Türkiye’de Mali Sürdürülebilirliğin Analizi: NARDL Yöntemi

Öz

Sürdürülebilirlik, bir ekonomideki mevcut kaynakların gelecek nesillerin refahını göz önünde bulundurarak aşırı bir şekilde tahrip edilmeden kullanılmasıdır. Her alanda karşımıza çıkan bir kavram olan sürdürülebilirliğin maliye alanına yansıması mali sürdürülebilirlik şeklinde olmuştur. Mali sürdürülebilirlik devletin ödeme gücüyle ilişkilendirilmekte ve bütçe açıkları ve kamu borç yükü gibi göstergeler üzerinden açıklanmaktadır. Çalışmada Doğrusal Olmayan Sınır Testi (NARDL) aracılığıyla 2000-2023 yılları arasında Türkiye’de mali sürdürülebilirliğin var olup olmadığının tespiti amaçlanmaktadır. NARDL yöntemi modele dahil edilen değişkenlerin asimetrik etkilerini dikkate alan bir yöntemdir. Buna göre çalışmada oluşturulan iki ayrı modelle Türkiye’de mali sürdürülebilirliğin olup olmadığı değişkenlerin pozitif negatif etkileri de göz önünde bulundurularak araştırılmıştır. Bulgular değerlendirildiğinde Türkiye’de incelenen dönemde mali sürdürülebilirliğin var olduğu, ancak oluşturulan her iki model de mali sürdürülebilirliğin derecesinin zayıf olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Uzun dönemde kamu harcamalardaki azalma, kamu gelirlerini arttırırken, kamu borçlarındaki azalma, bütçe dengesini arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca mali sürdürülebilirliğin tespitinde kullanılan değişkenlerden kamu harcamalarında meydana gelen artış ve azalışların kamu gelirleri üzerinde asimetrik etkiye sahip oldukları sonucuna da ulaşılmıştır. Bu kapsamda var olan sürdürülebilirliğin, asimetrik etkileri de dikkate alınarak daha güçlü bir forma ulaştırılması, mali politikalarının istikrarı açısından oldukça önemlidir.

Anahtar Kelimeler

• Kamu Harcamaları
• Kamu Gelirleri
• Kamu Borç Stoku
• Bütçe Dengesi
• NARDL Yöntemi

Analysis of Fiscal Sustainability in Türkiye: NARDL Method

Öz

Sustainability is the use of existing resources in an economy without excessive destruction, considering the welfare of future generations. The reflection of sustainability, a concept that concerns every field in finance, has been in the form of fiscal sustainability. Fiscal sustainability is associated with the state’s ability to pay and is explained through budget deficits and public debt burden indicators. This study determines whether fiscal sustainability exists in Türkiye between 2000 and 2023throughtheNonlinear BoundsTest(NARDL).TheNARDLmethodconsiders the asymmetric effects of the variables included in the model. Accordingly, fiscal sustainability in Türkiye was investigated using two separate models created in the study, considering the positive and negative effects of the variables. When the f indingsobtainedwereevaluated,itwasconcludedthattherewasfiscalsustainability in Türkiye in the period examined. However, the degree of fiscal sustainability was weak in both created models. It was concluded that decreased public expenditures increased public revenues in the long term while reducing public debts increased the budgetbalance.Inaddition, it hasbeenconcludedthattheincreasesanddecreasesin public expenditures, among the variables used in determining fiscal sustainability, have asymmetric effects on public revenues. In this context, taking the existing sustainability into a stronger form by considering its asymmetric effects is crucial for the stability of fiscal policies.

Anahtar Kelimeler

• Public Expenditures
• Public Revenues
• Public Debt Stock
• Budget Balance
• NARDL Method

