ÇALIŞMA İLİŞKİLERİNİN DÖNÜŞÜMÜ VE GELİR VERGİSİ SİSTEMİNİN UYUM SORUNU: GİG EKONOMİSİ

Öz

Teknolojik gelişmelerin sonucu olarak platform temelli istihdam biçimlerinin yaygınlaşması, klasik çalışma ilişkilerinin yapısal niteliğini dönüştürmekte ve bu dönüşüm vergi sistemlerinin işleyişini doğrudan etkilemektedir. Gelir vergisi sistemleri; düzenli gelir elde edilmesi, kayıtlı istihdam ve işverene sorumluluk yükleyen tahsil mekanizmaları üzerine inşa edilmiştir. Ancak; değişen istihdam biçimleri neticesinde ortaya çıkan gig ekonomisinde; gelir parçalı olarak ve süreksiz bir biçimde, genellikle işveren aracılığı olmadan ve işverene doğrudan bağımlı olmaksızın dijital platformlar üzerinden elde edilmektedir. Geleneksel vergilendirme sistemlerine aykırılık teşkil eden bu durum, gelirin hukuki niteliğinin belirlenmesi, mükellefiyetin tespiti ve verginin tahsil edilmesi bakımından mevcut vergilendirme rejimleri ile yeni iş görme biçimleri arasında yapısal bir uyumsuzluk meydana getirmektedir. Bu çalışma, teknolojik gelişmeler ile çalışma ilişkilerindeki dönüşümün vergi sisteminin kurumsal tasarımı arasındaki ilişkiyi gig ekonomisi çerçevesinde değerlendirmektedir. Klasik çalışma ilişkilerine dayalı vergilendirme yapısı, platform temelli gig çalışma yapısı karşısında sınırlı uyum kapasitesine sahiptir. Sonuç olarak bu çalışma; gig ekonomisinin mevcut vergilendirme rejiminin tahsil mekanizmaları ile tam olarak örtüşmediğini ve bu durumun vergilendirme kapasitesini zorladığını ileri sürmektedir. Bu nedenle gig ekonomisinde elde edilen ücretlerin vergilendirilmesine ilişkin tartışmaların teknik düzenlemelerin ötesinde vergi sisteminin kurumsal tasarımını kapsayacak şekilde değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• dijital platform
• gig ekonomisi
• gelir vergisi
• vergilendirme rejimi
• uyum

THE TRANSFORMATION OF EMPLOYMENT RELATIONS AND THE COMPLIANCE PROBLEM OF THE INCOME TAX SYSTEM: THE GIG ECONOMY

Öz

The widespread adoption of platform-based employment models as a result of technological developments is transforming the structural nature of employment relations and directly affecting the functioning of tax systems. Income tax systems have traditionally been built upon regular income generation, registered employment, and collection mechanisms in which responsibility is mediated through the employer. However, as a result of changing forms of employment, the gig economy is characterized by income that is fragmented and discontinuous, and that is generally earned through digital platforms without employer intermediation or direct dependency. This situation, which contradicts traditional taxation systems, creates a structural mismatch between existing taxation regimes and new forms of work in terms of determining the legal nature of income, identifying tax liability, and collecting taxes. This study examines the relationship between technological developments, the transformation of employment relations, and the institutional design of the tax system within the framework of the gig economy. It argues that the taxation structure based on the classical employment model has limited capacity to adapt to platform-based and fragmented income-generation models. As a result, the study suggests that the gig economy does not fully align with the collection mechanisms of existing taxation regimes and that this situation challenges the capacity of taxation systems. Therefore, debates on the taxation of income earned within the gig economy should be evaluated not only in terms of technical regulations but also with regard to the institutional design of the tax system.

Anahtar Kelimeler

• Keywords: digital platforms
• gig economy
• income tax
• taxation regime
• compliance

Kaynakça

1. Acuner, S., & Acuner, E. (2017). Turizmde paylaşım ekonomisi ve vergilendirilmesi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5 (12), 188-212.
