KAMU SABİT SERMAYE VE ULAŞTIRMA ALTYAPI YATIRIMLARININ TURİZM GELİRLERİNE ETKİSİ: TÜRKİYE İÇİN ARDL ANALİZİ

Yıl 2026, Cilt: 6 Sayı: 1 , 187 - 213 , 23.03.2026

İsmail Koç

https://doi.org/10.71284/jpepfm.20266111

https://izlik.org/JA29FK77KG

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de 1998–2024 döneminde turizm ve ulaştırma sektörlerine yönelik kamu ve özel kesim sabit sermaye yatırımları ile turizm gelirleri arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkileri kamu maliyesi perspektifinden ARDL sınır testi yaklaşımıyla tahmin edilmiştir. Kısa dönem sonuçları, özel kesim turizm ve ulaştırma yatırımları ile kamu kesimi turizm ve ulaştırma yatırımlarının turizm gelirleri üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı etkiler oluşturduğunu, gecikmeli katsayıların ise düzeltici nitelikte negatif etkiler içerdiğini göstermektedir. Uzun dönem bulguları, turizm gelirlerini belirleyen temel unsurun ulaştırma altyapı yatırımları olduğunu ortaya koymaktadır. Buna göre kamu kesimi ulaştırma yatırımlarındaki bir birimlik artış turizm gelirlerini yaklaşık 1,11 birim, özel kesim ulaştırma yatırımlarındaki artış ise 0,86 birim artırmaktadır. Turizm sektörüne yönelik yatırımların uzun dönem etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Toda–Yamamoto nedensellik testi sonuçları, kamu ve özel kesim turizm yatırımları ile kamu kesimi ulaştırma yatırımlarından turizm gelirlerine doğru tek yönlü nedensellik bulunduğunu, turizm gelirlerinden ise yalnızca özel kesim ulaştırma yatırımlarına doğru ilişki olduğunu göstermektedir. Bulgular, yatırımların turizm gelirlerini yönlendiren öncü faktörler olduğunu ve ulaştırma altyapısının kamu yatırım önceliklendirmesinde belirleyici rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

: Maliye Politikası , Kamu Yatırımları , Ulaştırma Altyapısı , Turizm Gelirleri , ARDL Modeli

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Bu çalışmada YÖK’ün yayımladığı etik rehbere uygun şekilde üretken yapay zekâ yalnızca yazım desteği amacıyla sınırlı kullanılmıştır. İçeriğin tamamı yazar(lar) tarafından oluşturulmuş olup, nihai sorumluluk yazara aittir. Detaylı taahhüt formu ayrıca sunulmuştur.

Destekleyen Kurum

Makalenin hazırlanma veya yayınlanma sürecinde alınan herhangi bir fon veya destek alınmamıştır.

Teşekkür

Yazar, çalışmanın son okumalarındaki katkı ve destekleri için Dr. Yunus Emre Yayla ’ya teşekkür eder.

THE EFFECTS OF PUBLIC FIXED CAPITAL AND TRANSPORT INFRASTRUCTURE INVESTMENT ON TOURISM REVENUES: EVIDENCE FROM TÜRKIYE (ARDL ANALYSIS)

https://izlik.org/JA29FK77KG

Öz

This study estimates the short- and long-run relationships between tourism revenues and public and private fixed capital investments in the tourism and transportation sectors in Türkiye over the period 1998–2024, employing the ARDL bounds testing approach from a public finance perspective. Short-run results show that private tourism and transport investments, together with public tourism and transport investments, exert positive and statistically significant effects on tourism revenues, while lagged coefficients display negative and corrective dynamics.Long-run findings indicate that transport infrastructure investment is the primary determinant of tourism revenues. A one-unit increase in public transport investment raises tourism revenues by approximately 1.11 units, whereas private transport investment increases revenues by about 0.86 units. In contrast, direct investments in the tourism sector are not statistically significant in the long run. Toda–Yamamoto causality tests reveal one-way causality running from public and private tourism investments and public transport investments to tourism revenues, whereas reverse causality is observed only from tourism revenues to private transport investments. Overall, the results suggest that capital investments act as leading drivers of tourism revenues and that transport infrastructure should be prioritized in public investment allocation and fiscal policy design.

Anahtar Kelimeler

Fiscal Policy , Public Investment , Transportation Infrastructure , Tourism Revenues , ARDL Model

Etik Beyan

It is declared that scientific, ethical principles have been followed while carrying out and writing this study, and that all the sources used have been properly cited.

Destekleyen Kurum

No funding or financial support was received during the preparation or publication process of this article

Teşekkür

The author thanks Dr. Yunus Emre Yayla for his support during the final review process.In this study, generative artificial intelligence tools were used in a limited manner solely for writing support, in accordance with the ethical guidelines published by the Council of Higher Education (YÖK). The entire content was produced by the author(s), who bear full responsibility for the final manuscript. A detailed declaration form has been submitted separately.

