Kentsel Alanlarda Kültürel Koruma Alanlarının Yasal ve Uygulama Boyutunun İrdelenmesi; Denizli Kent Örneği

Öz

20 yy. sonlarında yaşanan gelişmeler, hızlı kentleşme, nüfusun plansız artışı, farklı kirlilik türleri, orman yangınları, geliştirilen çalışmaların çevresel düzeyde olumsuzluklar yaratması, kontrolsüz göçlerin artması ile beraber kentlerde korunacak alanlar üzerinde yeni koruma yaklaşımlarının ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Evrensel bir olgudan çok yerel anlamda çözümler üretmeye, bölgeye yönelik stratejiler geliştirmeye yönlendirmiş olup temelinde bütünleşik ve sürdürülebilir bir koruma yaklaşımı fikri ortaya çıkmıştır. Bu çalışma kapsamında kentsel alanlarda kültürel koruma alanlarının, geçmişten günümüze yasal boyutları irdelenmiş, uygulama anlamında Denizli Hisar yerleşim alanındaki kültürel koruma yaklaşımlarının yarattığı gelişmeler, ortaya çıkan sorunlar ve çözüm önerilerine değinilmiştir. Ayrıca kentsel planlama ve koruma anlamında güncel yaklaşımların kent kimliği üzerindeki etkilerine bakılmış, nitel ve nicel özelliklerine bakılarak yeni koruma politikaları geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kentsel Koruma
• Koruma Alanları
• Kültürel Koruma Alanları
• Kentsel Kimlik

Etik Beyan

Makalede ulusal ve uluslararası araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Çalışmada etik kurul izni gerekmemiştir. Bu çalışmada, “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması gerekli tüm kurallara uyulmuştur.

Examination of Legal and Implementation Dimensions of Cultural Protection Areas in Urban Areas; Denizli City Example

Öz

20th century recent developments, rapid urbanization, unplanned increase in the population, different types of pollution, forest fires, negative effects on the environment, and the increase in uncontrolled migration have led to the emergence of new conservation approaches on the areas to be protected in cities. The idea of an integrated and sustainable conservation approach has emerged as its basis, which has led it to produce local solutions rather than a universal phenomenon and to develop strategies for the region. Within the scope of this study, the legal dimensions of cultural protection areas in urban areas from past to present were examined, and the developments created by the cultural protection approaches in the Denizli Hisar settlement area in terms of practice, the problems and solution proposals were mentioned. In addition, the effects of current approaches in terms of urban planning and protection on urban identity have been examined, and new protection policies have been developed by looking at their qualitative and quantitative features.

Anahtar Kelimeler

• Urban Conservation
• Protected Areas
• Cultural Protected Areas
• Urban Identity

Etik Beyan

Makalede ulusal ve uluslararası araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Çalışmada etik kurul izni gerekmemiştir. Bu çalışmada, “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması gerekli tüm kurallara uyulmuştur.

Kaynakça

1. Ahunbay, Z. (1996). Tarihi çevre koruma ve restorasyon. İstanbul Yapı Endüstri Merkezi.
2. Ahunbay, Z. (2004). Tarihî çevre koruma ve restorasyon, Yapı Yayın:28, İstanbul.
3. Ahunbay, Z. (2013). Tarihi kentlerin ve kentsel alanların korunması ve yönetimiyle ilgili.
4. Akay, Z. (1992). 21. Dünya şehircilik kolokyumu, Peyzaj Mimarlığı Dergisi, Peyzaj Mimarlığı Odası İstanbul Bölge Şubesi Yayını, İstanbul.
5. Alanyurt, U. (2009). Türkiye'de koruma ve onarım üzerine analiz”, Masrop, 4.
6. Altındağ Belediyesi. (2011). Altındağ Belediyesi Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü. [Dutlu ve Sarıkadı Sokak eski ve yeni durum fotoğrafları]. Altındağ Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Arşivi, Ankara.
7. Bademli, R. R. (2006). Doğal, tarihi ve kültürel değerlerin korunması, Ankara: ODTÜ Mimarlık Fakültesi.
8. Baer, W. C. (1995). When old buildings ripen for historic preservation, Journal of the American Planning Association, Winter 95, V. 61, Issue 1, p 82.

