MODERN AİLEDE ÇALIŞAN KADINLARIN ZİHİNSEL VE DUYGUSAL YÜK DENEYİMLERİ ÜZERİNE NİTEL BİR ARAŞTIRMA

Yıl 2026, Cilt: 6 Sayı: 1, 43 - 58, 23.03.2026

Müberra Doğan , Menekse Sahin

https://doi.org/10.71284/jpepfm.2026613

https://izlik.org/JA45LZ58NF

Öz

Bu çalışma, modern aile yapısı içerisinde çalışan kadınların toplumsal cinsiyet rollerine bağlı deneyimlerini incelemeyi amaçlayan nitel bir araştırmadır. Literatür, kadınların tarihsel olarak bakım ve ev içi sorumluluklarla özdeşleştiğini, modernleşme ve iş gücüne katılımın bu rollerin dönüşümünü sağladığını; ancak çoğu zaman rollerin eşitlikçi biçimde paylaşılmadığını göstermektedir. Araştırma bulguları, kadınların ücretli iş gücüne katılmalarına rağmen ev içi planlama, takip ve koordinasyon sorumluluklarının büyük ölçüde kendilerinde kaldığını ve fiziksel yardımın zihinsel yükü azaltmadığını göstermektedir. Katılımcılar, “sürekli tetikte olma”, “unutma kaygısı” ve “kontrolü kaybetmeme çabası” gibi ifadelerle, ev içi emeğin yalnızca fiziksel değil, bilişsel bir süreç olduğunu vurgulamışlardır. Bulgular, kadınların hem iş yaşamında hem aile içinde yoğun duygusal emek sergilediklerini de ortaya koymaktadır. Özellikle bakım ve rehberlik temelli mesleklerde çalışan kadınlar, gün boyu başkalarının duygusal ihtiyaçlarına yanıt verdikten sonra eve döndüklerinde aile içi düzenleyici rolü sürdürme beklentisiyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu durum, “duygusal düzenleyici” rolün hem özel hem kamusal alanda devam ettiğini ve psikolojik maliyet yarattığını göstermektedir. Katılımcıların çoğu, anne rolü ile profesyonel kadın rolü arasında çatışma yaşadıklarını belirtmiş ve özellikle çocukların küçük olduğu dönemlerde bu çatışmanın yoğunlaştığı gözlemlenmiştir. Denge kavramını “kusursuzluk” yerine “vicdanen rahat olabilme” olarak tanımlamaları, toplumsal beklentiler ile kişisel yeterlilik algısı arasında bir uzlaşma arayışında olduklarını ve suçluluk duygusunun bu sürecin belirgin bir çıktısı olduğunu göstermektedir. Çalışma, modern kadın deneyiminin hem kırılganlık hem güçlenme içeren dinamik bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çalışan kadın , Duygusal emek , modern aile , iş-aile çatışması

A QUALİTATİVE STUDY ON THE EXPERİENCES OF MENTAL AND EMOTİONAL BURDEN OF WORKİNG WOMEN İN MODERN FAMİLİES

https://izlik.org/JA45LZ58NF

Öz

This study is a qualitative research aiming to examine the experiences of working women within the modern family structure in relation to gender roles. Literature shows that women have historically been identified with caregiving and domestic responsibilities, and that modernization and participation in the workforce have transformed these roles; however, roles are often not shared equally. The research findings indicate that despite women's participation in the paid workforce, the responsibilities for planning, monitoring, and coordinating domestic tasks largely remain with them, and physical assistance does not alleviate the mental burden. Participants emphasized that domestic labor is not only a physical but also a cognitive process, using expressions such as "constant vigilance," "fear of forgetting," and "the effort not to lose control." The research also reveals that women exhibit intense emotional labor both in their professional lives and within the family. Women working in caregiving and guidance-based professions, in particular, face the expectation of maintaining a regulatory role within the family after returning home from responding to the emotional needs of others throughout the day. This situation demonstrates that the "emotional regulator" role continues in both the private and public spheres, creating a psychological cost. Most participants reported experiencing conflict between their roles as mothers and professional women, and this conflict was observed to intensify, particularly during the years when children were young. Their definition of balance as "having a clear conscience" rather than "perfection" indicates a search for compromise between societal expectations and their perception of personal competence, suggesting that feelings of guilt are a significant outcome of this process. The study reveals that the modern female experience is a dynamic process encompassing both vulnerability and empowerment.

