REVIEW OF THE ENDOGENOUSLY OF MONEY IN TERMS OF THE HISTORY OF ECONOMIC THOUGHT

Yıl 2026, Cilt: 6 Sayı: 1, 117 - 143, 23.03.2026

Sara Onur

https://doi.org/10.71284/jpepfm.2026617

https://izlik.org/JA44JE32RC

Öz

The fact that the active role in the money production process is primarily played by banks or the central bank—the political authority—is important in providing insight into who is more effective in controlling the money supply. The emergence of the money supply within the economy, through the banking sector's ability to meet the demands of producing and investing firms, is referred to as the endogeneity of money. Rather than directly controlling the money supply, the central bank plays a regulatory role, indirectly influencing it through interest rates. The defense of the endogeneity of money began with the Banking School in the 1800s and continued with the Free Banking School, the Accommodationist-Structuralist Post-Keynesian School, the Institutionalist School, and the Marxist School. While the endogeneity of money is a common theme, the schools argue that different channels are involved in achieving this endogeneity. This study, which is of great importance to the history of economic thought, aims to conduct a qualitative analysis and literature-based research on how money is produced according to these schools. The findings of the study point to the significant role of banks in the money production process.

Anahtar Kelimeler

Endogenous Money , Banking School , Free Banking School , Currency School , Post-Keynesian Economics

İKTİSADİ DÜŞÜNCE TARİHİ AÇISINDAN PARANIN İÇSELLİĞİNİN İNCELENMESİ

https://izlik.org/JA44JE32RC

Öz

Paranın üretilmesi sürecinde aktif rol oynayan birimin temelde bankalar veya merkez bankası- politik otorite olması para arzının kontrolünde kimin daha etkin olduğu konusunda bilgi vermek açısından önemlidir. Para arzının ekonominin kendi içerisinde, bankacılık sektörü tarafından, üretim ve yatırım yapan firmaların taleplerini karşılaması sonucu ortaya çıkması paranın içselliği olarak ifade edilmekte olup, merkez bankası, para arzını doğrudan kontrol etmek yerine, faiz oranları ile ve dolaylı olarak etkileyen bir düzenleyici rolü oynamaktadır. Paranın içselliğinin savunulması 1800’ lü yıllarda Bankacılık Okulu ile başlamakta, Serbest Bankacılık Okulu ve Uyumcu – Yapısalcı Post Keynesyen Okul, Kurumsalcı ve Marksist Okul’ la devam etmektedir. Paranın içselliği ortak nokta olmasına rağmen, okullar bu içselliğin gerçekleşmesinde farklı kanalların söz konusu olduğunu belirtmektedir. Çalışma iktisadi düşünce tarihi açısından büyük önemi haiz bu ekollere göre paranın nasıl üretildiğini konusunu yöntemsel olarak nitel analiz olup, literatüre dayalı araştırmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın bulguları paranın üretilme sürecinde bankaların büyük rolüne işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

İçsel Para , Bankacılık Okulu , Serbest Bankacılık Okulu , Nakit Okulu , Post Keynesyen İktisat.

