Doğa Korumada Yeni Bir Yaklaşım: Jeoparklar ve Küresel Önemi

Öz

Jeolojik oluşumlar, dünya tarihinin geçmiş, günümüz ve gelecek arasındaki bağını kuran ortak mirasıdır. Kayalar, mineraller, fosiller, jeomorfoloji ve toprak doğanın ayrılmaz parçalarıdır. Jeolojik oluşumlar uygarlıkların kültürel çeşitliliklerini derinden etkilerken dünya mirasını anlamada önemli doneler sunmaktadır. Toprak oluşumu, çölleşme, deprem, sel, erozyon, volkanik hareketlilik gibi doğal afetler ile bitki ve hayvan türleri hakkında meydana gelmiş her türlü sorunlara ilişkin bilgiyi içinde saklamaktadır. Bu nedenle günümüz sorunları ve geleceğe ilişkin projeksiyonların ortaya konmasında kilit rol oynamaktadırlar. Söz konusu alanlarda mevcudiyet gösteren, jeolojik ve jeomorfolojik açıdan kendine özgü yapılar sergileyen jeopark alanları küresel ölçekte ziyaretçilerce değerlendirilen önemli koruma yapılarıdır. Günümüzde sahip olduğu doğal ve kültürel kaynak değerleri ile jeoturizm destinasyonları olarak değerlendirilen jeoparklar bir yandan turistik faaliyetlere imkân tanırken diğer yandan da geçmişe ait bilgiyi günümüze aktaran eğitici bir özelliğe sahiptir. Bu çalışmada jeoparkların küresel açıdan önemi ve doğa korumaya olan katkısı irdelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Doğa koruma
• Jeoloji
• Jeopark
• Jeoturizm

Etik Beyan

Makalede ulusal ve uluslararası araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Çalışmada etik kurul izni gerekmemiştir.

A New Approach in Nature Conservation: Geoparks and Their Global Importance

Öz

Geological formations are the common heritage of world history that establishes the link between past, present and future. Rocks, minerals, fossils, geomorphology and soil are integral parts of nature. While geological formations deeply affect the cultural diversity of civilizations, they provide important data in understanding the world heritage. It stores information on natural disasters such as soil formation, desertification, earthquake, flood, erosion, volcanic activity, and all kinds of problems that have occurred about plant and animal species. Therefore, they play a key role in presenting today's problems and projections for the future. Geopark areas, which exist in these areas and exhibit unique geological and geomorphological structures, are important protection structures evaluated by visitors on a global scale. Today, geoparks, that considered as geotourism destinations with their natural and cultural resource values, allow touristic activities on the one hand, and on the other hand, have an educational feature that transfers the information from past to present. In this study, the global importance of geoparks and their contribution to nature conservation are examined.

Anahtar Kelimeler

• Nature conservation
• Geology
• Geopark
• Geotourism

Etik Beyan

Makalede ulusal ve uluslararası araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Çalışmada etik kurul izni gerekmemiştir.

Kaynakça

1. Akbulut, G. ve Ünsal, Ö. (2012). Levent Vadisi’nin (Malatya) Jeopark ve Jeoturizm Potansiyeli. I. Ulusal Coğrafya Sempozyumu, 28-30 Mayıs, Erzurum, s. 28-30.
2. Anonim. (2006). Türkiye’de Korunan Alanlar Yönetim Planlaması Rehberi. T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Biyolojik Çeşitlilik ve Doğal Kaynak Yönetimi Projesi, Ankara.
3. Digne Bildirgesi. (1991). International declaration of the rights of the memory of the Earth. Erişim adresi (07.12.2021): https://geoheritage-iugs.mnhn.fr/media/1/20120905-declaration_of_the_rights__of_the_earth.pdf
4. Düzgüneş, E. (2015). Milli park planlamasında ziyaretçi yönetimine ilişkin yeni bir model önerisi: Altındere Vadisi Milli Parkı (Maçka/Trabzon) Örneği (Doktora tezi), Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Fen Bilimleri Enstitüsü, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon.
5. Eagles, P. F. J., Mc Cool, S. F., Haynes, C. D. (2002). Sustainable Tourism in Protected Areas: Guidelines for Planning and Management. IUCN Gland, Switzerland and Cambridge, U.K.
6. Ekiz, E. (2015). Jeopark potansiyeli açısından Ayazini Köyü (Yüksek lisans tezi), Coğrafya Anabilim Dalı, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Afyon.
7. Erdem, N. Ö. (2015). Jeoparklar ve küresel ağlar ile bütünleşmenin önemi. TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası haber bülteni, 6-9, Sivas.
8. European Geoparks. (2021a). Geoparks. Erişim adresi (08.12.2021): http://www.europeangeoparks.org/

