Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinin Tasarımda Malzeme Seçimi Bağlamında Karşılaştırılmalı Analizi

Öz

Tasarım disiplinlerinde malzeme seçimi; kullanım amacı, dayanıklılık, estetik, maliyet ve bakım gereksinimi gibi çok sayıda kriterin eşzamanlı değerlendirilmesini gerektiren karmaşık bir karar problemidir. Sezgisel veya deneyime dayalı yaklaşımlar bu çok kriterli yapıyı sistematik biçimde yönetmekte çoğu zaman yetersiz kalmakta; bu nedenle çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemleri malzeme seçim süreçlerinde daha fazla önem kazanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, tasarımda malzeme seçimi bağlamında yaygın ÇKKV yöntemlerini karşılaştırmalı olarak incelemek ve tasarımcılar için yöntem seçimine yönelik bir rehber sunmaktır. AHP, ANP, TOPSIS, VIKOR, ELECTRE, PROMETHEE, MOORA, MULTIMOORA, COPRAS, WASPAS, MABAC, CODAS, ARAS, EDAS, SAW, SMART, MAUT/MAVT ve GRA yöntemleri arasından; işleyiş özellikleri, kriter ve alternatif sayısı açısından esneklikleri, ölçek kullanımları, yazılım desteği ve tasarım uygulamalarına uygunlukları bakımından karşılaştırılmıştır. Bulgular, hiyerarşik ve ağ tabanlı yöntemlerin küçük ve orta ölçekli problemler için, sıralama ve mesafeye dayalı yöntemlerin ise çok sayıda alternatif içeren karmaşık seçim problemleri için daha elverişli olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çok kriterli karar verme
• malzeme seçimi
• tasarım
• AHP
• TOPSİS.

Etik Beyan

Makalede ulusal ve uluslararası araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Çalışmada etik kurul izni gerekmemiştir.

A Comparative Analysis of Multi-Criteria Decision-Making Methods in the Context of Material Selection in Design

Öz

Material selection in design disciplines is a complex decision problem that requires the simultaneous evaluation of criteria such as purpose of use, durability, aesthetics, cost and maintenance. Traditional intuitive approaches are often insufficient to handle this multi-criteria structure systematically; therefore, multi-criteria decision-making (MCDM) methods are increasingly used. This study comparatively examines widely used MCDM methods in the context of material selection in design and offers a concise guideline for method selection. AHP, ANP, TOPSIS, VIKOR, ELECTRE, PROMETHEE, MOORA, MULTIMOORA, COPRAS, WASPAS, MABAC, CODAS, ARAS, EDAS, SAW, SMART, MAUT/MAVT and GRA are compared in terms of type, main characteristics, flexibility regarding the number of criteria and alternatives, scales used, software support and suitability for design applications. The findings underline the suitability of hierarchical and network-based methods for small- and medium-scale problems, and of ranking and distance-based methods for complex problems with many alternatives.

Anahtar Kelimeler

• Multi criteria decision making
• material selection
• design
• AHP
• TOPSİS.

Etik Beyan

Makalede ulusal ve uluslararası araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Çalışmada etik kurul izni gerekmemiştir.

Kaynakça

1. Arpacıoğlu, Ü., Çalışkan, C. İ., Şahin, B., & Ödevci, N. (2020). Mimari planlamada, günışığı etkinliğinin arttırılması için kurgusal tasarım destek modeli. Tasarım + Kuram, 16(29), 53–78. https://doi.org/10.14744/tasarimkuram.2020.70783
2. Ayan, B., Abacıoğlu, S. (2022). Bibliometric Analysis of the MCDM Methods in the Last Decade: WASPAS, MABAC, EDAS, CODAS, COCOSO, and MARCOS. International Journal of Business and Economic Studies, 4(2), 65-85. https://doi.org/10.54821/uiecd.1183443
3. Aydın, S. (2025). Bulanık küme ve çok kriterli karar verme: Bibliyometrik analiz. Current Perspectives in Social Sciences, 29(1), 66–86. https://doi.org/10.53487/atasobed.1635401
4. Bajwa, A. U. R., Siriwardana, C., Shahzad, W., & Naeem, M. A. (2025). Material selection in the construction industry: A systematic literature review on multi-criteria decision making. Environment Systems and Decisions, 45(1), 1–22. https://doi.org/10.1007/s10669-024-09933-3
5. Chakraborty, S., & Chatterjee, P. (2013). Selection of materials using multi-criteria decision-making methods with minimum data. Decision Science Letters, 2(3), 135–148. https://doi.org/10.5267/j.dsl.2013.03.005
6. Chukwuemeka, J. C., Oluyemi, G. F., Mohammed, A. A., Attar, A. A., & Njuguna, J. (2025). Multi-criteria decision-making methods in polymer composite material selection: A comprehensive review. Polymers, 17(10), 1329. https://doi.org/10.3390/polym17101329
7. Eltarabishi, F., Omar, O. H., Alsyouf, I., & Bettayeb, M. (2020). Multi-criteria decision making methods and their applications – A literature review. In Proceedings of the International Conference on Industrial Engineering and Operations Management (Dubai, United Arab Emirates, March 10–12, 2020).
8. Emovon, I., & Oghenenyerovwho, O. S. (2020). Application of MCDM method in material selection for optimal design: A review. Results in Materials, 7, 100115. https://doi.org/10.1016/j.rinma.2020.100115

9. Güngör, S., & Özcan, U. (2022). Karar kuramı ve karar verme. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 33, 119–125. https://doi.org/10.31590/ejosat.1090016
10. Hwang, C.-L., & Yoon, K. (1981). Multiple attribute decision making: Methods and applications. Springer.
11. Lam, W. H., Liew, K. F., & Lam, W. S. (2023). Selection of materials in construction industry with multi-criteria decision making models. E3S Web of Conferences, 405, 04015.
12. Mermi, G., & Arpacıoğlu, Ü. (2025). Mimari ve iç mimaride kaplama malzemesi olarak metalin korozyon dayanımına göre Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) ile seçilmesi. Politeknik Dergisi, Advance online publication. https://doi.org/10.2339/politeknik.1684814
13. Sahoo, S. K., Choudhury, B. B., Dhal, P. R., & Hanspal, S. (2025). A comprehensive review of multi-criteria decision-making (MCDM) toward sustainable renewable energy development. Spectrum of Operational Research, 2(1), 268–284. https://doi.org/10.31181/sor21202527
14. Sahoo, S. K., Choudhury, B. B., & Dhal, P. R. (2024). Bibliometric analysis of material selection using MCDM methods: Trends and insights. Spectrum of Mechanical Engineering and Operational Research, 1(1).
15. Şenyiğit, E., & Demirel, N. Ç. (2020). Material selection on countermeasure flares systems by multi criteria decision making methods. International Journal of Multidisciplinary Studies and Innovative Technologies, 4(1), 1–9.
16. Şenyiğit, S., & Demirel, F. (2018). The selection of material in dental implant using multi-criteria decision-making methods. Journal of Industrial Engineering International, 14(3), 601–613.
17. Vincke, P. (1992). Multicriteria decision-aid. John Wiley & Sons.