Türkiye’nin Karbon Fiyatlandırma Politikasının Yeniden Gözden Geçirilmesi

Öz

Türkiye 2053 yılı için net sıfır emisyon taahhüdünde bulunmuştur. Ancak mevcut sera gazı azaltımı araçları ile sıfır emisyon hedefine ulaşılabilmesi güç gözükmektedir. Türkiye’de henüz bir karbon fiyatlandırması politikası bulunmamaktadır. Türkiye’nin yüzyılın ortası için taahhüt ettiği sıfır emisyon hedefine ulaşabilmesi için, kapsamlı bir emisyon azaltımı politikasına ihtiyaç vardır ve bu politikanın merkezinde de karbon fiyatlandırması yer almalıdır. Bunun için en uygun seçenek bir karbon vergisi getirilmesidir. Ancak bir karbon vergisinin muhtemelen toplumsal kabulü daha güç olacağı için, bunun diğer tedbirlerle desteklenmesi gerekmektedir. Bu kapsamda çalışmada, Türkiye için en etkili sera gazı azaltımı tasarımlarına yer verilmektedir. Bunun için, öncelikle Türkiye’nin ulusal emisyon hedefleri ve bu hedeflere ulaşmak için yapılan çalışmalar değerlendirilmektedir. Ardından iki ayrı başlıkta, karbon fiyatlandırması seçenekleri ve diğer emisyon azaltımı tedbirleri incelenmektedir. Çalışmada ulaşılan başlıca sonuçlar şu şekildedir: i) Türkiye’nin emisyon hedeflerine göre ayarlanan bir karbon vergisi uygulanmalıdır, ii) sağlanan gelir, genel amaçlar için kullanılmalıdır, iii) Türkiye’nin emisyon yoğun sektörlerinin rekabet gücünü korumak için, sınırda karbon düzenlemesi getirilmelidir, iv) sektörel bazda emisyon azaltımını teşvik eden mekanizmalar geliştirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Karbon fiyatlandırması
• emisyon azaltımı
• karbon vergisi
• emisyon ticareti sistemi
• vergi ve indirim sistemi

Reconsidering Türkiye’s Carbon Pricing Policy

Abstract

Türkiye has committed to net zero emissions by 2053. However, achieving this target with current mitigation tools seems difficult. In order for Türkiye to achieve the zero emissions targets to which it has committed itself by the middle of the century, a comprehensive mitigation policy is needed, and carbon pricing should be at the center of this policy. The most appropriate option for this is to introduce a carbon tax. However, a carbon tax would probably be more difficult to accept publicly, so it would need to be supported by other measures. In this context, the study includes the mitigation designs most effective for Türkiye. For this purpose, the study first evaluates Türkiye’s national emissions targets and the efforts being made to achieve these. The study then examines carbon pricing options and other mitigation measures under two separate headings. The study has reached the following main conclusions: i) a carbon tax adjusted according to Türkiye’s emissions targets should be implemented, ii) the income provided should be used to achieve general objectives, iii) a border adjustment mechanism should be introduced to protect the competitiveness of Türkiye’s emissions-intensive industries, and iv) mechanisms that encourage emissions mitigations should be developed.

Keywords

• Carbon pricing
• emissions mitigation
• carbon tax
• emissions trading system
• tax and subsidy system