9. European Geoparks. (2021b). Meet our geoparks. Erişim adresi (08.12.2021): http://www.europeangeoparks.org/?page_id=168.
10. Frey, M. L. (2001). European geoparks, geological heritage & European identity-cooperation for a common future. European Geoparks Network Magazine, November, 1, 4–6.
11. Global Geoparks Network. (2021). Geopark map. Erişim adresi (08.12.2021): http://www.globalgeopark.org/GeoparkMap/index.htm
12. Gül, A. ve Metin, A.E. (2021). Legal and Administrative Current Situation and Problems of Protected Areas. Atila Gül and Mert Çakır (Eds.). Architectural Sciences and Protection & Conservation & Preservation. (Mimarlık Bilimleri ve Koruma), 2021, Volume 1, 1-62. ISBN: 978-625-8061-45-1. Iksad Publications.
13. Gül, A. ve Kurdoğlu, O. (2021). Discourse and Action Dimension of Nature Conservation Philosophy. Atila Gül and Mert Çakır (Eds.). Architectural Sciences and Protection &Conservation &Preservation. (Mimarlık Bilimleri ve Koruma), 2021, Volume 1, 221-280. ISBN: 978-625-8061-45-1. Iksad Publications.
14. Gümüş, E. (2008). Yeni Bir Doğa Koruma Kavramı: UNESCO jeoparklar çerçevesinde Çamlıdere (Ankara) Fosil Ormanı fizibilite çalışması (Yüksek lisans tezi), Coğrafya Anabilim Dalı, Ondokuzmayıs Üniversitesi, Samsun.
15. Jeolojik Mirası Koruma Derneği. (2021). Jeolojik miras terimleri. Erişim adresi (11.03.2021): https://www.jemirko.org.tr/jeolojik-miras-terimleri/
16. IUCN. (1994). Guide Lines for Protected Area Management Categories. CNPPA With The Assistance of WCMC, Iucn, Gland, Switzerland and Cambridge, UK.
17. IUCN-UNEP-WWF. (1980). World Conservation Strategy. ISBN 2-88032-101-8.
18. Kazancı, N. (2010). Jeolojik koruma, kavram ve terimler. Jeolojik Mirası Koruma Derneği Yayını.
19. Kervankıran, İ. ve Eryılmaz, A. G. (2014). Isparta İli milli parklarının rekreasyonel faaliyetlerde kullanımı. Marmara Coğrafya Dergisi, 29, 81-110.
20. MacKinnon, J., MacKinnon, K., Graham, C. ve Jim, T. (1986). Managing Protected Areas in Tropics. IUCN/UNEP, Gland, Switzerland.
21. Milli Parklar Genel Müdürlüğü. (2021). Korunan alan istatistikleri. Erişim adresi (03.03.2021): https://www.tarimorman.gov.tr/DKMP/Belgeler/dkmp/resmiistatistikler/korunanalanistatistikleri/2018/metaver2018.pdf
22. Okuyucu, S. (2016). Kazdağı Milli Parkı Ve Yakın Çevresinin Unesco Kriterlerine Göre Jeopark Potansiyelinin Belirlenmesi Ve Eğitim Amaçlı Kullanımı (Yüksek lisans tezi), Sosyal Bilimler Enstitüsü, Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir.
23. Protected Planet. (2021). Live report 2020 Erişim adresi (07.12.2021): https://livereport.protectedplanet.net/chapter-3
24. UNESCO Global Geoparks. (2021). Geoparks. Erişim adresi (08.12.2021): https://en.unesco.org/global-geoparks
25. UNESCO Türkiye Milli Komisyonu. (2021a). UNESCO küresel jeopark ağı ve uluslarası yerbilimleri programı. Erişim adresi (12.03.2021): https://www.unesco.org.tr/Pages/148/44#:~:text=K%C3%BCresel%20Jeopark%20A%C4%9F%C4%B1%20(GGN)%20UNESCO,geli%C5%9Ftirmek%20ve%20desteklemek%20i%C3%A7in%20%C3%A7al%C4%B1%C5%9F%C4%B1rlar
26. UNESCO Türkiye Milli Komisyonu. (2021b). Doğa bilimleri ihtisas komitesi. Erişim adresi (08.12.2021): https://www.unesco.org.tr/pages/150/44/
27. Yeşil, P., Yeşil, M. ve Yılmaz, H. (2008). Jeolojik miras alanlarının alternatif turizm kapsamında değerlendirilmesi: Ballıca mağarası örneği. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 39 (2), 241-248.
28. Yıldız, T. (2017). Jeopark ve jeoturizm kapsamında Mahkemeağcin Yeraltı Şehri ve Seyhamamı Jeositleri’nin (Kızılcahamam- Çamlıdere) peyzaj planlama ve peyzaj tasarımı yönünden değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi), Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Bartın Üniversitesi, Bartın.
29. Zouros, N. ve Ramsey, T. (2007). The European geoparks network today. European Geoparks Network Magazine, 4, 3.