2. Akkaya, H. & Gerçek, A. (2019). OECD ve seçilmiş bazı ülkelerde dijital ekonominin vergilendirilmesi: Türkiye için çıkarımlar. International Journal of Public Finance, 4(2), 166-188.
3. Aloisi A. (2016). Commoditized workers: case study research on labour law ıssues arising from a set of ‘on-demand/gig economy’ platforms. Comparative Labor Law & Policy Journal, 37 (3), 663–690.
4. Aliefendioğlu, Y. (1975). Türk vergi sisteminde verginin kaynakta kesilmesi (stopaj). Doğuş Yayınları. Ankara.
5. Altuntaş, E. (2024). Kayıt dışı ekonominin Türk vergi sistemi açısından değerlendirilmesi, Turkuaz Uluslararası Sosyo-Ekonomik Stratejik Araştırmalar Dergisi. Cilt / Volume: 6, Sayı / Issue: 2. https://doi.org/10.70506/eisrcdergi.1593008 (Erişim Tarihi: 30.01.2026).
6. Atatanır, H. (2023). Türkiye’de sosyal güvenlik ve istihdamın gelişim ekseni. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi. 14(100. Yıl Özel Sayısı), 319-341. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1323779 (Erişim Tarihi: 18.01.2026).
7. Australian Taxation Office. (2025, Ocak 24). Sharing Economy Reporting Regime (SERR). https://www.ato.gov.au/businesses-and-organisations/preparing-lodging-and-paying/third-party-reporting/sharing-economy-reporting-regime (Erişim Tarihi: 16.03.2026).
8. Ayrangöl, Z. (2019). Gig ekonomisinde vergileme. Vergi Sorunları Dergisi (368). 135-141.

9. Barrientos, A. (2011). Social protection and ınformal workers. Manchester: Brokks World Poverty Insitute. Working Paper No: 16.
10. Bajwa, U.vd. (2018) Towards an understanding of workers experiences in the global gig economy. GloMHI (Global Migration and Health Initiative), Canada, Toronto, 1-41.
11. Bayraklı, H. H. (2000). Gelir vergisi kanununda gelir kavramı ve sapmalar. Mevzuat Dergisi, Sayı 36, Aralık.
12. Beytar, E. (2023). Platform çalışması: çalışan statüsünün belirlenmesi sorunu, İMHFD, C. 8, S. 1. Doı:10.58733/imhfd.1267384 (Erişim Tarihi: 06.02.2026).
13. Behl, A., Rajagopal, K., Sheorey, P. & Mahendra, A. (2021). Barriers to entry of gig workers in the gig platforms: Exploring the dark side of the gig economy. Aslib Journal of Information Management. 74 (5), 818-839.
14. Bilici, N. (2023). Türk vergi sistemi. Savaş Yayınevi. 49. Baskı.
15. BZSt. (2026). Reporting obligations of digital platform operators (Germany). https://www.bzst.de/EN/Businesses/DPI_DAC7/DPI_DAC7_node.html (Erişim Tarihi: 16.03.2026).
16. Cant, C. (2020). Riding for Deliveroo: Resistance in the new economy. Polity Press .
17. Canada Revenue Agency. (202). T4A slip–Information for payers. https://www.canada.ca/en/revenue-agency/services/tax/businesses/topics/payroll/completing-filing-information-returns/t4a-information-payers/t4a-slip.html (Erişim Tarihi: 16.03.2026).
18. Collier, R. B., vd., (2017). Labor platforms and gig work: the failure to regulate. USA.
19. Çiftçi, C. (2024). Dijitalleşme ve gelir eşitsizlikleri. https://www.researchgate.net/ (Erişim Tarihi: 10.02.2026).