Kaynakça

1. Acar, S., Aşıcı, A. A., & Yeldan, A. E. (2022). Potential Effects of the EU’s Carbon Border Adjustment Mechanism on the Turkish Economy. Environment, Development and Sustainability, 24, 8162-8194. google scholar
2. Black, S., Ruo, C., Aiko, M., Victor, M., Ian, P., & Dinar, P. (2021). Scaling up Climate Mitigation Policy in Germany. IMF Working Paper, 21(241), 1-36. google scholar
3. Black, S., Danielle, M., Ian, P., James R., & Karlygash, Z. (2022). A Framework for Comparing Climate Mitigation Effort Across Countries. IMF Working Paper, 22(254), 1-39. google scholar
4. Borenstein, S., & Ryan, K. (2022). Carbon Pricing, Clean Electricity Standards, and Clean Electricity Subsidies on the Path to Zero Emissions. EPIC Working Paper, 96, 1-52. google scholar
5. Çalışkan, N. (2020). Akaryakıt Üzerinden Alınan Verilerdeki Olası Değişikliklerin Otomobil Kullanıcılarının Davranışlarına Etkisi: Sakaya İli Örneği (Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya. google scholar
6. Climatewath (2024). Net Zero Tracker. https://www.climatewatchdata.org/net-zero-tracker (erişim: 12.02.2024). google scholar
7. Çelikkaya, A. (2023). Karbon Fiyatlandırması Seçenekleri ve Tasarım Sorunları. Maliye Araştırmaları Dergisi, 9(1), 1-26. google scholar
8. Çelikkaya A. (2021). Yenilenebilir Enerji Destek Politikaları Üzerine Genel Bir Değerlendirme. Yeni Türkiye, 27 (117), 295-304 google scholar

