Araştırma Makalesi

MESLEK HASTALIKLARINDA YAPAY ZEKÂ ODAKLI YENİ PARADİGMA: PNÖMOKONYOZ TANISI VE TAKİBİNDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM

Cilt: 4 Sayı: 1 30 Nisan 2026
PDF İndir
EN TR

MESLEK HASTALIKLARINDA YAPAY ZEKÂ ODAKLI YENİ PARADİGMA: PNÖMOKONYOZ TANISI VE TAKİBİNDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM

Öz

Pnömokonyoz, ağır sanayi kollarında çalışan bireylerde görülen, ilerleyici fibrozis ve solunum yetmezliği ile seyreden önemli bir meslek hastalığıdır. Geleneksel tanı ve takip yaklaşımları büyük ölçüde radyolojik değerlendirme, klinik bulgular ve mesleki öyküye dayansa da, bu yöntemlerin subjektif oluşu, erken evre değişikliklerin yakalanmasındaki yetersizlik ve okuyucular arası farklılıklar, daha nesnel ve standardize dijital sistemlere olan gereksinimi artırmaktadır. Bu derlemenin amacı, pnömokonyozun tanı ve izlem süreçlerinde yapay zekâ temelli görüntüleme sistemleri, radyomik analizler, kantitatif BT (qCT), otomatik ILO sınıflandırma, tele-izlem, mobil sağlık uygulamaları, giyilebilir sensörler ve biyobelirteç tabanlı yaklaşımlar gibi güncel dijital teknolojilerin rolünü bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmektir. Literatür, derin öğrenme ve radyomik yöntemlerinin pnömokonyozun erken evrede saptanmasına ve lezyonların kantitatif olarak karakterize edilmesine önemli katkı sağladığını göstermektedir. Benzer şekilde tele-izlem, m-sağlık çözümleri, giyilebilir sensörler ve KL-6, SP-D, TGF-β gibi biyobelirteçlerin dijital takibe entegrasyonu, hastalığın dinamik doğasının daha yakından izlenmesine ve kişiselleştirilmiş izlem stratejilerinin geliştirilmesine imkân tanımaktadır. Bununla birlikte veri güvenliği, standardizasyon eksiklikleri, algoritmaların çok merkezli doğrulama gereksinimi ve teknolojik erişim eşitsizlikleri, dijital dönüşümün temel sınırlılıkları olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, pnömokonyoz yönetiminde dijital sağlık teknolojilerinin uygun şekilde entegrasyonu, erken tanı, sürekli takip ve bireye özgü klinik karar desteğini mümkün kılan yeni bir paradigma sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

KOSTÜ

Etik Beyan

ETİK BEYAN FORMU Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)’in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm. İmza Sorumlu Yazarın Adı Soyadı Tarih 12.11.2025 AYŞENUR SOLAK ETİK BEYAN Bu çalışma literatür derlemesi niteliğinde olup etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Teşekkür

Bu çalışmanın her aşamasında değerli bilgi, deneyim ve rehberliğiyle bana rehberlik eden ve sabrı ve yapıcı eleştirileriyle araştırmamın bilimsel kalitesini güçlendiren değerli danışmanım Dr. Hatice Sena Çınarlı' ya en derin şükranlarımı sunmak isterim. Akademik uzmanlığından yararlanmak benim için büyük bir onurdu. Yeteneklerimi sergileme ve çalışma fırsatını bana sağlayan ve bu süreci destekleriyle anlamlı kılan değerli hocam Dr. Talip Emiroğlun' a teşekkür etmek istiyorum. Tez yolculuğumun en başından beri bana inanan, sabırla yol gösteren ve hem akademik hem de insani desteğiyle her zaman yanımda olan sevgili hocam Dr. Gül Çiçek Zengin Bintaş'a en derin şükranlarımı sunmak istiyorum. Bana sadece bir öğrenci olarak değil, aynı zamanda bir araştırmacı olarak da düşünmeyi öğrettiği için minnettarım. Mesleki kariyerimin en başından beri, bana sadece bir yönetici olarak değil, aynı zamanda manevi bir rehber ve akıl hocası olarak da destek olan ve engin bilgi birikimi, hoşgörüsü ve insancıl yaklaşımıyla üzerimde derin bir etki bırakan paha biçilmez hocam Yard. Doc. Dr. İsmail Yüksekokulu'na en derin şükranlarımı sunarım. Bana duyduğu güven, sağladığı rehberlik ve hem profesyonel hayatım hem de tez sürecim boyunca verdiği sarsılmaz destek, bu yolculuğun en değerli dayanakları olmuş ve akademik ve kişisel gelişimime unutulmaz bir katkı sağlamıştır.