20. Datta, N., Rong, C., Singh, S., Stinshoff, C., Iacob, N., Nigatu, N. S., ... & Klimaviciute, L. (2023). Working without borders: the promise and peril of online gig work. World Bank.
21. Daşdemir, S. (2020). Dijitalleşen ekonomide vergisel sorunlar ve sorunlara yönelik alınan önlemler: OECD ve bazı ülke çalışmaları. Kaya, M. G. ve Öz, E.(Ed.), Bilişim Çağında Vergi Hukuku içinde (s. 343-376). Ankara: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
22. Deakin, S. & Wilkinson, F. (2005). The law of the labour market: ındustrialization, employment, and legal evolution, https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198152811.001.0001 (Erişim Tarihi: 03.02.2026).
23. Deon, L., (2020). Regulating the scope of employment in the gig economy: towards enhanced rights at work in the age of Uber. LSE Law Review, 5, 190–208.
24. De Stefano, V. (2016), The rise of the just-in- time workforce: on-demand work, crowd work and labor protection in the ‘gig-economy’, 37 Comp. Lab. L. & Pol’y J.471.
25. Dinçer, M. R., & Kalelioğlu, M. H. (2013). Gelirin tespiti ve vergilendirilmesi: safi artış teorisi, Kaynak Teorisi. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2(3). 85-104. https://izlik.org/JA26RD95RW (Erişim Tarihi: 05.02.2026).
26. Donovan, S. A., Bradley, D. H., ve Shimabukuru, J. O. (2016). What does the gig economy mean for workers?. Federal Publications. 1-16.
27. Dosen, I., & Graham, M. (2018). Labour rights in the gig economy. Parliamentary Library & Information Service. Parliament of Victoria.(1-24)
28. Dunn, M. (2018). Making gigs work: career strategies, job quality and migration in the gig economy. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Kuzey Karolina Üniversitesi, ABD.
29. Dünya Bankası (2026). https://www.worldbank.org/en/topic/poverty/overview?intcid=ecr_hp_trendingdata_en_ext (Erişim Tarihi: 06.02.2026).
30. Ekin, N. (2000). Türkiye’de yapay istihdam ve istihdam politikaları, İstanbul, İTO Yayın No: 2000-33.
31. Elliott, S. (2022). Ontario superior court reviews the factors applied in determining ındependent/dependent contractor. https://stikeman.com/en-ca/kh/canadian-employment-labour-pension-law/ontario-superior-court-reviews-the-factors-applied-in-determining-idependent–dependant-contractor (Erişim Tarihi: 16.03.2026).
32. Erdut, T. (2005). İşgücü piyasasında enformelleşme ve kadın işgücü. Çalışma Ve Toplum, 3(6), 11-49. https://izlik.org/JA59CC63DU (Erişim tarihi: 20.01.2026).
33. Erdut, Z. (2007). Enformel istihdamın ekonomik, sosyal ve siyasal etkileri. Çalışma Ve Toplum, 1(12), 53-82. https://izlik.org/JA53WT99EF (Erişim Tarihi: 20.01.2026).
34. Erdut, T. (2021). Dijitalleşme ve işgücü piyasası. Karatahta İş Yazıları Dergisi, (19), 25–59. European Commission. (2026). DAC7- Taxation and customs union. https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/tax-transparency-cooperation/administrative-co-operation-and-mutual-assistance/dac7_en (Erişim Tarihi: 16.03.2026)
35. Fairwork. (2023). Fairwork annual report 2023: State of the global platform economy. Oxford & Berlin: Fairwork. https://fair.work/en/fw/publications/fairwork-annual-report-2023-state-of-the-global- platform-economy/ (Erişim Tarihi: 9.12.2025).
36. Flanagan, F. (2017). Symposium on work in the ‘gig’ economy: ıntroduction, The Economic and Labour Relations Review, C:28, S:3, 2017, 378-381.
