Mimarlıkta Kadın Temsiliyeti Bağlamında Sağlık Hizmeti Mekânları: 20. Yüzyıldan Günümüze Seçili Örnekler Üzerinden Bir İnceleme

Öz

Mimarlık mesleği tarihsel olarak erkek egemen bir alan olarak yapılandırılmış, kadınların bu alandaki görünürlüğü ve katkıları uzun yıllar boyunca görmezden gelinmiş ya da ikincil konumda değerlendirilmiştir. Oysa mimarlık yalnızca teknik bilgi ve becerilerden ibaret olmayıp, aynı zamanda sosyal, kültürel ve toplumsal bağlamlarla iç içe geçmiş bir üretim alanıdır. Bu bağlamda, kadın mimarların mimarlık tarihine, kuramsal tartışmalara ve özellikle toplumsal duyarlılık gerektiren yapılar üzerindeki etkileri, giderek daha fazla araştırma konusu hâline gelmektedir. Kadın mimarların mimari üretimdeki katkılarını görünür kılmak, sadece toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması açısından değil, aynı zamanda mimarlık pratiğinin niteliksel dönüşümünü anlamak açısından da önem taşımaktadır. Hastane yapıları, sadece sağlık hizmetlerinin sunulduğu yerler değil, aynı zamanda insanların iyileşme süreçlerinde önemli rol oynayan çevresel faktörleri içeren kompleks mekanlardır. Mimari, bu çevresel faktörlerin başında gelir ve tasarım süreci, insanların fiziksel ve psikolojik iyileşmesini etkileyebilir. Bu nedenle, hastane tasarımı mimarlığın işlevsellik, kullanıcı odaklılık ve çağdaş teknolojileri entegre etme açısından en karmaşık ve titizlik gerektiren alanlarından biridir. Bu bağlamda bu çalışmada kadın mimarların seçilen tasarımları üzerinden sağlık hizmeti mekanlarına katkıları analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık hizmeti mekanları
• hastane yapıları
• kadın mimarlar
• sürdürülebilirlik.

Etik Beyan

Makalede ulusal ve uluslararası araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Çalışmada etik kurul izni gerekmemiştir.

Women’s Representation in the Production of Healthcare Spaces: An Analyses of Selected Cases from the 20th Century to Present

Öz

The profession of architecture has historically been structured as a male-dominated field, with women's visibility and contributions in this field being ignored or considered secondary for many years. However, architecture is not merely a field of technical knowledge and skills; it is also an area of production intertwined with social, cultural, and societal contexts. In this context, the impact of female architects on architectural history, theoretical discussions, and especially on structures requiring social sensitivity is increasingly becoming a subject of research. Making the contributions of female architects in architectural production visible is essential not only for achieving gender equality but also for understanding the qualitative transformation of architectural practice. Hospitals are not only places where health services are provided, but also complex spaces that incorporate environmental factors that play a crucial role in the healing process of individuals. Architecture is at the forefront of these ecological factors, and the design process can influence people's physical and psychological recovery. Therefore, hospital design is one of the most complex and meticulous areas of architecture in terms of functionality, user-centeredness, and the integration of contemporary technologies. In this context, this study analyzes the contributions of female architects to healthcare spaces through their selected designs.

Anahtar Kelimeler

• Healthcare spaces
• hospital design
• female architects
• sustainability.

Kaynakça

1. Adams, A. (2008). Medicine by design: The architect and the modern hospital, 1893–1943. University of Minnesota Press.
2. archdaily.com, (2012). (Erişim Tarihi: 24.06.2025), https://www.archdaily.com/284783/jeanne-gang-and-michael-kimmelmans-proposal-to-save-prentice-womens-hospital
3. arccadigest.org, (2025). (Erişim Tarihi: 24.06.2025), https://arccadigest.org/environments-people-and-health/
4. architizer.com, (2025). (Erişim Tarihi: 16.06.2025), https://architizer.com/idea/2751074/
5. Bengisü, E. (2020). Güneydoğu Anadolu bölge mimarisi ve yapılara yansıması [Southeastern Anatolian regional architecture and its reflections on buildings]. ICONTECH International Journal of Surveys, Engineering, Technology, 1(1)
6. Blum, Henrik L., Calloway, Doris H., Dubovsky, Anthony; Duhl, Leonard J., Lifchez, Raymond, Margen, Sheldon; Syme, Leonard, S. (2022). "Roselyn Lindheim, Architecture: Berkeley". Online Archive of California. Archived from the original on July 21, 2022.
7. Caven, V. (2006). Career building: Women and non-standard employment in architecture. Construction Management and Economics, 24(5), 457-464.
8. chaseronge.com, (2016). (Erişim Tarihi: 16.06.2025), https://www.chaseronge.com/past-works/2016/11/25/lpch