Kaynakça

  1. Beer, C., Kolstad, H. A., Søndergaard, K., Bendstrup, E., Heederik, D., Olsen, K. E., et al. (2017). A systematic review of occupational exposure to coal dust and the risk of interstitial lung diseases. European Clinical Respiratory Journal, 4(1), 1264711.
  2. Vanka, K. S., Shukla, S., Gomez, H. M., James, C., Palanisami, T., Williams, K., et al. (2022). Understanding the pathogenesis of occupational coal and silica dust-associated lung disease. European Respiratory Review, 31(165), 210250.
  3. Hayashi, H., Ashizawa, K., Takahashi, M., Kato, K., Arakawa, H., Kishimoto, T., et al. (2022). The diagnosis of early pneumoconiosis in dust-exposed workers: Comparison of chest radiography and computed tomography. Acta Radiologica, 63(7), 909–913.
  4. Gezer, N. S. (2024). İnterstisyel akciğer hastalığı, kantitatif BT analizi ve yapay zekâ uygulamaları. Türk Radyoloji Seminerleri, 12(1), 162–176.
  5. Wijsenbeek, M. S., Moor, C. C., Johannson, K. A., Jackson, P. D., Khor, Y. H., Kondoh, Y., et al. (2023). Home monitoring in interstitial lung diseases. The Lancet Respiratory Medicine, 11(1), 97–110.
  6. Hu, X., Liu, X. D., Gao, T., & Guo, Q. (2025). The application value of HRCT quantitative analysis in early pneumoconiosis and concomitant diseases. Medicine, 104(18), e42374.
  7. Ma, Y., Cui, F., Yao, Y., Shen, F., Qin, H., Li, B., et al. (2025). Machine learning models for the prediction of preclinical coal workers’ pneumoconiosis: integrating CT radiomics and occupational health surveillance records. Journal of Translational Medicine, 23(1), 896.
  8. Wei, Q., Song, W., Fu, L., Lei, Y., & Wang, Q. (2025). Digital radiography-based pneumoconiosis diagnosis via Vision Transformer networks. Journal on Artificial Intelligence, 7(1), 39–53.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yükseköğretim Çalışmaları (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

12 Kasım 2025

Kabul Tarihi

24 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 4 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Solak, A., & Çınarlı, H. S. (2026). MESLEK HASTALIKLARINDA YAPAY ZEKÂ ODAKLI YENİ PARADİGMA: PNÖMOKONYOZ TANISI VE TAKİBİNDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM. Journal of Kocaeli Health and Technology University, 4(1), 1-13. https://doi.org/10.66163/jokohtu.1819218
AMA
1.Solak A, Çınarlı HS. MESLEK HASTALIKLARINDA YAPAY ZEKÂ ODAKLI YENİ PARADİGMA: PNÖMOKONYOZ TANISI VE TAKİBİNDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM. JoKohTU. 2026;4(1):1-13. doi:10.66163/jokohtu.1819218
Chicago
Solak, Ayşenur, ve Hatice Sena Çınarlı. 2026. “MESLEK HASTALIKLARINDA YAPAY ZEKÂ ODAKLI YENİ PARADİGMA: PNÖMOKONYOZ TANISI VE TAKİBİNDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM”. Journal of Kocaeli Health and Technology University 4 (1): 1-13. https://doi.org/10.66163/jokohtu.1819218.
EndNote
Solak A, Çınarlı HS (01 Nisan 2026) MESLEK HASTALIKLARINDA YAPAY ZEKÂ ODAKLI YENİ PARADİGMA: PNÖMOKONYOZ TANISI VE TAKİBİNDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM. Journal of Kocaeli Health and Technology University 4 1 1–13.
IEEE
[1]A. Solak ve H. S. Çınarlı, “MESLEK HASTALIKLARINDA YAPAY ZEKÂ ODAKLI YENİ PARADİGMA: PNÖMOKONYOZ TANISI VE TAKİBİNDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM”, JoKohTU, c. 4, sy 1, ss. 1–13, Nis. 2026, doi: 10.66163/jokohtu.1819218.
ISNAD
Solak, Ayşenur - Çınarlı, Hatice Sena. “MESLEK HASTALIKLARINDA YAPAY ZEKÂ ODAKLI YENİ PARADİGMA: PNÖMOKONYOZ TANISI VE TAKİBİNDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM”. Journal of Kocaeli Health and Technology University 4/1 (01 Nisan 2026): 1-13. https://doi.org/10.66163/jokohtu.1819218.
JAMA
1.Solak A, Çınarlı HS. MESLEK HASTALIKLARINDA YAPAY ZEKÂ ODAKLI YENİ PARADİGMA: PNÖMOKONYOZ TANISI VE TAKİBİNDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM. JoKohTU. 2026;4:1–13.
MLA
Solak, Ayşenur, ve Hatice Sena Çınarlı. “MESLEK HASTALIKLARINDA YAPAY ZEKÂ ODAKLI YENİ PARADİGMA: PNÖMOKONYOZ TANISI VE TAKİBİNDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM”. Journal of Kocaeli Health and Technology University, c. 4, sy 1, Nisan 2026, ss. 1-13, doi:10.66163/jokohtu.1819218.
Vancouver
1.Ayşenur Solak, Hatice Sena Çınarlı. MESLEK HASTALIKLARINDA YAPAY ZEKÂ ODAKLI YENİ PARADİGMA: PNÖMOKONYOZ TANISI VE TAKİBİNDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM. JoKohTU. 01 Nisan 2026;4(1):1-13. doi:10.66163/jokohtu.1819218


Bu dergideki tüm makaleler Atıf-GayriTicari-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası (CC BY-NC-SA 4.0) ile lisans altına alınmıştır.



TAM Akademi Dergisi açık erişimli bir dergidir. Okuyucular tüm makalelere üye olmadan ve ücret ödemeden erişebilir.