SURFACE MORPHOLOGY and ACTIVE DEFORMATION of the YENİKÖŞK FAULT ZONE, EASTERN LAKE VAN

Öz

This study examines the morphotectonic characteristics, segment geometry, and deformation behavior of the Yeniköşk Fault within the current compressional tectonic regime by integrating digital elevation models, SWAT profiles, drone imagery, and detailed field observations. Five principal segments—Yeşilköy, Ziyaret, Kireç, Özkaynak, and Çerkezkaya—were identified along the fault trace, each displaying distinct deformation patterns. The presence of well-preserved fault scarps, fault-front depressions, and elevated local relief values, particularly within the Özkaynak and Çerkezkaya segments, indicates that the southern portions of the fault accommodate more intense and localized deformation. Topographic profiles acquired both parallel and perpendicular to the fault demonstrate uplift and block tilting associated with thrust faulting, providing evidence for sustained Holocene activity. Collectively, the results show that the Yeniköşk Fault constitutes a key structural component of the contractional regime governing the eastern Lake Van Basin and suggest that the fault possesses significant potential to generate future surface-rupturing earthquakes.

Anahtar Kelimeler

• Lake Van
• Yeniköşk Fault
• Morphotectonics
• Thrust Fault

Yeniköşk Fay Zonu’nun Yüzey Morfolojisi ve Aktif Deformasyonu, Van Gölü'nün doğusu

Öz

Bu çalışma, Dijital Yükseklik Modelleri (DEM), SWAT profilleri, drone görüntüleri ve ayrıntılı arazi gözlemlerinin bir arada kullanılmasıyla Yeniköşk Fayı’nın morfotektonik özelliklerini, segment geometrisini ve mevcut sıkışmalı tektonik rejim altındaki deformasyon davranışını incelemektedir. Fay izi boyunca Yeşilköy, Ziyaret, Kireç, Özkaynak ve Çerkezkaya olmak üzere beş ana segment tanımlanmış olup, bu segmentlerin her biri kendine özgü deformasyon örüntüleri sergilemektedir. Özellikle Özkaynak ve Çerkezkaya segmentlerinde iyi korunmuş fay eğim kırıkları, fay önü çanakları ve yüksek rölyef değerlerinin varlığı, fayın güney kesimlerinde daha yoğun ve lokalize deformasyonun geliştiğini göstermektedir. Faya paralel ve faya dik alınan topoğrafik profiller, bindirme faylanmasıyla ilişkili yükselim ve blok eğiliminin açık kanıtlarını sunarak Holosen boyunca devam eden tektonik aktiviteyi doğrulamaktadır. Elde edilen bulgular birlikte değerlendirildiğinde, Yeniköşk Fayı’nın Van Gölü’nün doğu havzasını denetleyen sıkışma rejiminin temel yapısal unsurlarından biri olduğu ve gelecekte yüzey kırığı üretebilecek önemli bir sismik potansiyele sahip bulunduğu anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Van Gölü
• Yeniköşk Fayı
• Morfotektonik
• Bindirme Fayı

Kaynakça

1. AFAD (2025). Republıc of Türkiye Mınıstry of Interior Disaster and Emergency Managament Authority, Ankara, Türkiye. AFAD |deprem.gov.tr
2. AFAD, (2011). T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı web sitesi, http://www.afad.gov.tr/haber/haber_detay.asp?h aberID=578
3. Akköprü, E. (2018). Van Fay Zonu ve Yeniköşk Fayının Kinematik Analizi (Van Gölü Doğusu) Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van, Türkiye.
4. Ambraseys, N. N., & Finkel, C. F. (1995). The seismicity of Turkey and adjacent areas: A historical review, 1500–1800. Istanbul, Türkiye: Eren Yayıncılık.
5. Ambraseys, N. (2009). Earthquakes in the Mediterranean and Middle East: a multidisciplinary study of seismicity up to 1900, Cambridge University Press.
6. Ateş, S., Mutlu, G., Özerk, O.C., Çiçek, İ., Karakaya Gülmez, F., Bulut Üstün, A., Karabıyıkoğlu, M., Osmançelebioğlu, R., Özata, A., Aksoy, A. 2007. Van İlinin yerbilim verileri. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Rapor No: 10961, 158 s., Ankara (unpublished).
7. Bikçe, M. (2016). A database for fatalities and damages due to the earthquakes in Turkey (1900–2014). Natural Hazards, 83(3), 1359-1418.
8. Copley, A., Jackson, J., 2006. Active tectonics of the Turkish-Iranian Plateau. Tectonics 25, 1–19.

