Türkiye’de Spor Turizmi Araştırmalarının Yönelimi: Eğilimler, Sosyo-Ekonomik Etkiler ve Stratejiler Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de spor turizmi alanında yapılmış lisansüstü tezleri tematik bir yaklaşımla inceleyerek; alanın yönelimini, güncel eğilimleri, sosyo-ekonomik etkileri ve geleceğe dair stratejik yaklaşımları ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden "tematik derleme" ve "doküman incelemesi" modelleri kullanılmıştır. Türkiye'deki üniversitelerde tamamlanmış, mükerrer ve kapsam dışı çalışmalar elendikten sonra amaçlı örneklem yöntemiyle seçilen tam 38 bağımsız lisansüstü tez; destinasyon pazarlaması, katılımcı motivasyonu, paydaş tutumları, mega organizasyonların etkileri ve yenilikçi eğilimler (e-spor, ultra maraton, sağlık turizmi entegrasyonu) temaları altında nitel içerik analizine tabi tutulmuştur. İncelenen çalışmalar, Türkiye'nin coğrafi ve iklimsel avantajlarının geleneksel spor turizmi için güçlü bir zemin oluşturduğunu ancak sürdürülebilir bir rekabet avantajı için; akademi, yerel halk, öğrenciler ve spor örgütü çalışanları gibi iç ve dış paydaşlar arasındaki iletişim ağlarının etkin yönetiminin şart olduğunu göstermektedir. Destinasyon imajının ve marka sadakatinin oluşturulmasında hizmet kalitesi kadar; ekolojik sürdürülebilirlik odaklı yaklaşımların, sağlık turizmi bileşenlerinin ve taraftar motivasyonlarının da katılımcı memnuniyetini doğrudan etkilediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak; Türkiye'de spor turizmi araştırmaları, spesifik vaka analizlerinden stratejik destinasyon yönetimi ve çok boyutlu ekosistem analizlerine doğru evrilmektedir. Kapsamlı bir spor turizmi ekosistemi yaratmak için; kurumsal iletişim stratejilerinin güçlendirilmesi, paydaş tutumlarının makro politikalara yansıtılması ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerini merkeze alan yeni bir yönetişim modelinin (DMO) üretilmesi elzemdir.

Anahtar Kelimeler

• Spor turizmi
• Destinasyon yönetimi
• Sürdürülebilirlik

Trend of Sports Tourism Research in Turkey: A Review of Trends, Socio-Economic Impacts and Strategies

Öz

The aim of this research is to examine the postgraduate theses written in the field of sports tourism in Turkey with a thematic approach; To reveal the direction of the field, current trends, socio-economic impacts and strategic approaches for the future. "Thematic compilation" and "document review" models, which are qualitative research designs, were used in the study. A total of 38 independent postgraduate theses completed at universities in Turkey were selected by purposeful sampling method after eliminating duplicate and out-of-scope studies; It was subjected to qualitative content analysis under the themes of destination marketing, participant motivation, stakeholder attitudes, effects of mega organizations and innovative trends (e-sports, ultra-marathon, health tourism integration). The studies examined show that Turkey’s geographical and climatic advantages provide a strong basis for traditional sports tourism, but for a sustainable competitive advantage; It shows that effective management of communication networks between internal and external stakeholders such as the academy, local people, students and sports organization employees is essential. As well as service quality in creating destination image and brand loyalty; It has been determined that ecological sustainability-oriented approaches, health tourism components and fan motivations directly affect participant satisfaction. In conclusion Sports tourism research in Türkiye is evolving from specific case studies to strategic destination management and multi-dimensional ecosystem analyses. To create a comprehensive sports tourism ecosystem; It is essential to strengthen corporate communication strategies, reflect stakeholder attitudes into macro policies, and produce a new governance model (DMO) that centers on sustainable development goals.

Anahtar Kelimeler

• Sports tourism
• Destination management
• Sustainability

Kaynakça

1. Alpullu, A. (2011). Uluslararası Basketbol Organizasyonlarının Spor Turizmine, Ülke Ekonomisine ve Tanıtımına Katkılarının Değerlendirilmesi (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi.
2. Asmadili, V. U. (2023). E-Spor Etkinliklerinin Spor Turizmi Kapsamında Değerlendirilmesi (Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi.
3. Bektaş, F. (2010). Kaçkar Havzası Trekking Parkurlarının Spor Turizmi Bakımından Değerlendirilmesi (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi.
4. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
5. Chalip, L. (2004). Beyond impact: A general model for sport event leverage. Sport tourism: Interrelationships, impacts and issues, 14, 226-252.
6. Chen, N., & Funk, D. C.(2010) 'Exploring Destination Image, Experience and Revisit Intention: A Comparison of Sport and Non-Sport Tourist Perceptions', Journal of Sport & Tourism, 15: 3, 239 — 259
7. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage publications.
8. Çalıkuşu, F. (2020). Spor Turizminde Tüketicilerin Geri Dönüş Niyetini Etkileyen Faktörler: Türkiye'de Ultra Maraton Koşu Organizasyon Katılımcıları Üzerine Bir Araştırma (Yüksek lisans tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi.