Kaynakça

• Adediyan A.R. (2020), Determinants of Money Supply in Nigeria, CBN Journal of Applied Statistics, 11(2), December, 181-199.
• Afşar Muharrem, Özdemir Bilge Kağan, Ulukan Bengül Gülümser (2018), Para Teorisi, Anadolu Üniversitesi, E-ISBN 978-975-06-2670-8, Eskişehir, (1-187).
• Alpağut S. (2024), Post-Keynesyen Para Arzının İçselliği’nin Türkiye’de Geçerliliği: Faizler de İçsel Olabilir Mi? Fractional Fourier ADL Eş Bütünleşme Analizi İle Kanıtlar, Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 10 (3), 157-375.
• Alves C. (2022), Joan Robinson on Karl Marx: “His Sense of reality Is Far Stronger, Journal of Economic Perspectives, 36(2), 247-264.
• Anuto David (2020), The Credit Money, State Money, and Endogenous Money Approach: A Survey and Attempted Integration, Developing Country Studies, 10(2), 23-36.
• Aradvanyi Peter, Szalai Zoltan (2025), Endogenous Money Supply Theories and Their main Implications, Financial and Economic review, 24(1), March, 74- 100.
• Ardor H.N. ve Varlık S., (2012), Keynes’in Likidite Tercihi Kuramı’nda Finans Motifi ile Para Talebinin Önemi ve Etkileri, Ekonomik Yaklaşım, 23 (Özel Sayı), 195-220.
• Aybar S. ve Harris L. (1998), Credibility models of Central Bank independence and the case of Turkey, METU Studies in Development, 25 (4), 535-558.
• Badarudin Z.E., Ariff M. And Khalid A.M. (2013), Post Keynesian Money Endogeneity: Evidence in G/ Economies, Journal of International Money and Finance, 33, 146-162.
• Baştav L. (2021), Endogenous Money Supply: Turkish Economy (2011-2018), Fiscaoeconomia, 5(2), 595-610.
• Bridges J. ve Rossiter T.R. (2011), Understanding The Recent Weakness In broad Money Growth, Bank of England Quarterly Bulletin, 22-36, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1792443.
• Cuberes D. ve Dougan R. W., (2010), How Endogenous Is Money? Evidence From A New Microeconomic Estimate, Instituto Valenciano de Investigaciones Economicas S.A., Ivie Working Papers, WP-AD 8, February, 1-34.
• Çiçek M., (2011), Paranın Miktar Teorisi ve Türkiye’deki Geçerliliği, Süleyman Demirel Üniversitesi, İİBF Dergisi, 16 (3), 87-115, https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduiibfd/issue/20823/222906.
• Çolak Ö. F., (2018), Kripto Para ve Merkez Bankaları, İktisat ve Toplum Dergisi, Eylül, 95, 64-67, https://iktisatvetoplum.com/kripto-para-ve-merkez-bankalari-omer-faruk-colak/.
• Demir E.E. (2022), Ana Akım İktisat Yaklaşımında Para ve Değer Üzerine, Dicle University Journal of Economics and Administrative Sciences, 12(23), 386-406.
• Demirgil B., (2020), “Para Arzı İçsellik Analizi: Türkiye Örneği”, İşletme Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2, 144-152, https://dergipark.org.tr/tr/pub/baybem/issue/55128/675968.
• Desai M., (1989), The Scourge of The Monetarists: Kaldor on Monetarism and On Money, Cambridge Journal of Economics, March, 13(1), 171-182, [şüpheli bağlantı kaldırıldı].
• Elhendawy E.O. (2016), Money Supply-Exogenous or Endogenous? An Emprical Evidence From Egypt, International Journal of Economics, Commerce and Management, IV(2), February, 42-58.
• Erataş F., Başcı N.H., Çınar S., (2014), Para Arzının Post Keynesyen Yorumu: Gelişmiş Ülkeler Örneği, International Conference in Economics, EconWorld2014, 3(5), 1-16.
• Erdoğmuş M., Barışık S., (2020), Net Döviz Gelirinin Ulusal Para Arzı Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği, Journal of International Management, Educational and Economics perspectives, 8(1), 1-17.
• Esen E. ve Yıldırım K. (2019), Ortodoks Ekonomi Yaklaşımına Alternatif olarak Post Keynesyen Ekonominin Gelişimi, BEÜ SBE Dergisi, 8(2), 385-405.
• Fontana G. (2005), A history of Post Keynesian Economics Since 1936: Some Hard (And Not so Hard), Journal of Post Keynesian Economics, Spring, 27(3), 409-421.
• Fontana G., Realfonzo R. And Passarella (2020), Monetary Economics After The Global Financial Crisis: What Has Happened to The Endogenous Money Theory?, European Journal of Economics and Economic Policies, 17(3), 339-355.
• Ganiev J., Abasız T. ve Baigonushova D., (2022), “Avrasya Ekonomik Birliği Ülkelerinde Para Arzının İçselliği Hipotezinin Geçerliliği”, International Conference On Eurasian Economies, Session 4B: Money and Finance, 190-197.