Kaynakça

• Ademir, T., & Beceren, E. (2025). Turizm Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi Üzerine Bir Değerlendirme. Uygulamalı Sosyal Bilimler ve Güzel Sanatlar Dergisi, 7(18), 93-122.
• Álvarez, A., Arias, C., & Orea, L. (2006). Econometric testing of spatial productivity spillovers from public capital. Hacienda Pública Española/Revista de Economía Pública, 178(3), 9–21
• Aschauer, D. A. (1989). Is public expenditure productive? Journal of Monetary Economics, 23(2), 177–200.
• Ayaz, Ö., & Bakan, S. (2022). Türkiye’de ulaştırma sektörünün sosyo-ekonomi politikaları. Akademik İzdüşüm Dergisi, 7(1), 22-46.
• Baghirov, A., (2023), Turizm Sektörü ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: OECD’ye Dahil 7 Batı Avrupa Ülkeleri Üzerinden Panel Veri Analizi, Ekonomi Bilimleri Dergisi, 15 (2): 140-177.
• Barro, R. J. (1990). Government spending in a simple model of endogenous growth. Journal of Political Economy, 98(5, Part 2),
• Berk, E., Nazlıoğlu, E. H. ve Karul, Ç. (2022). Turizm Odaklı Büyüme Hipotezinin Yapısal Kırılmalar ile Sınanması: Türkiye Örneği, Pamukkale Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 53 (37-52.)
• Berlemann, M., & Wesselhöft, J.‑E. (2014). Estimating aggregate capital stocks using the perpetual inventory method: A survey of previous implementations and new empirical evidence for 103 countries. Review of Economics, 65(1), 1–34.
• Blades, D. (2015). A short‑cut method of estimating capital stocks: When can it be used and how well does it work? Review of Income and Wealth, 61(2), 373–393.
• Boopen, S. (2006). Transport capital as a determinant of tourism development. Tourism Management, 27(6),
• Breusch, T. S. (1978). Testing for autocorrelation in dynamic linear models. Australian economic papers, 17(31), 334-355.
• Brown, R. L., Durbin, J., & Evans, J. M. (1975). Techniques for testing the constancy of regression relationships over time. Journal of the Royal Statistical Society Series B: Statistical Methodology, 37(2), 149-163.
• Çınar, S., & Has, B. (2024). Türkiye’de turizm yanlı büyüme hipotezinin iller bazında analizi: Dinamik panel veri yaklaşımı. Maliye Dergisi, 187, 1–20.
• Dey‑Chowdhury, S. (2008). Methods explained: Perpetual Inventory Method (PIM). Economic & Labour Market Review, 2(9), 48–52.
• Duran, F. (2022). Kamu Harcamalarının Ekonomik Büyümeye Etkisi: Türkiye Uygulaması, Akşehir Meslek Yüksekokulu Sosyal Bilimler Dergisi, 14, 25-42.
• Erdoğan, H. T. (2016). Ulaşım Hizmetlerinin Ekonomik Kalkınma Üzerine Etkisi. İstanbul Gelişim University Journal of Social Sciences, 3(1).
• Escribá-Pérez, F. J., Murgui-García, M. J., & Ruiz, J. R. (2018). Economic and statistical measurement of physical capital: From theory to practice. Economic Modelling, 75, 246–255.
• Escribá‑Pérez, F. J., Murgui‑García, M. J., & Ruiz‑Tamarit, J. R. (2022). Endogenous capital stock and depreciation in the United States. Journal of Public Economic Theory, 24, 1184–1218.
• Everaert, G., & Heylen, F. (2001). Public capital and productivity growth: Evidence for Belgium, 1953–1996. Economic Modelling, 18(1), 97–116.
• Flores de Frutos, R. (1998). Public capital stock and economic growth: An analysis of the Spanish economy. Applied Economics, 30(8), 985–994.
• Godfrey, L. G. (1978). Testing against general autoregressive and moving average error models when the regressors include lagged dependent variables. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 46(6), 1293-1301.
• Gök, B., & Akseki, U. (2022). Turizm Sektörünün Türkiye Ekonomisi için Değerlendirilmesi: Girdi – Çıktı Analizi. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(1).
• Hong, J., Chu, Z., & Wang, Q. (2011). Transport infrastructure and regional economic growth: Evidence from China. Transportation, 38(5), 737–752. https://doi.org/10.1007/s11116-011-9349-6
• Hu, A., & Liu, S. (2010). Transportation, economic growth and spillover effects: The conclusion based on the spatial econometric model. Frontiers of Economics in China, 5(2), 169–186.
• Işık, C. (2016). Türkiye’de Turizm Harcamaları, Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme İlişkisinin Sınır Testi Yaklaşımıyla Analizi. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-8.
• Kabaklarlı, E., Duran, M. S., & Üçler, Y. T. (2018). Impact of infrastructure on economic growth: A panel data analysis using the PMG estimator. International Review of Business and Economics, 2(2), 61–73.
