Türkiye’de Eğitim Alanında Yapılan Kamu Harcamalarının Etkinliğinin İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 6 Sayı: 1 , 144 - 171 , 23.03.2026

Dr. Seda Tuğçe Altan

https://doi.org/10.71284/jpepfm.2026619

https://izlik.org/JA83RT72TK

Öz

Kamu harcamaları kamu hizmetlerinin karşılanması amacıyla yapılan harcamaların bütünü olarak tanımlanabilecek olup bu harcamaların belirlenen amaç ve hedefler doğrultusunda gerçekleştirilmesi önceliklidir. Kamu harcamaları içinde eğitim harcamaları beşerî sermaye birikimi sağlamaları, refah toplumu yaratmaları ve ekonomik büyüme ve kalkınma üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkileri nedeniyle ülkelerin gelişmişlik düzeylerinin karşılaştırılmasında kullanılan önemli göstergelerdendir. Öte yandan kamu harcamalarının hem Dünya’da hem de Türkiye’de yıllar içinde artan bir eğilim göstermesi artan kamu harcamalarının gelir artışlarıyla sübvanse edilecek düzeyde sürdürülebilir olup olmadığı yönündeki endişeleri de beraberinde getirmektedir. Bu açıdan kamu harcamalarının beklenen faydanın elde edilmesi için verimli kullanılması gerekmektedir. Bu bağlamda çalışmanın amacı Türkiye’de eğitim alanında yapılan kamu harcamalarının etkinliğinin Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) ülkeleriyle karşılaştırmalı olarak Veri Zarflama Analizi (VZA) ile incelenmesidir. Etkinliğin belirlenen tek yıl için ölçülmesi çoğu zaman doğru sonuçlar elde etmek adına yeterli olmadığından çalışmada hem tek yıl için hem de belirlenen dönem itibariyle etkinlik ölçümü yapılmaktadır. İnceleme dönemi 2013-2019 yıllarını kapsamakta olup 2019 yılına ilişkin etkinlikler çıktı yönlü Chares, Cooper, Rhodes (CCR) modeli ile 2013-2019 yılları arası etkinlikler Windows Analysis (WA) ile incelenmektedir. Yapılan analiz sonucunda Türkiye’nin etkinliği belirlenen girdi ve çıktılar doğrultusunda incelenmekte, istenilen düzeyde olmayan girdi ve çıktılar belirlenerek söz konusu girdi ve çıktıların ne olması gerektiği üzerinde durulmaktadır. Buna ek olarak Türkiye’nin incelenen dönem itibariyle etkinlik performansı skoru hesaplanmakta olup bu açıdan OECD ülkeleri içindeki konumu da belirlenmiş olmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Veri zarflama analizi , pencere analizi , eğitim harcamaları , etkinlik performansı.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

An Analysis of The Efficiency of Public Expenditures in The Education Sector in Türkiye

https://izlik.org/JA83RT72TK

Öz

Public expenditures can be defined as the total spending undertaken to provide public services, and it is essential that these expenditures are carried out in line with predetermined objectives and targets. Among public expenditures, education spending constitutes an important indicator used in comparing the development levels of countries due to its role in fostering human capital accumulation, promoting social welfare, and exerting both direct and indirect effects on economic growth and development. On the other hand, the increasing trend of public expenditures over the years, both globally and in Türkiye, raises concerns regarding whether rising public spending can be sustainably financed through increases in public revenues. In this respect, public expenditures need to be utilized efficiently in order to achieve the expected benefits. In this context, the main objective of the study is to examine the efficiency of public education expenditures in Türkiye through a comparative analysis with Organization for Economic Cooperation and Development (OECD) countries by employing Data Envelopment Analysis (DEA). Since measuring efficiency for a single year is often insufficient to obtain accurate results, the study evaluates efficiency both for a specific year and over a defined period. The analysis period covers the years 2013–2019; efficiency for the year 2019 is examined using the output-oriented Charnes, Cooper, and Rhodes (CCR) model, while efficiency for the period 2013–2019 is analyzed through Window Analysis (WA). As a result of the analysis, Türkiye’s efficiency is assessed based on the specified inputs and outputs, and the input and output levels that do not meet the desired standards are identified, with emphasis placed on the levels that should be achieved. In addition, Türkiye’s efficiency performance score for the examined period is calculated, thereby determining its relative position among OECD countries.

Anahtar Kelimeler

Data envelopment analysis , window analysis , education expenditures , performance efficiency.

Etik Beyan

It is declared that scientific, ethical principles have been followed while carrying out and writing this study, and that all the sources used have been properly cited.