• Garcia A.B., (2007), The Post Keynesian Theory of Banking And The Endogenous Money Supply, XIII, 1, 69-120.
• Goodhart C., Jensen M. (2015), Currency School Versus banking School: An Ongoing Confrontation, Economic Thought, 4(2), 20-31, http://eprints.lse.ac.uk/64068/.
• Güçlü T., (2024), Gölge Bankacılığın Gölgesinde Merkez Bankacılığı: Küresel Finansal Kriz Sonrasına Tarihsel Bir Yolculuk, Dicle Üniversitesi, İİBF Dergisi, 14(27), 1-39.
• Howden D., (2023), Defining Money, The Emergence of a Tradition: Essays in Honor of Jesus, Huerta de Soto, Volume I, April, 159-178, https://doi.org/10.1007/978-3-031-17414-8_15.
• Howells P. (2005), The Endogeneity of Money: Emprical Evidence, Working papers 0513, Department Accounting, Economics and Finance, Bristol Business School, University of the West of England, 1-32.
• Işık S., (2020), Post-Keynesyen Paranın İçselliği Yaklaşımında Faiz Oranı Nedenselliği: Türkiye Örneği, Bankacılar Dergisi, 115, 69-87.
• Işık S., Alkın H. ve Uluğ M., (2018), Avrupa Birliği Üyesi 13 Ülkede Post-Keynesyen Para Arzının İçselliği Hipotezinin Test Edilmesi, Kafkas Üniversitesi, İİBF Dergisi, 9(17), 1-20.
• Ivanov P., Werner R. (2023), The Currency School vs The banking School: A New Integrationist Paradigm, 1-36, Preprint Research Paper, https://ssrn.com/abstract=4335809.
• Kabaş T., (2023), Amerikan Eski Kurumsal İktisat Okulunun Ana Akım İktisatla Karşılaştırılması, TİDSAD, 36, 189-213.
• Khan R.F. (Translated, 1962), (written Wicksell Knut) Interest and Prices A Study of The Causes Regulating The Value of Money, 1-274.
• Kiper K. ve Denktaş E., (2023), İş Garantisi programı Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme, ISARC International Science and Art Research, Conference Paper.
• Köksel B., (2016), Türkiye Ekonomisinde Para Arzının İçselliği: 2006-2014 Dönemi Üzerine bir Uygulama, Atatürk Üniversitesi, İİBF Dergisi, 30 (2), 455-471.
• Labini P. S., (1985), Weintraub on The Price Level and Macroeconomicus, Journal of Post Keynesian Economics, Summer, 7(4), 559-574, [şüpheli bağlantı kaldırıldı].
• Lavoie M., (2014), Post-Keynesian Economics: New Foundations, Edward Elgar Publishing Limited, Cheltenhan, UK, 1-646, http://users.uoa.gr/~sdrakop/Lavoie2023.pdf.
• Lawson T., (2016), Social Positioning and The Nature of Money, Cambridge Journal of Economics, 40(4), July, 961-996, [şüpheli bağlantı kaldırıldı].
• Minsky H., (1986), Stabilizing and Unstable Economy, McGraw Hill, 1–457.
• Moore B. J., (1991), Money Supply Endogeneity: “Reserve Price Setting”, or “Reserve Quantity Setting”?, Journal of Post Kenesian Economics, Vol. 13(3), Spring, 404-413.
• Moore B. J., (1997), Reconciliation of the Supply and Demand for Endogenous Money, Journal of Post Keynesian Economics, Spring, 19 (3), 423-428.
• Moore B.J., (1989), On The Endogeneity of Money Once More, Journal of Post Keynesian Economics, Taylor and Francis Journals, 11(3), 479-487.
• Myatt A., (1986), Money Supply Endogeneity: An Empirical Test For The United Kingdom, Journal of Post Keynesian Economics, 8(3), 453-450, [şüpheli bağlantı kaldırıldı].
• Narta M., Yayla N., Çeviş İ., (2019), Türkiye’de Enflasyon Hedeflemesi Rejimi Altında Para Arzının İçselliği, ICOAEF VI International Conference on Applied Economics and Finance.
• Nell K.S (1999), The Endogenous/ Exogenous Nature of South Africa’s Money supply Under Direct and Indirect Monetary Control Measures, Working Paper, University of Kent, 1-32.
• Onur S., (2018), Literatürde J.M. Keynes Sonrası Keynesyenler, 624-631, İmascon, Uluslar arası Marmara Fen ve Sosyal Bilimler Kongresi, November 23-25, Kocaeli.
• Öğüt K.İ., (2024), Bir Para Politikası Olarak Enflasyon hedeflemesi ve Eşlik Eden Döviz Kuru Rejimleri, Efil Journal, 7(7), 9-52.
• Özdemir D., (2019), Para Arzının Belirlenmesinde Post Keynesyenler Arasındaki Temel Ayrılıklar: Uyumcu ve Yapısalcılar, Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Dergisi, 7 (4), 125-131.
• Özdemir M., (2018), Refahiye Yöresinde Bulunan Roma ve Bizans Sikkeleri, Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, cilt 6, sayı 16, s. 107-119.