37. Gelir İdaresi Başkanlığı (2023). Gelir vergisi rehberi. https://www.gib.gov.tr (Erişim Tarihi: 01.02.2026).
38. Gelir İdaresi Başkanlığı (2025). Ücret geliri elde edenler için vergi rehberi, Yayın No: 559 www.gib.gov.tr (Erişim Tarihi: 30.01.2026).
39. Giray, F. (2020). The impacts of digitalization of tax administration on the complexity of tax system: OECD countries example, https://hdl.handle.net/11452/53506 (Erişim tarihi: 20.02.2026).
40. GOV.UK. (2023a, Temmuz 20). HMRC Reporting rules for digital platforms https://www.gov.uk/government/publications/reporting-rules-for-digital-platforms/reporting-rules-for-digital-platforms (Erişim Tarihi: 16.03.2026).
41. Gómez, V. R. (2023). Worker resistance strategies and union action in platform work: the case of uber in spain. employee relations: The International Journal.
42. Görmüş, A. (2020). Gig ekonomisinde istihdam ve endüstri ilişkileri: istihdam statüsünden kaynaklanan zorluklar. Sosyal Güvenlik Dergisi. Cilt 10(Sayı 2), 227-244. https://doi.org/10.32331/sgd.840539 (Erişim Tarihi: 25.01.2026).
43. Gramano, E., & Stolzenberg, H. (2020). Platform work and the notion of ‘employee’. Lavoro Diritti Europa. https://www.lavorodirittieuropa.it/images/GRAMANO_STOLZENBERG_Nota_a_BAG_1_Dicembre_2020_finale.pdf (Erişim Tarihi: 16.03.2026).
44. Güloğlu, T. (2005). The reality of ınformal employment in Turkey. International Programs Visiting Fellow Working Papers. Cornell University.
45. Heiland, H. (2021). Controlling space, controlling labour? contested space in food delivery gig work. New Technology, Work and Employment. 1-15
46. ILO (2016). Non-standard employment around the world: Understanding challenges, shaping prospects, https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40dgreports/%40dcomm/%40publ/documents/publication/wcms_534326.pdf (Erişim Tarihi: 30.01.2026).
47. ILO (2021). World employment and social outlook: The role of digital labour platforms in transforming the world of work. Geneva: ILO
48. ILO (2022). Motosikletli kuryeler odağında teslimat sektörü çalışanlarında psikososyal risk analizi: iki tekerlek bir kask. https:// www.ilo.org/tr/resource/news/iki-tekerlek-bir-kask (Erişim Tarihi: 20.01.2026).
49. Johnston, H. Land & Kazlauskas, C. (2019). Organizing on-demand: representation, voice, and collective bargaining in the gig economy. Conditions of Work and Employment Series. No. 94. ILO, Geneva.
50. Kahn-Freund, O. (1972). Labour and the law. Stevens & Sons.
51. Kalleberg, A. L. (2009). Precarious work, insecure workers: Employment relations in transition. American Sociological Review, 74(1), 1–22. https://doi.org/10.1177/000312240907400101 (Erişim Tarihi: 10.02.2026)
52. Kalleberg, A. L., & Dunn, M. (2016). Good jobs, bad jobs in the gig economy. Perspectives On Work. 10-16.
53. Karabulut, Ş. (2020). Dijital çağın mali yansımaları: dijital hizmet vergisi. Maliye Dergisi. 178, 263-288. https://hdl.handle.net/11492/4932 (Erişim Tarihi: 20.02.2026)
54. Kenney, M., & Zysman, J. (2016). The rise of the platform economy. Issues in Science and Technology. 32(3), 61–69.
55. Kılıç, C. (2025). Uzaktan çalışma hakkında herşey. Milliyet Gazetesi. https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/cem-kilic/uzaktan-calisma-hakkinda-her-sey7341343 (Erişim Tarihi: 03.02.2026).