9. Binan, C. (1999). Mimari koruma alanında Venedik Tüzüğü’nden günümüze düşünsel gelişmenin uluslararası evrim süreci, Yıldız Teknik Üniversitesi Basım Yayın Merkezi, Yayın No:489, 6-108, İstanbul.
10. Bostan, Ç. ve Gül, A. (2017). Mekânsal planlamada sürdürülebilir kalkınma /gelişme paradoksu. Süleyman Demirel Üniversitesi, Türkiye'de Mekânsal ve Bölgesel Dönüşümler Kitabı (Editör; Kadir Temurçin, Murat Dulupçu, Suleyman Demirel Universitesi yayınları) ISBN: 978-605-9454-04-9, s.63-78 Isparta.
11. Cesur, B. ve Gül, A. (2017). Ülkemizde kentsel dönüşüm uygulamalarında karşılaşılan sorunlar ve irdeleme. Süleyman Demirel Üniversitesi, Türkiye'de mekânsal ve bölgesel dönüşümler kitabı (Editör; Kadir Temurçin, Murat Dulupçu, Süleyman Demirel Üniversitesi yayınları) ISBN: 978-605-9454-04-9, s.227-242 Isparta.
12. CE. (2006). Türkiye Antlaşması, Avrupa Konseyi (Council of Europe), http://www.avrupakonseyi.org.tr/tur/antlasma, (Erişim Tarihi:25.01.2007).
13. Çeçener, B. (1992). Ülkemizde taşınmaz kültür ve doğa varlıklarını koruma olayı ve bu konuda bazı eleştirel görüşler, Ege Mimarlık Dergisi, Sayı:2, 47, İzmir.
14. Çelik, E. ve Türk, A. (2021). Kentsel koruma politikaları kapsamında Isparta Tarihi Kent Merkezi kimliğinin sürdürülebilirliği. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (27), 676-685.
15. Dağıstan Özdemir, M. Z. (2005). Türkiye’de kültürel mirasın korunmasına kısa bir bakış, Planlama Dergisi, Sayı: 1, 20-25.
16. Eagles, Paul F. J., McCool, Stephen, And Haynes, F. ve Christopher, D.A. (2002). Sustainable tourism in protected areas: Guidelines for Planning and Management. IUCN Gland, Switzerland and Cambridge, UK. xv + 183pp.
17. EC. (2007). Culture, European Commission, http://www.ec.europa.eu/culture/eac/culture2007/historique/historic,(Erişim:10.02.2007).
18. Eke, F. ve Özcan, Ü. (1988). Tarihî dokunun korunması ve uluslararası deneyimler, Mimarlık Dergisi, Sayı:2, 34-35, Ankara.
19. Gezer A. & Gül A. (2009). Kent ormancılığı-kavramsal-teknik ve kültürel boyutu. SDU Orman Fakültesi, Kitap Yayın No 86. Isparta.
20. Gül, A. & Türker, H.B. (2014). Farkındalık ve bilinçlenme süreçleri kapsamında, doğa koruma-etik ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi II. Uluslararası Davraz Kongresi Küresel Sorunlar ve Çözüm Arayışları. Bildiriler Kitabı, 1745-1778.ISBN: 978-9944-452-82-3.
21. Gül, A. & Kurdoğlu, O. (2021). Discourse and action dimension of nature conservation philosophy. Atila Gül and Mert Çakır (Eds.). Architectural Sciences and Protection &Conservation &Preservation. (Mimarlık Bilimleri ve Koruma), 2021, Volume 1, 221-280. ISBN: 978-625-8061-45-1. Iksad Publications. https://iksadyayinevi.com/wp-content/uploads/2021/12/ARCHITECTURAL-SCIENCES-AND-PROTECTION-CONSERVATION-PRESERVATION.pdf
22. Gül, A. & Metin, A. E. (2021). Legal and administrative current situation and problems of protected areas. Atila Gül and Mert Çakır (Eds.). Architectural Sciences and Protection & Conservation & Preservation. (Mimarlık Bilimleri ve Koruma), 2021, Volume 1, 1-62. ISBN: 978-625-8061-45-1. Iksad Publications. https://iksadyayinevi.com/wp-content/uploads/2021/12/ARCHITECTURAL-SCIENCES-AND-PROTECTION-CONSERVATION-PRESERVATION.pdf
23. Gulli, L. & Talo, F. (2012). Cinquant’annidi Esperienze Nella Gestione Dei Centri Storici İn Un Valetta İlkeleri. http://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0592931001536912260.pdf.
24. Gültekin, N. T. (2001). Türkiye’de taşınmaz kültür varlıklarını koruma sürecinde yaşanan açmazlar, Türkiye’de risk altındaki doğal ve kültürel miras (Ed. H. Sezgin), TAÇ Vakfı Yayınları: 213-218, İstanbul.
25. ICOMOS. (2011). Tarihi kentlerin ve kentsel alanların korunması ve yönetimiyle ilgili Valetta İlkeleri. Erişim Adresi (28.11.2011): http://www.icoIsparta Belediyesi. (2019). Isparta İlk İmar Planı. Isparta.