• Kara, M. A., & Ciğerlioğlu, O. (2018). Türkiye Ekonomisinde Ulaşım Altyapısının Ekonomik Büyümeye Etkisi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 577-591.
• Kara, M. A., Taş, S., & Ada, S. (2016). The impact of infrastructure expenditure types on regional income in Turkey. Regional Studies, 50(9), 1509–1519.
• Keynes, J. M. (1936). The general theory of employment, interest and money. Macmillan.
• Khadaroo, A. J., & Seetanah, B. (2007a). Research note: Does transport infrastructure matter in overall tourism development? Evidence from a sample of island economies. Tourism Economics, 13(4), 675–687.
• Khadaroo, A. J., & Seetanah, B. (2007b). Transport infrastructure and tourism development. Annals of Tourism Research 34: 1021–1032.
• Khadaroo, A. J., & Seetanah, B. (2008). The role of transport infrastructure in international tourism development: A gravity model approach. Tourism Management 29: 831–40.
• Koç, İ. (2021). Turizm yatırım ve harcamalarının bölgesel kalkınmaya etkileri. Değişim Yayınları.
• Koç, İ., & Yayla, Y. E. (2025). 1863’ten 2025’e turizm sektörüne yönelik mali ve ekonomik teşvikler. İ. Koç (Ed.), Mali teşvik politikaları: Teorik çerçeve, sektörel uygulamalar ve gelecek perspektifleri (ss. 159–183). Eğitim Yayınevi.
• Kornfeld, R., & Fraumeni, B. (2025). How should we measure infrastructure? The case of highways and streets (IZA Discussion Paper No. 17156). IZA Institute of Labor Economics.
• Krugman, P. (1991). Increasing returns and economic geography. Journal of Political Economy, 99(3), 483–499.
• Lazaridi, K. (2013). Religious tourism in Christianity and Islam. In Proceedings of the 8th Silk Road International Conference: Development of Tourism in Black and Caspian Seas Regions (pp. 75–80). Tbilisi–Batumi, Georgia.
• Milbourne, R., Otto, G., & Voss, G. (2003). Public investment and economic growth. Applied Economics, 35(5), 527–540.
• Gitonga, M., Owiti, E., Thuranira, M., & Mose, N. (2022). Journal of Economics, Management and Trade, 28(11), 26–34.
• Munim, Z. H., & Schramm, H. J. (2018). The impacts of port infrastructure and logistics performance on economic growth: The mediating role of seaborne trade. Journal of Shipping and Trade, 3(1).
• Munnell, A. H. (1990). Why has productivity growth declined? Productivity and public investment. New England Economic Review, September/October, 3–22.
• Munnell, A. H. (1992). Infrastructure investment and economic growth. Journal of Economic Perspectives, 6(4), 189–198.
• Nguyen, Q. H. (2021). Impact of Investment in Tourism Infrastructure Development on Attracting International Visitors: A Nonlinear Panel ARDL Approach Using Vietnam’s Data. Economies 9: 131.
• OECD. (2001). Measuring Capital: OECD Manual — Measurement of Capital Stocks, Consumption of Fixed Capital and Capital Services (pp. 39, 43). OECD Publishing
• Ouariti, O. Z., and El Mehdi Jebrane. (2020). The impact of transport infrastructure on tourism destination attractiveness: A case study of Marrakesh City, Morocco. African Journal of Hospitality, Tourism and Leisure 9: 1–18.
• Ozbay, K., Ozmen-Ertekin, D., & Berechman, J. (2007). Contribution of transportation investments to county output. Transport Policy, 14(4), 317–329.
• Özkurt, İ. C., & Bilgir, B. (2022). Türkiye’de Turizm Gelirleri ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Ardl Yaklaşımı. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 18(1), 277-303.
• Percoco, M. (2004). Infrastructure and economic efficiency in Italian regions. Networks and Spatial Economics, 4(3), 361–378.
• Pereira, A. M., & Roca-Sagalés, O. (2003). Spillover effects of public capital formation: Evidence from the Spanish regions. Journal of Urban Economics, 53(2), 238–256.
• Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326.
• Pişkin, M. (2022). Yüksek Hızlı Trenler ve Değişen Mekansal Erişilebilirlik. Coğrafi Bilimler Dergisi, 20(1), 121-138. Corboș, R.-A., Bunea, O.-I., & Moncea, M. I. (2024). Proceedings of the 18th International Management Conference: Management in the algorithmic era – Harmonizing AI mastery and human collaboration. In Proceedings of the 18th International Management Conference (pp. 268–279). Bucharest, Romania.
• Redding, S. J. (2020). Trade and geography (NBER Working Paper No. 27821). National Bureau of Economic Research.