9. Colomina, B. (2019). X-Ray Architecture, Zürih: Lars Müller Publishers,
10. culturedmag.com, (2017). (Erişim Tarihi: 12.06.2025), https://www.culturedmag.com/article/2017/06/20/pat-bosch
11. Dalstrom, M. (2013). Shadowing modernity: The art of providing Mexican healthcare for Americans. Ethnos: Journal of Anthropology, 78(1), 75–98.
12. Demir, B. (2018). Bursa’da kadın mimar olmak: Serbest mimarlık pratiğinde kadın mimarların yeri (Yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi).
13. Dostoğlu, N. (2002). Mimarlıkta Kadının Rolü: Dünyaya ve Türkiye’ye Genel Bir Bakış, Mimarlık ve Kadın Kimliği, Boyut Yayın Grubu, İstanbul, 9-25.
14. Erkarslan, Ö. E. (2018). Türkiye'de kadın mimarların statüsü üzerine niceliksel analiz. Mimarlık, (399), 33-39.
15. Ertürkmen-Aksoy, B. S. (2024). European women’s gaze on both Ottoman Istanbul and the (ir) other. Gender, Place & Culture, 31(8), 1050-1071.
16. Fawcett, P. (2003). Architecture Design Notebook, Second Edition, Architectural Press, Oxford, 2003, p.10-19.
17. Gesler, W., & Kearns, R. (2002). Culture/place/health. London, England: Routledge.
18. Google Earth, (2025). (Erişim Tarihi: 12.06.2025).
19. Guenther, R. (2015). "Sustainable Healthcare Architecture," Green Building Journal,
20. hga.com, (2025). (Erişim Tarihi: 24.06.2025), https://hga.com/projects/stanford-childrens-health-lucile-packard-childrens-hospital-stanford/
21. Karaçar, D. (2021). Kamusal yapı olarak hastanelerde iyileştiren mimariyi etkileyen tasarım ilkelerinin değerlendirilmesi, Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi. Ankara.
22. Karaçor, F., & Dereli, M. (2024). Conservation and restoration of historic buildings: Application of contemporary addition construction techniques in the case of Turkey. Gazi University Journal of Science Part B: Art Humanities Design and Planning, 12(3), 461-475.
23. Lindheim, R. (1985). New design parameters for healthy places. Places, 2(4).
24. Lindheim, R. (1969.). Community Mental Health Center Design," American Journal of Public Health,
25. Lindheim, R. (1974). "Environments for the Elderly: Future-Oriented Design for Living?". Journal of Architectural Education. 27 (2–3): 7. doi:10.1080/10464883.1974.11102508.
26. Miyamoto, Y., Nisbett, R., & Masuda, T. (2006). Culture and the physical environment: Holistic versus analytic perceptual affordances. Psychological Science, 17(2), 113–119.
27. Özgen, E. (2020). Sağlık yapıları iç mekan tasarımı: Kuram ve uygulama pratikleri bağlamında tartışma. Mimarlık ve Yaşam Dergisi, 5(2), 603–614
28. Rethinking The Future. (2024). Maggie’s Centre Fife – Projects That Define Zaha Hadid’s Style. Rethinking The Future.
29. seldagumusdograyan.com, (2025). (Erişim Tarihi: 24.06.2025), https://www.seldagumusdograyan.com/
30. Selçuk, E. (2020). Hastanelerde mimari mekân kalitesinin kullanıcı memnuniyeti kapsamında değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi).
31. Soyluk, A., & İlerisoy, Z. Y. (2019, 1-3 Şubat). Medeniyette kadının rolü; kadın mimarlar ve Zaha Hadid örneği. İçinde IKSAD Congress Book (s. 627).
32. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2010). Türkiye Sağlık Yapıları Asgari Tasarım Standartları 2010 Yılı Kılavuzu. Ankara: Sağlık Bakanlığı.
33. Tromp, N. (2020). Westbury clinic design, International Journal of Health Architecture,
34. Walker, L., (1989). Women Architects in Attfield J. and P. Kirkham (eds) A View from the Interior: Feminism, Women and Design, The Woman's Press, London, UK.
35. Wright, G. (1977). On the Fringe: Women in American Architecture, Women in American Architecture: A Historic and Contemporary Perspective, (Ed. S. Torre), Whitney Library of Design, New York, p. 156-171.
36. zaha-hadid.com, (2025). (Erişim Tarihi: 24.06.2025), https://www.zaha-hadid.com/architecture/maggies-centre-fife/