9. Ekinci, B. (2021). Kış Spor Turizm Potansiyelinin Muş'un Ekonomisine Katkısının İncelenmesi (Yüksek lisans tezi). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
10. Ergün, K. (2022). Türkiye'de Spor Turizminin Gelişimine Yönelik Politika ve Önceliklere İlişkin Bir Araştırma (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi.
11. Funk, D. C., & James, J. (2001). The psychological continuum model: A conceptual framework for understanding an individual's psychological connection to sport. Sport Management Review, 4(2), 119–150. https://doi.org/10.1016/S1441-3523(01)70072-1
12. Gediz, S. (2025). Türkiye Spor Turizmi Durum Analizi ve Yönetsel Bir Model Önerisi (Doktora tezi). Akdeniz Üniversitesi.
13. Gibson, H.J. (1998) ‘Sport Tourism: A Critical Analysis of Research’, Sport Management Review, 1 (1): 45–76.
14. Gölgeleyen, H. (2023). Spor Turizmi Hizmeti Veren Otellerdeki Hizmet Kalitesi ve Başarı Motivasyonu İlişkisi: Kadın Futbolcular Örneği (Yüksek lisans tezi). Karabük Üniversitesi.
15. Güdük, T. (2019). Mersin İlinin Spor Turizmi Potansiyelinin SWOT Analizi Yöntemiyle İncelenmesi (Yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi.
16. Hatipoğlu, M. (2025). Spor Turizmine Katılan Taraftarların Seyahat Motivasyonları ve Davranışsal Niyetleri Üzerine Bir İnceleme: UEFA Organizasyonları Örneği (Yüksek lisans tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
17. Higham, J. (1999). Commentary - Sport as an avenue of tourism development: An analysis of the positive and negative impacts of sport tourism. Current Issues in Tourism, 2(1), 82–90.
18. İçöz, O. (2008). Spor Turizmi Pazarlaması ve Futbol Takımlarının Hazırlık Dönemi Kamp Yeri Tercihlerini Belirleyen Etkenler (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
19. Kaplanidou, K., & Vogt, C. (2007). The interrelationship between sport event and destination image and sport tourists' behaviours. Journal of Sport and Tourism, 12(3-4), 183-206. https://doi.org/10.1080/14775080701736932
20. Karakoç, B. (2011). 2010 Dünya Basketbol Şampiyonası'nın Spor Turizmi ve Ekonomik Etkileri Açısından İncelenmesi (Yüksek lisans tezi). Muğla Üniversitesi.
21. Karharman, A. (2014). Antalya Destinasyonunda Spor Turizmi (Yüksek lisans tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi.
22. Koca, A. O. (2025). E-Spor Turizmine Katılım Motivasyonunun Destinasyon Ziyareti Üzerine Etkisi (Yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi.
23. Koçak, O. G. (2023). Yerel Halkın Spor Etkinliklerine Yöneliminin Spor Turizmine Desteği ve Spor Turizminin Topluma Olan Etkileri (Yüksek lisans tezi). Eskişehir Teknik Üniversitesi.
24. Kurnaz, K. (2024). Kırsal Bölgelerin Rekreasyonel Spor Turizmi ile Kalkındırılmasına Yönelik Bir Model Önerisi (Doktora tezi). Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi.
25. Mete, V. (2024). Spor Turizmi Destinasyonu Açısından İmaj ve Sadakatin Gaziantep'in Marka Değeri Üzerine Etkisi (Yüksek lisans tezi). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi.
26. Miles, M, B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook. (2nd ed). Thousand Oaks, CA: Sage.
27. Miçooğulları, B. O. (2004). Türkiye İçin Spor Turizm Stratejisinin Belirlenmesi ve Geliştirilmesi (Yüksek lisans tezi). Muğla Üniversitesi.
28. Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G., & PRISMA Group (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the PRISMA statement. PLoS medicine, 6(7), e1000097. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000097
29. Osmanoğlu, H. (2017). Spor Turizmi Yapan Otel İşletmelerinin Hizmet Kalitesinin Sporcular Açısından Değerlendirilmesi (Doktora tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