56. Kuhn, K. M. ve Galloway, T. L. (2019). Expanding perspectives on gig work and gig workers. Journal of Managerial Psychology, 34(4), 186-191.
57. Musgrave, R. A., & Musgrave, P. B. (1989). Public finance in theory and practice (5th ed.). McGraw-Hill.
58. Pang, J.; Zhang, Y. ve Jiao, F. (2023). The impact of the digital economy on transformation and upgrading of ındustrial structure: a perspective based on the “poverty trap”. Sustainability, 15(20), 15125. https://doi.org/10.3390/ su152015125 (Erişim Tarihi: 01.02.2026).
59. Pehlivan, O. (2019). Vergi hukuku: genel hükümler ve Türk vergi sistemi. Celepler Basım Yayım. Trabzon.
60. Petriglieri G., Ashford S. & Wrzesniewski A. (2019). Thriving ın the gig economy. Harvard Business Review, Boston. s.109-116.
61. Pinhas, M., M. (2006). Sosyal politika boyutunda Avrupa Birliği’nde esnek çalışma. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi-Sosyal Bilimler Enstitüsü.
62. OECD. (2019). The future of work: OECD employment outlook 2019. OECD Publishing. https://www.oecd.org (Erişim Tarihi: 01.02.2026).
63. OECD. (2020). Model rules for reporting by platform operators with respect to sellers in the sharing and gig economy. https://www.oecd.org/en/publications/2020/07/model-rules-for-reporting-by-platform-operators-with-respect-to-sellers-in-the-sharing-and-gig-economy_379520db.html (Erişim Tarihi: 16.03.2026).
64. OECD. (2023). Taxing wages 2023. OECD Publishing. https://www.oecd.org/tax/taxing-wages (Erişim Tarihi: 01.02.2026).
65. Orta Vadeli Program (2025-2027) (2024). Resmi Gazete, S.32653. www.resmigazete.gov.tr (Erişim Tarihi: 16.01.2026.)
66. Öncel, M., Kumrulu, A., Çağan, N., Göker, C. (2019). Vergi hukuku. Turhan Kitabevi, 28. Baskı, Ankara, Ekim.
67. Özdemir Ertürk, O. (2024). Çalışma ilişkilerinin dönüşümü ile oluşan bir ara kategori: ekonomik olarak bağımlı çalışanlar ve İtalyan hukuku örneği üzerinden Türk hukukuna ilişkin değerlendirmeler. İMHFD, C. 9.
68. Özer, İ. (1979). Kamu alacaklarının tahsili teorisi ve Türkiye’de uygulanması, Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayınları, Ankara.
69. Schneider, F. & Enste, D.H. (2000). Shadow economies: size, causes and consequences. Journal of Economic Literature. 38 (1), 77-114.
70. Sezen, A. & Kutbay, H. (2024). Dijital ekonomide vergilendirme çeşitli ülkelerde dijital hizmet vergisi uygulamaları. Efeakademi Yayınları.
71. Schmidt, F. A. (2017). Digital labour markets in the platform economy: Mapping the political challenges of crowd work and gig work. Bonn: Friedrich-Ebert-Stiftung. https://library.fes.de/pdf-files/wiso/13164.pdf (Erişim tarihi: 15.02.2026).
72. Slemrod, J. & Gilitzer, C. (2014) CESifo Economic Studies, Volume 60, Issue 1, March 2014, Pages 1–31, https://doi.org/10.1093/cesifo/ift015 (Erişim Tarihi: 04.02.2026).
73. Standing, G. (2011) The precariat: the new dangerous class. https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/58691 (Erişim Tarihi: 03.02.2026).
74. Stewart, A., ve Stanford, J. (2017).Regulating work in the gig economy: What are the options?. The Economic and Labour Relations Review. 28 (3), 420-437.
75. Stanford, J.(2017). The resurgence of gig work: historical and theoretical perspectives. The Economic and Labour Relations Review. 28 (3): 382–401.