• Saatçıoğlu, C., & Karaca, O. (2013). Ulaştırma Altyapısı ve Bölgesel Gelir Farklılıkları: Türkiye için Ampirik Bir Analiz. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 1(1), 1-11.
• Seetanah, B., & Khadaroo, J. (2009). An analysis of the relationship between transport capital and tourism development in a dynamic framework. Tourism Economics, 15(4), 785–802.
• Sheard, N. (2021). The network of US airports and its effects on employment. Journal of Regional Science, 61(2), 369–399.
• Shi, J., Bai, T., Zhao, Z., & Tan, H. (2024). Driving economic growth through transportation infrastructure: An in-depth spatial econometric analysis. Sustainability, 16(10), 4283.
• Solow, R. M. (1956). A contribution to the theory of economic growth. The Quarterly Journal of Economics, 70(1), 65–94.
• Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2026). Sektörler İtibarıyla Sabit Sermaye Yatırımları (Toplam, Kamu, Özel). Resmi İstatistik Programına Katkılarımız. https://www.sbb.gov.tr/resmi-istatistik-programina-katkilarimiz/, (Erişim Tarihi: 30.01.2026).
• Şengel, Ü., & Zengin, B. (2024). Turizm ekonomisi. Nobel Akademik Yayıncılık.
• TCMB (2026). (USD) ABD Doları (Döviz Alış). Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası. Elektronik Veri Dağıtım Sistemi (EVDS). https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket/#collapse_2, (Erişim Tarihi: 30.01.2026).
• Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of Econometrics, 66(1–2), 225–250.
• Tufănoiu, I. (2024). Tourism development and local public administration expenditure: Evidence from regional public finance dynamics. European Journal of Sustainable Development, 13(1), 165–178.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2013). İstatistik Göstergeler- Statistical Indicators (1913–2012). Ankara: Türkiye İstatistik Kurumu Matbaası.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). Turizm İstatistikleri, III. Çeyrek: Temmuz-Eylül, 2025. Haber Bülteni. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turizm-Istatistikleri-III.-Ceyrek:-Temmuz-Eylul,-2025-54157, (Erişim Tarihi: 30.01.2026).
• Varghese, A. M., & Pradhan, R. P. (2025). Transportation infrastructure and economic growth: Does there exist causality and spillover? A systematic review and research agenda. Transportation Research Procedia, 82, 2618–2632.
• Voltes-Dorta, A., Jiménez, J. L., & Suárez-Alemán, A. (2014). An initial investigation into the impact of tourism on local budgets: The case of Spanish municipalities. Tourism Management, 45, 124–133.
• Wagner, A. (1883). Finanzwissenschaft (Vol. 1). C. F. Winter
• Wang, C., Lim, M. K., Zhang, X., Zhao, L., & Lee, P. T.-W. (2020). Railway and road infrastructure in the Belt and Road Initiative countries: Estimating the impact of transport infrastructure on economic growth. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 134, 288–307.
• White, H. (1980). A heteroskedasticity-consistent covariance matrix estimator and a direct test for heteroskedasticity. Econometrica: journal of the Econometric Society, 48(4), 817-838.
• Wong, J. D. (1996). The impact of tourism on local government expenditures. Growth and Change, 27(3), 313–326.
• World Bank (2026). International tourism, receipts (current US$), https://data.worldbank.org/indicator/ST.INT.RCPT.CD?utm_source, (Erişim Tarihi: 31.01.2026).
• World Tourism Organization (2026). United Nations World Tourism Organization (UNWTO). https://www.unwto.org, (Erişim Tarihi: 31.01.2026).
• Yang, Z., Lv, P., & Sun, S. (2025). The impact of new infrastructure investment on the international tourism industry: Evidence from provincial-level panel data in China. Sustainability, 17(6), 2334.
• Yardımcıoğlu, F. (2014). Ulaşım hizmetleri: Kamu ekonomisi perspektifi. Dora Basım Yayın.
• Yayla, Y. E., & Şaşmaz, M. Ü. (2020). OECD ülkelerinde kamu harcamalarının insani gelişme üzerindeki etkisi: Panel veri analizi. Maliye Dergisi, 178, 180–198.
• Yıldırım, Y. (2013). An Approach to Estimate Depreciation Rate for Constructing R&D Capital Stock. Anadolu University Journal of Social Sciences/Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(4), 113-131.
• Zivot, E., & Andrews, D. W. K. (1992). Further evidence on the great crash, the oil-price shock, and the unit-root hypothesis. Journal of Business & Economic Statistics, 10(3), 251–270.