• Özgür G., (2011), “Türkiye Ekonomisinde Para Arzının İçsel Süreci”, Ekonomik Yaklaşım, 22(78), 67-90.
• Özgür G., (2008), İçsel Para Teorisi’ne Genel Bir Bakış, H.Ü., İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6 (2), 51-79.
• Palley T.I. (1996), 7 The Endogenous Money Supply: Theory and Evidence, Post Keynesian Economics: Debt, Distribution and the Macro Economy, Palgrave Macmillan, 103-125.
• Panagopoulos Y., Spitiotis A. (2006), Testing Money Supply Endogeneity: The Case of Greece (1975-1998), European Research Studies, IX(1-2), 85-102.
• Peacock M.S., (2003-4) State, Money, Catallaxy: Underlaboring for a Chartalist Theory of Money, Journal of Post Keynesian Economics, Winter, 205-225.
• Pollin R. (1991), Two Theories of Money Supply Endogeneity: Some Emprical Evidence, Journal of Post Keynesian Economics, Spring, 13(3), 366-396.
• Pollin R., (1997), The Relevance of Hyman Minsky, Journal of Economic Issues, 40(2), March-April, 741-746, [şüpheli bağlantı kaldırıldı].
• Rochon L.P. ve Rossi S., (2013), Endogenous Money: The Evolutionary Versus Revolutionary Views, Review of Keynesian Economics, 1(2), 210-229.
• Romer D., (2000), Keynesian macroeconomics Without The LM Curve, Journal of Economic Perspectives, 14 (2), Spring, 149-169.
• Savaş B. (2008), Exchange Rates and The Money Demand Process, Turkish Economic Association, Discussion Paper, 2, 1-22, http://www.tek.org.tr.
• Schwartz A. (2018), Banking School, Currency School, Free Banking School, 694- 700.
• Shvets S., (2021), How Excessive Endogenous Money Supply Can Contribute To Global Financial Crises, Banks and Banks Systems, 16(3), 23-33.
• Sicsu J. (2001), Credible Monetary Policy: A Post Keynesian Approach, Journal of Post Keynesian Economics, Summer, 669-687.
• Śliwiński, P. (2023). Endogenous Money Supply, Global Liquidity and Financial Transactions: Panel Evidence From OECD Countries. Equilibrium, 18(1), 121–152.
• Taş B.K.O. ve Togay S., (2012), A Direct Test of The Endogeneity of Money: Implications for Gulf Cooperation Council Countries, Turkish Economic Association, April, 5, 1-38.
• Tekgül Y.B. (2020), The Origin of The Money, Endogeneity of Money Supply and Balance of Payments: Post Keynesian Approach, Ömer Halisdemir üniveritesi, İİBF dergisi, 13(4), 824-839.
• Thornton H., (1802), An Enquiry into the nature and Effects of the Paper credit of Great Britain, Edited With An Introduction by F.A. von Hayek, 1-249.
• Thwaini F.H., Hamdan A.A. (2017). Money supply. Endogenous or exogenous variable? With reference to Iraq. Banks and Bank Systems, 12(4), 144-153.
• Tiryaki G., (2012), Finansal İstikrar ve bankacılk Düzenlemeleri (1990-2010 Türkiye Tecrübesi Işığında), Türkiye Bankalar Birliği, Yayın No: 289, i-234.
• Togay S., (1997), Para İkamesi-Nedenleri ve Yarattığı Sonuçlar-, Ekonomik Yaklaşım, 8(26), Sonbahar, 87-103.
• Tooke T., (1844), An Inquiry into the Currency Principle The Connection of The Currency With Prices, Longman, Brown Green and Longmans, London, 1-147.
• Türk M.M. ve Barışık S., (2021), Türkiye’de 2008 Sonrası Para Arzının İçselliği-Dışsallığı Analizi, Giresun Üniversitesi, İİBF Dergisi, 7(3), 416-443.
• Vera L., Guijarro J.C., Perez B., (2022), Testing The Global Extent of The Endogenous-Money Hypothesis: A Panel Vector Autoregression Approach, Review of Keynesian Economics, 10(3), 316-347.
• Weintarub S., (1979), Generalizing Kalecki and Simplifying Macroeconomics, Journal of Post Keynesian Economics, Spring, 1(3), 101-106.
• Woon G.C. ve Seonghwan O. (2000), Endogenous Money Supply and Money Demand, November, IMF Working Paper, IMF Institute, WP/00/158, 1-35.
• Wray L. R. (1998), Understanding Modern Money: The Key to Full Employment and Price Stability, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, UK, 1-209.
• Wray L. R., (1992), Alternative Approaches To Money and Interest Rates, Journal of Economics Issues, December 26 (4), 1145-1178.
• Wray L.R., (1990) Money and Credit in Capitalist Economies: The Endogenous Money Approach, Edward Elgar Publishing, 1-360.
• Yurtkur K.A., (2019), Para Arzının İçselliği Hipotezi: Türkiye İçin Ampirik Bir Analiz (2006-2018), Uluslar arası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, July, 24, 131-150.