26. Isparta Belediyesi. (2019). Erişim Tarihi: 28.11.2011: Erişim Adresi: https://www.isparta.bel.tr/
27. James Marston Fitch, (1990). Historic preservation: Curatorial Management of the Built World, University of Virginia Press, Charlottes Ville.
28. Kan, T. & Binan, D. (2014). İstanbul Süleymaniye külliyesi örneğinde külliyeler için bir yönetim modeli önerisi. Tasarım Kuram, 10(17), s.94.
29. Keleş, R. (2002). Kentleşme politikası, İmge Kitabevi, Ankara, s.89.
30. Keleş, E., Gül, A., Eraslan, Ş., Uzun Ö.F. & Türker, H.B. (2017). Kent imar planları ve kentsel tasarımda yaşanan mevcut sorunlar ve irdelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi, Türkiye'de Mekansal ve Bölgesel Dönüşümler Kitabı (Editör; Kadir Temurçin, Murat Dulupçu, Süleyman Demirel Üniversitesi yayınları) ISBN: 978-605-9454-04-9, s.277-288 Isparta.
31. Akkoyunlu, K. (2007). Sürdürülebilir kent, kent ve politika: Antik Kentten Dünya Kentine, Der: Ayşegül Mengi, Ankara, İmge Yayınevi, 2007, s.11-26.
32. Kong, L. L. (2000). Value conflicts, identity construction, and urban change. In Le Gates, R. & Stout, F. (Eds.), (p.354-365). The City Reader, London.
33. Kroft, K. (1996). Urban tissue and the character of towns. Urban Design International,1(3), 247-263.
34. Kurtar, C. ve Somuncu, M. (2013). Kentsel kültürel mirasın korunması ve sürdürülebilirliği: Ankara Hamamönü örneği, Ankara Araştırmaları Dergisi 2013, 1(2), 35-47. Ankara.
35. Lichfield, N. (1998). Economics in urban conservation, 361pp, Cambridge University Press, England.
36. Madran, E. (1989). Son yirmi yılda koruma yasaları tarihî kentlerde planlama/düzenleme sorunları, Türkiye 11. Dünya Şehircilik Günü Kolokyumu, Ankara.
37. Özdemir Dağıstan, M. Z. (2005). Türkiye’de kültürel mirasın korunmasına kısa bir bakış. TMMOB Planlama Dergisi, 1, 20-25.
38. Özdemir, A. ve Şimşek, İ. (2021). Kentsel arkeolojik sit alanlarında koruma yaklaşımı: Denizli, Hisar (Attouda) örneği, Denizli, Art-Sanat, 15(2021): 229–248.
39. Özyaba, M. (1999). Kentsel Alanların Planlanması ve Tasarımı, Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik- Mimarlık Fakültesi, Ders Notları No:54, 424-467, Trabzon.
40. Palalı, E. (1992). Neyi korumak isteriz? Peyzaj Mimarlığı Dergisi, Peyzaj Mimarlığı Odası İstanbulBölgeŞubesi Yayını, İstanbul.
41. Paul, D. (2004). World cities as hegemonic projects: the politics of global imagineering Montreal. Political Geography, 23, 571– 596.
42. Pickett, S. T. A., Cadenasso, M. L., Grove, J. M., Nilon, C. H., Pouyat, R.V., Zipperer, W.C. (2001). Urban ecological systems: linking terrestrial ecological, physical, and socioeconomic components of metropolitan areas. Ann Rev Ecolog Syst 2001; 32:127–57.
43. Polat, E. ve Gül, A. (2007). Kentsel planlamadaki statik anlayışa bir alternatif çözüm: kentselstratejik yönetim planlama ve yönetim yaklaşımı. 31. Dünya Şehircilik Günü Kolokyumu, TMMOB Şehir Plancıları Odası, 7-9 Kasım 2007, Ankara, 435-452.
44. Şimşek, İ. (2019). Kentsel Arkeolojik Sit Alanlarında Koruma-Canlandırma Önerileri: Hisar (Attouda) Örneği.” Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi.
45. Tekeli, İ. (1984). Koruma üstüne düşünceler, sanat olayı.
46. Tekeli, İ. (1998). Bir modernleşme projesi olarak Türkiye’de kent planlaması. Sibel Bozdağan ve Reşat Kasaba (Ed.) Türkiye’de modernleşme ve ulusal kimlik içinde (s.155-172). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
47. Tiesdell, S., Öç, T. ve Heath, T. (1996). Revitalizing historic urban quarters, Butterworth-architecture, 234p. Boston, USA.
48. Yazgan, M. E. (1979). Safranbolu kenti ve yakın çevresi peyzajının korunması ve geliştirilmesi üzerinde bir araştırma, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü, Doktora Tezi (basılmamış), Ankara.
49. Yücel, C. (2005). Korunacak kentsel alanların planlanmasında güncel yaklaşımlar. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 18 Yıl: 2005/1, 223-235.