ESKİŞEHİR KENT BELLEĞİNDE KAMUSAL MEKÂNIN DÖNÜŞÜMÜ

Öz

İçerisinde bulunduğumuz değişim ve dönüşüm çağı, yalnızca insanın kendisini değil, insanın etkilediği tüm çevresel ve toplumsal yapıları da yeniden şekillendirmektedir. Bu bağlamda kentler, teknolojik gelişmelerden sosyo-kültürel dönüşümlere kadar uzanan geniş bir yelpazede değişimi en yoğun biçimde deneyimleyen mekânsal örgütlenmelerdir. İnsanların gündelik yaşam pratiklerini sürdürdükleri, sosyal ilişkilerini kurdukları ve toplumla bütünleştikleri kamusal mekânlar ise bu değişimin en görünür olduğu alanların başında gelir. Kamusal mekânlar, bireyin özel alanından çıkarak diğer bireylerle temas kurduğu, ortak değerlerin üretildiği ve kentsel belleğin şekillendiği sosyal platformlar olarak kent yaşamında kritik bir role sahiptir. Bu nedenle kamusal mekânların geçirdiği dönüşümler, yalnızca fiziksel düzenlemeleri değil, aynı zamanda toplumun sosyolojik, kültürel ve ekonomik yapısındaki değişimleri de yansıtmaktadır. Bu çalışma kapsamında, tarihsel süreç boyunca kente ait kamusal mekânların nasıl bir değişim gösterdiği ele alınmış; bu dönüşümün kent kimliği ve kent belleği üzerindeki etkileri ortaya konulmuştur. Türkiye’nin önemli kültürel odaklarından biri olan Eskişehir örneği üzerinden yürütülen çalışmada; kentin kamusal mekânlarında zaman içinde meydana gelen mekânsal ve işlevsel dönüşümler ele alınarak çeşitli değerlendirmeler yapılmıştır. Bu değerlendirmeler, kentsel mekânın değişen dinamiklerini anlamaya yönelik bütüncül bir perspektif sunmayı amaçlamaktadır. Çalışma sonucunda; kamusal mekân dönüşümünün yalnızca fiziksel bir düzenleme değil; kamusallık anlayışı, toplumsal etkileşim ve kent belleğinin yeniden tanımlanması süreci olduğu Eskişehir üzerinden değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda, planlama yaklaşımlarının kamusal mekânı estetik bir unsurdan öte, demokratik katılımı destekleyen bir toplumsal altyapı olarak ele alması gerektiği belirtilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kent
• Kentsel Mekân
• Kamusal Mekan
• Meydan
• Eskişehir

TRANSFORMATION OF PUBLIC SPACE IN ESKIŞEHIR'S URBAN MEMORY

Öz

The era of change and transformation we are currently experiencing is reshaping not only humanity itself, but also all the environmental and social structures it influences. In this context, cities are spatial organizations that experience change most intensely, ranging from technological advancements to socio-cultural transformations. Public spaces, where people carry out their daily life practices, establish social relationships, and integrate with society, are among the areas where this change is most visible. Public spaces play a critical role in urban life as social platforms where individuals step out of their private spheres to interact with others, where shared values are produced, and where urban memory is shaped. Therefore, the transformations that public spaces undergo reflect not only their physical arrangements but also the changes in the sociological, cultural, and economic structure of society. This study examines how public spaces in a city have changed throughout history and reveals the effects of this transformation on urban identity and urban memory. Using Eskişehir, one of Turkey's important cultural centers, as an example, the study analyzes the spatial and functional transformations that have occurred in the city's public spaces over time and offers various assessments. These assessments aim to offer a holistic perspective on understanding the changing dynamics of urban space. The study concludes that the transformation of public space is not merely a physical rearrangement, but a process of redefining the concept of publicness, social interaction, and urban memory, as evaluated through the example of Eskişehir. Accordingly, it is stated that planning approaches should treat public space not merely as an aesthetic element, but as a social infrastructure that supports democratic participation.

Anahtar Kelimeler

• City
• Urban Space
• Public Space
• Square
• Eskisehir

Kaynakça

1. Acar, M. Ş. (2009). Eskişehir Zaman, Mekân, İnsan. Ticaret Odası Yayınları, Eskişehir.
2. Akarçay, E., Suğur, N. (2016). Eskişehir’de Kentin ve Tüketim Mekânlarının Dönüşümü. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Cilt 71, Sayı 3, s.797- 825.
3. Akman, K. (2020). Kent Meydanlarının Önemi Ve Değişen İşlevi. Akademik Düşünce Dergisi, Sayı 1, s.17-33.
4. Akyıldız, N. A. (2020). Kentleşme ve Kentsel Gelişim Bağlamında Açık Kamusal Alanların Sürdürülebilir Kentler Açışından Değeri. Milli Folklor, Cilt 16, Sayı 125, s.188-201.
5. Altınçekiç, H. S., Kart, N. (2000). Kentsel Tasarım Sürecinde Meydanlar. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, Cilt 50, Sayı 2, s.111-120.
6. Atıcı, E. (2021). Kültürün Kent ve Mekâna Etkilerinin, Doktora Tezleri Üzerinden İncelenmesi. Mimarlık ve Yaşam, Cilt 6, Sayı 1, 1-19, DOI: 10.26835/my.800859.
7. Atıcı, E., Kaçar, A. D. (2020). Eskişehir Kent Kültürünün Kent Dokusuna Yansıması: Odunpazarı ve Batıkent Örnekleri. Tasarım+Kuram Dergisi, Cilt 16, Sayı 30, s.21-36.
8. Bilsel, C. (2006). Kentsel Dönüşüm, Çözülen Kentler ve Parçalanan Kamusal Alan. Mimarlık Sayı 327.