Kaynakça

• Afonso, A., & Aubyn, M. S. (2005). Non-parametric approaches to education and health efficiency in OECD countries. Journal of applied economics, 8(2), 227-246.
• Afonso, A., Schuknecht, L., & Tanzi, V. (2010). Public sector efficiency: evidence for new EU member states and emerging markets. Applied economics, 42(17), 2147-2164.
• Agasisti, T. (2014). The efficiency of public spending on education: An empirical comparison of EU countries. European Journal of Education, 49(4), 543-557.
• Akdoğan, A. (2016). Kamu Maliyesi, 16. Baskı, Gazi Kitabevi, Ankara,
• Akıncı, A. (2017). Türkiye’de Eğitim Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi, Maliye Dergisi, 387-397.
• Alvarez-Parra, F., & Aubyn, M. (2014). Government spending efficiency in Latin America: a frontier approach (No. 769). CAF Development Bank of Latin-America.
• Aristovnik, A. (2011, June). An analysis of the efficiency of education spending in central and Eastern Europe. In Management, Knowledge and Learning (Make Learn) International Conference, 22nd to 24th. Celje, Slovenia
• Aydemir, Z.C. (2002). Bölgesel rekabet edebilirlik kapsamında illerin kaynak kullanım görece verimlilikleri: veri zarflama analizi uygulaması, Devlet Planlama Teşkilatı, İktisadi Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü, Proje ve Yatırımları Değerlendirme Analiz Dairesi Başkanlığı, (Uzmanlık Tezi), Ankara.
• Bali, B. B., & Çelen, M. (2009). Efficiency and effectiveness analysis in public education expenditures: An application on OECD countries.
• Banker, R. D. & Thrall, R. M. (1992). Estimation of returns to scale using Data Envelopment Analysis, European Journal of Operational Research, 62, 74-84.
• Berkman, K., (2008). Beşeri Sermayenin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği, (Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi), Denizli.
• Boussofiane, A., Dyson, R. G., & Thanassoulis, E. (1991). Applied data envelopment analysis. European journal of operational research, 52(1), 1-15.
• Charnes, A., Cooper, W., Lewin, A. Y. and Seiford, L. M. (1997). Data Envelopment Analysis: Theory, Methodology and Application, Kuluwer Academic Publishers, 2. printing, Massachusetts, USA.
• Cooper, W. W. , Seiford, L. M., & Tone, K.(2007). Data envelopment analysis: a comprehensive text with models, applications, references and DEA-solver software, New York: Springer, 2, 309-310.
• Cooper, W.W., Seiford, L.M. & Zhu, J. (2011). Handbook on data envelopment analysis International Series in Operations Research & Management Science Book Series, ISOR, 164, 1-39.
• Demirkılıç, Y., & Yıldız, F. (2022). Türkiye’de kamu harcamalarındaki değişimin Peacock-Wiseman sıçrama tezi çerçevesinde analizi. Ekin Yayınevi, Bursa.
• Dutu, R., & Sicari, P. (2016). Public Spending Efficiency in the OECD: Benchmarking Health Care, Education and General Administration (OECD Economics Department Working Papers No. 1278).
• Edizdoğan, N.(2008). Kamu Bütçesi. Ekin Yayınevi, Bursa.
• Güngör, K. (2017). Avrupa Birliği ülkelerinde kamu harcamaları ve refah devleti bağlamında küresel krizin analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(2), 267-285.
• Gupta, S., Honjo, K., & Verhoeven, M. (1997). The Efficiency of Government Expenditure: Experiences from Africa. IMF Working Paper 97/153, International Monetary Fund, Washington.
• Kazancıgil, D., (2019). Beşeri Sermaye Ekonomik Büyüme İlişkisi; Türkiye Örneği, (Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi), Balıkesir.
• Kumar, S. & Gulati, R. (2014). Deregulation And Efficieny Of Indian Banks, India: Springer India Publishers, India.
• Norman, M., & Stoker, B. (1991). Data envelopment analysis: the assessment of performance. John Wiley & Sons, Inc..
• OECD, (Organisation for Economic Co-operation and Development), (2024, 4 Kasım). https://data.oecd.org/education.htm>
• OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development), Education at a Glance 2023, Paris, 2023.
• Öner, E. (1986). Kamu Maliyesi, I. Maliye ve Gümrük Bakanlığı Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu, Ankara.
• Öner, E. (2019). Kamu Harcamalarının Artışı (Nedenler ve Artışı Açıklayan Yaklaşımlar), Akademik Araştırmalar Dergisi, 7(97), 18-44
• Özden Ü. H. (2008). Veri Zarflama Analizi (VZA) ile Türkiye’deki Vakıf Üniversitelerinin Etkinliğinin Ölçülmesi, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 37(2), 169.
• Sutherland, D., Price, R., Joumard, I., & Nicq, C. (2007). Performance indicators for public spending efficiency in primary and secondary education.
• Şimşek, H. A. (2007). Türkiye'de 2000 Sonrasında Uygulanan İstikrar Programlarının Kamu Maliyesine Etkileri, Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, 44(512) 52-68.
• Terzi, H., ve Yurtkuran, S.(2016). Türkiye’de eğitim ve iktisadi büyüme ilişkisi: sims ve toda-yamamoto nedensellik analizleri, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 11(2), 7-24.
• Tuncer, G. (2000). 2000 Yılı Sonrasında Türkiye'de Kamu Harcamalarının Gelişimi, Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 1(3), 16-25.
• Ulutürk, S., Akyol, S., & Mert, M. (2016). Wagner Yasası’nın Türkiye İçin Test Edilmesi: 1980-2014 Dönemine İlişkin ARDL Analizi, Akdeniz İİBF Dergisi, 16(34), 18-44.
• Vassiloglou, M., & Giokas, D. (1990). A study of the relative efficiency of bank branches: an application of data envelopment analysis. Journal of the operational research society, 41(7), 591-597.
• Yavuz, S. & İşçi, Ö. (2013). Veri Zarflama Analizi İle Türkiye’de Gıda İmalatı Yapan Firmaların Etkinliklerinin Ölçülmesi, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 36, 157-173.
• Zhue, J. (2015), DEA based benchmarking models. Data Envelopment Analysis: A Handbook of Models and Methods, ISOR, 221, 291-308.