9. Çelikkaya, A. (2020). En Son Çevre Vergisi Reformları Üzerine Bir İnceleme. Mali Çözüm Dergisi, 30(158), 13-27. google scholar
10. Çelikkaya, A. (2018). Dünyada Yenilenebilir Enerji Yatırımlarına Sağlanan Vergi Teşviklerinin Değerlendirilmesi. AKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 20(1), 357-384. google scholar
11. Çelikkaya, A. (2017a). Türkiye’de Yenilenebilir Enerji Yatırımlarına Sağlanan Teşvikler Üzerine Bir İnceleme. Vergi Sorunları Dergisi, 345(6), 1-22. google scholar
12. Çelikkaya, A. (2017b). Yenilenebilir Enerjinin Teşvikine Yönelik Uluslararası Kamu Politikaları Üzerine Bir İnceleme. Maliye Dergisi, 172(1), 52-84. google scholar
13. Çelikkaya, A. (2017c). Avrupa Birliği Üyesi Ülkelerde Yenilenebilir Enerjiye Sağlanan Teşvikler Üzerine Bir İnceleme. Sayıştay Dergisi, 104(1), 1-26. google scholar
14. Çelikkaya, A. (2011a). Karbon Vergisi ve Dünyadaki Uygulamasının Değerlendirilmesi, Vergi Sorunları Dergisi, 276, 91-101. google scholar
15. Çelikkaya, A. (2011b). Avrupa Birliği Üyesi Ülkelerde Çevre Vergisi Reformları ve Türkiye’deki Durumun Değerlendirilmesi. Anadolu Ü. SBE.Dergisi, 11(2), 97-120. google scholar
16. Çelikkaya, A. (2010). Motorlu Taşıtların Vergilendirilmesinde Yeni Eğilim: Karbon Temelli Vergileme Modeli. Vergi Sorunları Dergisi, 266, 61-71. google scholar
17. Çelikkaya A. ve Küçük, Ö. (2014). Türkiye’de Karbon Vergisi Uygulaması Üzerine Bir Değerlendirme. Prof. Dr. Şükrü Kızılot’a Armağan, Ankara. google scholar
18. IMF (2019). Fiscal Monitor: How to Mitigate Climate Change. Washington. google scholar
19. İklim Değişikliği Başkanlığı (2024). 2024-2028 Stratejik Plan. Erişim adresi: https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/2024-2028%20Stratejik %20Plan.pdf google scholar
20. İklim Değişikliği Başkanlığı (2023). Taksonomi Çerçeve Dokümanı. Erişim adresi: /https://iklim.gov.tr/db/turkce/projeler/files/Taksonomi%20%C3 %87er%C3%A7eve%20Dok%C3%BCman%C4%B1(2).pdf google scholar
21. Keen, M., Ian, P., & James, R. (2021). Border Carbon Adjustments: Rationale, Design and Impact. IMF Working Paper, 21(239), 1-42. google scholar
22. OECD (2023), Economic Survey Türkiye. https://read.oecd-ilibrary.org/economics/oecd-economic-surveys-turkiye-2023_864ab2ba-en#page1 google scholar
23. OECD (2021) Economic Survey Türkiye. Erişim adresi: https://read.oecd-ilibrary.org/economics/oecd-economic-surveys-turkey-2021_2cd09ab1-en#page115 google scholar
24. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2023a). Orta Vadeli Program (2024-2026). Ankara. google scholar
25. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2023b). On ikinci Kalkınma Planı (2024-2028). Ankara. google scholar
26. Parry, I. (2021). Implementing the United States’ Domestic and International Climate Mitigation Goals: A Supportive Fiscal Policy Approach. IMF Working Paper, 21(57), 1-39. google scholar
27. Parry, I., Minnett, D., & Zhunussova, K. (2023). Climate Mitigation Policy in Türkiye. IMF Working Papers, 2023(108), 1-48. google scholar
28. Parry, I., Simon, B., & Karlygash, Z. (2022a). Carbon Taxes or Emissions Trading Systems? Instrument Choice and Design. IMF Staff Climate Note, 2022(006), 1-25. google scholar
29. Parry I., Simon, B., Danielle, M., Victor, M., & Nate, V. (2022b). How to Cut Methane Emissions. IMF Staff Climate Note, 2022(008), 1-28. google scholar
30. Parry, I., Simon, B., & James, R. (2021). Proposal for an International Carbon Price Floor among Large Emitters. IMF Staff Climate Notes, 2021(001), 1-18. google scholar
31. Parry, I., Dirk, H., Eliza, L., & Shanjun, L. (2014). Getting energy prices right : from principle to practice. International Monetary Fund, Washington, D.C. google scholar
32. Sedjo, R. A., & Gregg, M. (2003). Inter-trading permanent emissions credits and rented temporary carbon emissions offsets: some issues and alternatives. Climate Policy, 3(4), 435-444. google scholar
33. Şenzeybek, M., & Mock, P. (2019). Passenger car emissions in Turkey: A baseline analysis of current vehicle taxation policies in Turkey and their impact on new and used passenger cars, 1-33. Erişim adresi: https://www.theicct.org/publications/passenger-car-emissions-turkey google scholar
34. Ticaret Bakanlığı (2021). Yeşil Mutabakat Eylem Planı 2021. Erişim adresi: https://ticaret.gov.tr/data/60f1200013b876eb28421b23/MUTABAKAT %20YE%C5%9E%C4%B0L.pdf google scholar
35. Uyduranoğlu, A., & Öztürk, S. S. (2020). Public support for carbon taxation in Turkey: drivers and barriers, Climate Policy, 20(9), 1175-1191. google scholar
36. WBG (2023). State and Trends of Carbon Pricing 2023. World Bank Group, Washington DC. google scholar
37. WBG (2022a). Unlocking Green Finance in Turkey. World Bank Group, Washington DC. google scholar
38. WBG (2022b). Turkey Economic Monitor, Sailing Against the Tidae. World Bank Group, Washington DC. google scholar
39. WBG (2019). Fiscal Policies for Development and Climate Action. World Bank Group, Washington DC. google scholar
40. Timilsin, T., Yazid, D., Mike, T., & Dirk, H. (2021). Carbon Tax in an Economy with Informality: A Computable General Equilibrium Analysis for Cöte d’Ivoire., WBG Policy Research Working Paper, 9710, 1-44. google scholar
41. Yeldan, E., Aşıcı, A. A., & Acar, S. (2020). Ekonomi Göstergeleri Merceğinden Yeni İklim Rejimi, TUSİAD. google scholar