30. Ökçüm, O. (2025). Türkiye'nin Tanıtımında Spor Turizminin Rolü: Akademisyenlerin Görüşleri Üzerine Bir Araştırma (Yüksek lisans tezi). Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi.
31. Önmen, H. (2025). Spor Turistlerinin Sportif Yaşam Doyumları ile Spor Turizmine Yönelik Tutumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi (Yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi.
32. Özdemir, B. U. (2020). Fırat Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesinde Eğitim Gören Öğrencilerin Spor Turizmine Yönelik Tutumlarının İncelenmesi (Yüksek lisans tezi). Fırat Üniversitesi.
33. Özen, D. (2023). Balıkesir Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesinde Eğitim Gören Öğrencilerin Spor Turizmine Yönelik Tutumlarının İncelenmesi (Yüksek lisans tezi). Balıkesir Üniversitesi.
34. Öztürk Pak, E. (2023). Türkiye’de Spor Turizminin Sürdürülebilirlik ve Stratejik Planlama Unsurları Doğrultusunda Değerlendirilmesi (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa.
35. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Sage publications.
36. Salahoğlu, H. P. (2010). Spor Turizminde Hizmet Kalitesinin Değerlendirilmesi: Antalya'daki Futbol Kampları Üzerine Bir Araştırma (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
37. Savaşkan, A. G. (2023). Tüketicilerin Spor Turizmi Destinasyonlarına İlişkin Kimlik ve İmaj Algılarının Destinasyon Sadakati Üzerine Etkileri (Türkiye'deki Kayak Merkezleri Örneği) (Doktora tezi). İnönü Üniversitesi.
38. Sever, A. S. (2024). Spor Örgütü Çalışanlarının Spor Turizmine ve Uluslararası Spor Organizasyonlarına Yönelik Tutumlarının İncelenmesi (Yüksek lisans tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
39. Soykan, E. (2004). Kütahya İlinde Rekreatif Amaçlı Trekking (Doğa Yürüyüşü) Alanlarının Belirlenmesi ve Spor Turizminin Geliştirilmesi Açısından Değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Dumlupınar Üniversitesi.
40. Şahin Ören, T. (2018). Spor Turizmi Aracılığı İle Sürdürülebilir Destinasyon Geliştirme: Hava Sporları Açısından Uşak İli Potansiyeli (Doktora tezi). Akdeniz Üniversitesi.
41. Tamer Köse, M. (2015). Rekreaktif Spor Turizmi Yapan Bireylerin Sağlık Turizmi İçerisinde Değerlendirilmesi: Antalya Örneği (Yüksek lisans tezi). Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.
42. Toramanlı, A. (2014). Spor Turizminde Olimpiyat Oyunları ve Spor Turizminin Gelişimine Katkıları (Yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi.
43. Tuncay, A. H. (2018). Uluslararası ve Ulusal Yüksek İrtifa ve Kamp Merkezlerinin Spor Turizminde Yönetim ve Organizasyon Boyutları ile İncelenmesi (Davraz'a Yeni Model Öngörüsü) (Doktora tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi.
44. Turgut, F. (2019). Turizm Eğitimi ile Spor Bilimleri Eğitimi Lisans Öğrencilerinin Spor Turizmine Yönelik Tutumlarının İncelenmesi (Düzce Üniversitesi Örneği) (Yüksek lisans tezi). Düzce Üniversitesi.
45. Turgut, F. (2023). Kocaeli İlinin Spor Turizmi Mevcut Durumu ve Potansiyelinin Belirlenmesi Spor Turizmi Destinasyonu Model Önerisi (Doktora tezi). Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi.
46. Weed, M., & Bull, C. (2009). Sports Tourism: Participants, Policy and Providers (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780080942117
47. Yabancı, E. (2022). Sivrice İlçesi Spor Turizmi Potansiyelinin Analizi (Yüksek lisans tezi). Fırat Üniversitesi. Yasun, E. (2022). Muş'ta Spor Turizminin Gelişmesine Yönelik Stratejilerin Belirlenmesi (Yüksek lisans tezi). Muş Alparslan Üniversitesi.
48. Yeşil, M. (2015). Antalya'da Spor Turizmi: Mevcut Durumun Tespiti (Yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi.
49. Yiğiter, G. (2023). Trabzon İli Örneğinde Yerel Halkın Spor Turizmine Yönelik Tutumlarının İncelenmesi (Yüksek lisans tezi). Giresun Üniversitesi.