Anahtar Kelimeler

working women , Emotional Labor , Modern Family , Work-Family Conflict

Kaynakça

• Acker, J. (2017). Gendered organizations and intersectionality: Problems and possibilities. Equality, Diversity and Inclusion, An International Journal, 36(2), 1–16. https://doi.org/10.1108/02610151211209072
• Akyol, A., & Arslan, M. (2020). The Motherhood experiences of women employees: an ınterpretive field study in Turkey. Ege Academic Review, 20(4), 265-281. https://doi.org/10.21121/eab.671453
• Bektaş, M. (2022). A Qualitative study on family-work and work-family conflicts experienced by academic mothers during the Covid-19 Pandemic. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 7(19), 662-677. https://doi.org/10.25204/iktisad.1023992
• Beyenal, S. (2019). Çalışan anne olmanın ev, iş ve sosyal yaşam üzerindeki etkileri. Yüksek Lisans Tezi. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Sosyal Hizmet Anabilim Dalı. Sakarya.
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Butler, J. (2016). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity (2nd ed.). New York, NY: Routledge. 2 Aralık 2025 tarihinde https://selforganizedseminar.wordpress.com/wp-content/uploads/2011/07/butler-gender_trouble.pdf adresinden erişim sağlanmıştır.
• Connell, R. (2015). Gender and power: Society, the person and sexual politics. Stanford, CA: Stanford University Press.
• Craig, L., & Brown, J. E. (2017). Feeling rushed: Gendered time quality, work hours, nonstandard work schedules, and spousal crossover. Journal of Marriage and Family, 79(1), 225–242. https://doi.org/10.1111/jomf.12320
• Craig, L., & Churchill, B. (2021). Dual‐earner parent couples’ work and care during COVID‐19. Gender, Work & Organization, 28(S1), 66–79. https://doi.org/10.1111/gwao.12497
• Çakıroğlu Çevik, A. & Con Wrıght, G. (2023). Hane içi karşılıksız emeğin zihinsel yük boyutu. Fe Dergi , 15 (2): 50-83. https://doi.org/10.46655/federgi.1183599.
• Çiloğlu Yörübulut, M. (2025). Aile ve çalışma yaşamı dengesinin gizli engeli: süper kadın algısı üzerine nitel bir araştırma. International Journal of Social Inquiry, 18(2), 401-426. https://doi.org/10.37093/ijsi.1662061
• Daminger, A. (2019). The cognitive dimension of household labor. American Sociological Review, 84(4), 609–633.
• Erdirencelebi, M., Çini, MA, Ertürk, E., & Baykal, E. (2022). Covid-19 Pandemisi sırasında Türk kadın yöneticilerin yaşadığı iş-yaşam çatışması: kalitatif bir araştırma. Ege Akademik İnceleme, 22 (3), 271-286. https://doi.org/10.21121/eab.1048356
• Erickson, R. J. (2016). Emotional labor, burnout, and inauthenticity: Does gender matter? Social Psychology Quarterly, 79(1), 1–21.
• Federici, S. (2014).Sıfır Noktasında Devrim: Ev İşi, Yeniden Üretim ve Feminist Mücadele (D. Meral, H. Mertol & Ö. Avcı, Çev.). Otonom Yayıncılık.
• Federici, S. (2018). Wages against housework. New York, NY: PM Press.
• Giddens, A. (2018). The transformation of intimacy: Sexuality, love and eroticism in modern societies. Stanford, CA: Stanford University Press.
• Gül, G. (2020). Work-family conflict and coping strategies of employed women in a public institution. Yayınlanmış Doktora Tezi. Ortadoğu Teknik Üniversitesi. Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Bölümü. Ankara.
• Göközkut, B. & Yüceşahin, M.M. (2021). Çalışan Kadınların Ev Emeğine Yönelik Anlatıları Üzerine İçeriksel Bir Analiz. Kadın/Woman, 2000, 21(1): 83-106
• Hochschild, A. R., & Machung, A. (2012). The second shift: Working families and the revolution at home (Rev. ed.). New York, NY: Penguin Books.
• İlkkaracan, İ. (2020). Türkiye’de bakım ekonomisi ve toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri. Çalışma ve Toplum, 2, 623–650.
• Memiş Doğan, M., & Temiz Arslan, K. (2023). Akademisyenlik ve Annelik: Fenomenolojik Bir Araştırma. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 629-656. https://doi.org/10.18037/ausbd.1257569
• Moran, C., & Çoruk, A. (2021). İlköğretim kurumlarındaki öğretmenlerin duygusal emek davranışları ile yaşam doyum düzeyleri arasındaki ilişki. Trakya Eğitim Dergisi, 11(1), 267-284. https://doi.org/10.24315/tred.705878
• Keskinkılıç Kara, S. B., Zafer Güneş, D., & Şentürk Tüysüzer, B., (2021). Work-Family conflict during working from home due to pandemic:A Qualitative research on female teachers. Internatıonal Journal Of Currıculum And Instructıon (Ijcı), 13(1), 251-273.
• Öke Karakaya P, Sönmez S, Aşık E. A phenomenological study of nurses' experiences with maternal guilt in Turkey. Journal of Nursing Management, 29(8). 2515-2522. https://doi.org/10.1111/jonm.13401
• Özbay, F. (2019). Toplumsal cinsiyet, aile ve kadın emeği. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Power, K. (2020). The COVID-19 pandemic has increased the care burden of women and families. Sustainability: Science, Practice and Policy, 16(1), 67–73. https://doi.org/10.1080/15487733.2020.1776561
• Soyseçkin, İdil Safiye. 2016. “Balance between work and family life: Middle class working mothers in Turkey”. Fe Dergi 8 (1): 130-43. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000157
• Yıldırım, A. (2019). Nitel araştırma yöntemleri: Temel kavramlar ve uygulamalar. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Yüceşahin, M.M. & Göközkut, B. (2021). Çalışan Kadınların ev işlerine ilişkin anlatılarının içerik analizi. Kadın Çalışmaları Dergisi, 22 (1), 83-106. https://doi.org/10.33831/jws.v22i1.139