9. Bingöl, Ö., Akkaya Usman, D. (2021). Meydan: Artık Yenisini Üretemediğimiz Bir Kentsel Mekân Üzerine. Mimarİst, Sayı 1, s.28-33.
10. Carr, S., Francis, M., Rivlin, L. G., Stone, A. M. (1992). Public Space, Cambridge Universtiy Press, United States of America.
11. Çaha, Ö. (2005). Mahrem Kamusal Alan. içinde, Sivil Bir Kamusal Alan (1. Baskı: 143-162). Kaknüs Yayınları, İstanbul.
12. Dacheux, D. E. (2012). Kamusal Alan (1. Baskı). (H. Köse, Çev.), Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
13. Demir Kahraman, M., Türkoğlu, H. (2022). Evolution of city squares and transformation of publicness. ITU A|Z, Cilt 19, Sayı 1, s.69-87.
14. Gökgür, P. (2017). Kentsel Mekânda Kamusal Alanın Yeri, Bağlam Yayıncılık, İstanbul.
15. Habermas, J. (2015). Kamusallığın Yapısal Dönüşümü (13. Baskı). (T. Bora, ve M. Sancar, Çev.) İletişim Yayınları, İstanbul.
16. Harvey, D. (2015). Asi Şehirler (Cilt 4). (A. D. Temiz, Çev.) İstanbul: Metis Yayınları.
17. Kellner, D. (2006). Habermas, the Public Sphere, and Democracy: a Critical Intervention. Philosophy, Political Science, 1-26, https://pages.gseis.ucla.edu/faculty/kellner/essays/habermaspublicspheredemocracy.pdf.
18. Krier, R. (1979). Urban Space, Academy Edition, London,https://www.scribd.com/document/264802728/Urban-Space-Rob-Krier.
19. Odabaş, U. K. (2018). Tarihsel Süreçte Kamusal Alanın Yapısal Dönüşümü ve Habermas. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı 22, s.2051-2066.
20. Özer, M. N., Ayten, M. A. (2005). Kamusal Odak Olarak Kent Meydanları. Planlama Sayı 3, s.96-103.
21. Sadioğlu, U., Yürük, E. (2022-3). Eskişehir’de Kentsel Dönüşüm Uygulamaları: Porsuk 1-2 Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projeleri Örneği. İdealkent, Cilt 13, Sayı 37, s.1936-1962, DOI:10.31198/idealkent.1126927.
22. Şahin Ünver, F. S. (2025). Kamusal Mekân ve Kamusallığın Dönüşümü. Kırıkkale Hukuk Mecmuası, Cilt 5, Sayı 1, s.25-49, doi: 10.59909/khm.05.01.002.
23. Uçkan, B. Y. (2023). Yapısal ve Sosyal Dinamikleriyle Eskişehir Kent Kimliği. H. Yekbaş ve A. Yüksel (Ed.) içinde, Şemseddin Şivasi Anısına Şehir ve Kimlik (s. 157-168). Sivas: Sivas Üniversitesi Yayınları No:263.
24. Üstün, B., Özkan, C. (2016). Eskişehir Hamamyolu Caddesi’nin Cumhuriyet Döneminden günümüze mekânsal değişimine yönelik bir araştırma. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Cilt 18, Sayı 2, s.54-77.
25. Yalçın, H., Metin, O. (2024). Sosyo Mekânsal Bir Alan Olarak Meydanlar., İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, s.264-284.
26. Zeka, B. (2011). The Humanistic Meaning Of Urban Squares: The Case Of Çayyolu Urban Square Project. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Middle East Technical University, Ankara.
27. URL-1, Adı eski ruhu genç Eskişehir (Facebook sayfası), “Eski fotoğrafların renklendirilmesi”, https://www.facebook.com/share/p/1BaGRnDyJM/?mibextid=wwXIfr, 30.12.2025.
28. URL-2, Adı eski ruhu genç Eskişehir (Facebook sayfası), “Eski fotoğrafların renklendirilmesi”, https://www.facebook.com/share/p/19u6hgirr8/?mibextid=wwXIfr, 30.12.2025.
29. URL-3, Adı eski ruhu genç Eskişehir (Facebook sayfası), “ESKİ-YENİ”, https://www.facebook.com/share/p/1Bu9mYU2fZ/?m, 30.12.2025.