76. Supiot, A. (2001). Beyond employment: changes in work and the future of labour law in Europe, Oxford University Press.
77. Sundararajan, A. (2016). The sharing economy: The end of employment and the rise of crowd-based capitalism. Cambridge, MA: MIT Press.
78. Süzek, S. (2022). İş hukuku, 22.Baskı, Beta Yayınları, İstanbul.
79. Şenyüz, D. (2007). Türk vergi sistemi. 13. Baskı. Yaklaşım Yayıncılık. Ankara.
80. Şenyüz, D., Yüce, M., & Gerçek, A. (2022). Türk vergi sistemi (19. baskı). Ekin Yayınları.
81. T.C. Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığı (2025). Ulusal istihdam stratejisi (2025-2028). www.csgb.gov.tr (Erişim Tarihi: 16.01.2026).
82. T.C. Gelir Vergisi Kanunu (1960). T.C. Resmi Gazete, 10700, 6 Ocak 1961 https://mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.4.193.pdf (Erişim Tarihi: 30.01.2026)
83. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı (2025). Kayıt dışı ekonomiyle mücadele eylem planı (2023-2025) www.hmb.gov.tr (Erişim Tarihi: 06.02.2026).
84. T.C. İş Kanunu. (2003). T.C. Resmi Gazete, 25173, 10 Haziran 2003. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4857&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi: 30.01.2026).
85. T.C. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu. (2006). T.C. Resmî Gazete, 26200, 16 Haziran 2006. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5510&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi: 30.01.2026).
86. Tuncay, C. & Ekmekçi, Ö. (2011). Sosyal güvenlik hukuku dersleri. 14. Bası, İstanbul Beta Yayıncılık.
87. Türkiye İstatistik Kurumu (2026). www.tuik.gov.tr (Erişim Tarihi: 05.02.2026)
88. Ulukapı Yılmaz, H. (2022). Dijital çağda gig çalışma, 16th Internatıonal Conference On Knowledge. Economy & Management Proceedıngs. www.researchgate.net/publication/366399498_DIJITAL_CAGDA_GIG_CALISMA (Erişim Tarihi: 18.02.2026).
89. Ünsal, E. M. (2007). Makro iktisat. İmaj Yayıncılık. 7. Baskı, Ankara.
90. Webster J. (2016). Microworkers of the gig economy: Separate and precarious. New Labor Forum. 25 (3). 56-64. Woodcock, J. (2018). Digital labour and workers’ organisation. M. Atzeni ve I. Ness (Editörler). Global Perspectives on Workers’ and Labour Organizations içinde. Singapore: Springer, pp. 157–173.
91. Woodcock, J. & Graham, M. (2020). The gig economy, http://acdc2007.free.fr/woodcock2020.pdf (Erişim Tarihi: 08.02.2026).
92. Vaughan, R. and J. Hawksworth (2014). The sharing economy. Pwc.co.uk, (August). 1–10.
93. Varnalı, T., & Kete, H. (2024). Dijital ekonomi ve vergilendirme: trendler ve zorluklar. Gümrük ve Ticaret Dergisi, 11(36), 47-68. https://doi.org/10.70490/gumrukticaretdergisi.1439825 Erişim Tarihi: 18.02.2026.
94. Vallas, S. P. (2018). Platform capitalism: what’s at stake for workers?. New Labor Forum 28 (1): 48–59.
95. Vigren, O., Kadefors, A. ve Eriksson, K. (2022). Digitalization, innovation capabilities and absorptive capacity in the Swedish real estate ecosystem. Facilities, 40(15/16), 89-106.
96. Yanici Erdal, İ. Ö. (2019). Türkiye’de kayıt dışı istihdam ve kayıt dışı istihdamla mücadelede politikaları. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Yıl:8 Sayı:16. www.acarindex.com/pdfs/117731 (Erişim Tarihi: 03.02.2026).