ijerph18147457
• Wang, F. J., Choi, S. M., & Lu, Y. C. (2024). The relationship between physical literacy and quality of life among university students: The role of motivation as a mediator. Journal of Exercise Science & Fitness, 22(1), 31–38. https://doi.org/10.1016/j.jesf.2023.10.002
• Whitehead, M. (Ed.). (2010). Physical literacy: Throughout the lifecourse. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203881903
• Yamane, T. (1967). Statistics: An introductory analysis (2nd ed.). Harper and Row.
• Yapıcı, E. C., & Alpullu, A. (2022). Z kuşağında yer alan öğrencilerin spora yönelik tutumlarının incelenmesi [Examination of attitudes toward sport among Generation Z students]. Sportive, 5(1), 22–35. https://doi.org/10.53025/sportive.1041576
• Yılmaz, A., & Kabak, S. (2021). Perceived physical literacy scale for adolescents (PPLSA): Validity and reliability study. International Journal of Education and Literacy Studies, 9(1), 159–171.
• Yılmaz, A., Zorlu, Y., & Aslantürk, O. (2023). Beden okuryazarlığı fiziksel aktivite davranışı ve ders dışı sportif etkinlikler arasındaki ilişki [The relationship between physical literacy, physical activity behavior, and extracurricular sporting activities]. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 28(3), 231–243. https://doi.org/10.53434/gbesbd.1246301
• Yücel, M. (2004). Gelişim ve öğrenmenin spor kültürünün oluşmasına etkisi [The effect of development and learning on the formation of sports culture]. Fırat Üniversitesi Doğu Araştırmaları Dergisi, 2(3), 100–108.