9. Dewey, J.F., Hempton, M.R., Kidd, W.S.F., Şaroglu, F., Şengor, A.M.C., (1986). Shortening of continental lithosphere: the neotectonics of Eastern Anatolia — a young collision zone (Turkey). Geol. Soc. Lond. Spec. Publ. 19, 3–36.
10. Djamour, Y., Vernant, P., Nankali, H.R., Tavakoli, F., (2011). NW Iran–eastern Turkey present-day kinematics: results from the Iranian permanent GPS network. Earth Planet. Sci. Lett. 307, 27–34.
11. Emre, Ö., Duman, T. Y., Özalp, S., Olgun, Ş., & Elmacı, H. (2012). 1:250,000 Scale Active Fault Map Series of Turkey, Van (NJ 38-5) Quadrangle (Serial No. 52). General Directorate of Mineral Research and Exploration, Ankara, Turkey.
12. Emre, Ö., Duman, T. Y., Özalp, S., Şaroğlu, F., Olgun, Ş., Elmacı, H., Çan, T. (2018). Active fault database of Türkiye, Bulletin of Earthquake Engineering, 16(8), 3229-3275.
13. Erdoğan, R., Şaroğlu, F., & Güner, Y. (1983). Deprem sonrasında Çaldıran’da yeni sorunlar. Yeryuvarı ve İnsan, Kasım, 7–10.
14. Eyidoğan, H., Güçlü, U., Utku, Z., & Değirmenci, E. (1991). Türkiye Büyük Depremleri Makrosismik Rehberi 1900–1988. İstanbul Teknik Üniversitesi, Maden Fakültesi, Jeofizik Bölümü, İstanbul.
15. General Directorate of Mineral Research and Exploration (MTA). (2011), Geological Map of Türkiye (Scale 1:1,250,000), Prepared in the GIS environment by the Geological Research Department. Ankara, Türkiye.
16. Koçyiğit, A. (2013). New field and seismic data about the intraplate strike-slip deformation in Van region, East Anatolian plateau, E. Türkiye, Journal of Asian Earth Sciences, 62, 586-605.
17. Mackenzie, D., Elliott, J. R., Altunel, E. R. H. A. N., Walker, R. T., Kurban, Y. C., Schwenninger, J. L., & Parsons, B. (2016). Seismotectonics and rupture process of the MW 7.1 2011 Van reverse-faulting earthquake, eastern Turkey, and implications for hazard in regions of distributed shortening. Geophysical Journal International, 206(1), 501-524.
18. Mutlu, S., (2025). Tectonic Geomorphology of the Şemdinli Yüksekova Fault Zone (SYFZ) and Başkale Fault Zone (BFZ) (SE Türkiye): Evidence from Morphometric Analysis and Neotectonic Structures, Geologica Acta, 23.23, 1-27.
19. Okay, A. I., Zattin, M., & Cavazza, W. (2010). Apatite fission-track data for the Miocene Arabia-Eurasia collision. Geology, 38(1), 35-38.
20. Özkaymak, Ç., Sözbilir, H., Bozkurt, E., Dirik, K., Topal, T., Alan, H., & Çağlan, D. (2012). 23 Ekim 2011 Tabanlı-Van Depreminin Sismik Jeomorfolojisi ve Doğu Anadolu’daki Aktif Tektonik Yapılarla Olan İlişkisi. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 35(2), 175-200.
21. Reilinger, R., McClusky, S., Vernant, P., Lawrence, S., Ergintav, S., Cakmak, R., Ozener, H., Kadirov, F., Guliev, I., Stepanyan, R., (2006). GPS constraints on continental deformation in the Africa–Arabia–Eurasia continental collision zone and implications for the dy namics of plate interactions. J. Geophys. Res. Solid Earth 1978–2012, 111.
22. Şaroğlu, F., Emre, Ö., Kuşçu, İ., (1992). Active Fault Map of Turkey. General Directorate of Mineral Research and Exploration, Ankara Turkey.
23. Şaroğlu, F., Yilmaz, Y., (1986). Dogu Anadolu'da Neotektonik donemdeki jeoloji evrim ve Havza modelleri (Basin and geological evolution models for east Anatolia during the Neotectonic period). (in Turkish) Bull. Miner. Explor. Res. Inst. 107, 73–94.
24. Şengör, A. C., & Yazıcı, M. (2020). The aetiology of the neotectonic evolution of Turkey. Mediterranean Geoscience Reviews, 2(3), 327-339.
25. Şengör, A. C., Özeren, M. S., Keskin, M., Sakınç, M., Özbakır, A. D., & Kayan, İ. (2008). Eastern Turkish high plateau as a small Turkic-type orogen: Implications for post-collisional crust-forming processes in Turkic-type orogens. Earth-Science Reviews, 90(1-2), 1-48.
26. Şengör, A. M. C., & Kidd, W. S. F. (1979). Post-collisional tectonics of the Turkish-Iranian plateau and a comparison with Tibet. Tectonophysics, 55(3-4), 361-376.
27. Tanış, C. (2018). Osmanlı Arşiv Belgelerinde 1903 Malazgirt Depremi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 61-66.
28. Tchalenko, J. S., & Berberian, M. (1974). The Salmas (Iran) earthquake of May 6th, 1930. Ann. Geofis, 27, 151-212.
29. Toksöz, M. N., Arpat, E., & Şaroğlu, F. (1977). East Anatolian earthquake of 24 November 1976. Nature, 270(5636), 423–425.
30. Toksöz, M. N., Nabelek, J., & Arpat, E. (1978). Source properties of the 1976 earthquake in eastern Turkey: A comparison of field data and teleseismic results. Tectonophysics, 49, 199–205.
31. Yilmaz, Y., Şaroǧlu, F., & Güner, Y. (1987). Initiation of the neomagmatism in East Anatolia. Tectonophysics, 134(1-3), 177-199.