Kaynakça

1. Afonso, A. ve Coelho, J. C. (2024). Fiscal Sustainability, Fiscal Reactions, Pitfalls and Determinants. Applied Economics, 1-13. https://doi.org/ 10.1080/00036846.2024.2337808 google scholar
2. Afonso, A. ve Jalles, J. T. (2015). Fiscal Sustainability: A Panel Assessment for Advanced Economies. Applied Economics Letters, 22(11), 925-929. http://dx.doi.org/10.1080/13504851.2014.987913 google scholar
3. Akçağlayan, A. ve Gemicioğlu, S. (2020). Döviz Kuru Şoklarının Para Politikası Üzerindeki Asimetrik Etkileri: Türkiye Örneği. Maliye Dergisi, 178, 1-18. https://www.hmb.gov.tr/maliye-dergisi-sayi178-ocak-haziran2020 google scholar
4. Akıncı, A. (2023). Analysis of Fiscal Sustainability in Turkey: Bootstrap Fourier ARDL Approach. Sayıştay Dergisi, 34(130), 419-440. https: //doi.org/10.52836/sayistay.1288384 google scholar
5. Al, İ. (2019). Mali Sürdürülebilirlik Analizi: Türkiye Üzerine Bir Uygulama. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 7(2), 67-68. https://dergipark. org.tr/tr/pub/iicder/issue/48806/622558 google scholar
6. Arestis, P., Cipollini, A. ve Fattouh, B. (2004). Threshold Effects in the U.S. Budget Deficit. Working Paper No. 358, 1-12. https://www. levyinstitute.org/publications/threshold-effects-in-the-us-budget-deficit google scholar
7. Blanchard, O. J. (1990). Organisation for Economic Co-Operation and Development. OECD Working Papers, 1-34. https://dx.doi.org/10.1787/ 435618162862 google scholar
8. Brady, G. L. ve Magazzino, C. (2018). Fiscal Sustainability in the EU. International Atlantic Economic Society, 46, 297-311. https://doi.org/10. 1016/S0176-2680(02)00103-9 google scholar

9. Bravo, A. B. S. ve Silvestre, A. L. (2002). Intertemporal Sustainability of Fiscal Policies: Some Tests for European Countries. European Journal of Political Economy, 18, 517-528. https://doi.org/10.1016/S0176-2680(02)00103-9 google scholar
10. Burnside, C. (2004). Assessing New Approaches to Fiscal Sustainability Analysis. 1-57. https://documents1.worldbank.org/curated/ar/ 683061468138867247/pdf/442760WP0BOX321tainability01PUBLIC1.pdf google scholar
11. Carvalho, O. G. (2001), Sustainable Development: Is it Achievable Within The Existing International Political Economy Context?. Sustainable Development, 9, 61-73. https://ideas.repec.org/a/wly/sustdv/v9y2001i2p61- 73.html google scholar
12. Ceylan, R. (2010). Türkiye’de Mali Sürdürülebilirlik Göstergeleri İstikrarlı mı?. Maliye Dergisi, 158, 388-397. https://www.hmb.gov.tr/ maliye- dergisi- sayi- 158- ocak- haziran- 2010 google scholar
13. Cihangir, Ç. K. (2021). Türkiye’de Enflasyon Ve Banka Kredilerinin Leasıng İşlemleri Üzerindeki Asimetrik Etkisi: NARDL Modeli Uygulaması. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 17(1), 28-46. http://dx.doi.org/10.17130/ijmeb.814955 google scholar
14. Croce, E. ve Ramon, H. J. (2003). Assessing Fiscal Sustainability: A Cross-Country Comparison. IMF Working Paper, 1-33. https://www.imf. org/external/pubs/ft/wp/2003/wp03145.pdf google scholar
15. Dağ, M. (2018). Türkiye’de Bütçe Açıklarının Gelişimi Üzerine Dönemsel Bir Değerlendirme. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(21), 42-59. https://dergipark.org.tr/tr/pub/diclesosbed/issue/61628/920309 google scholar
16. Emirkadı, Ö. (2017). Türkiye Ekonomisinde Mali Sürdürülebilirlik: Teori ve Uygulama. U.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 36(2), 39-56. https://www.uludag.edu.tr/dosyalar/iibfdergi/genel-dokuman/2017_2/03.pdf google scholar
17. Geithner, T. (2002). Assessing Sustainability. International Monetary Fund Working Papers, Policy Development and Review Department, 1-60. https://www.imf.org/external/np/pdr/sus/2002/eng/052802.pdf google scholar
18. Göksu, S. ve Balkı, A. (2023). ARDL ve NARDL Eşbütünleşme Analizleri: Adım Adım Eviews Uygulaması. Ankara: Serüven Yayın Evi. google scholar
19. Göktan, A. (2008). Türkiye’de Mali Sürdürülebilirlik Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Marmara Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, 15(2), 425-445. https://dergipark.org.tr/tr/pub/muiibd/issue/484/4218 google scholar
20. Gujarati, D. N. (2004). Basic Econometrics. Newyork: The McGraw-Hill Comp. google scholar
21. Hamilton, J. D. ve Flavin, M. A. (1986). On the Limitations of Government Borrowing: A Framework for Empirical Testing. American Economic Association, 76(4), 808-819. https://www.jstor.org/stable/1806077 google scholar
22. Harris, J. M. (2003). Sustainability and Sustainable Development. International Society for Ecological Economics,1-12. https://www.researchgate. net/publication/237398200_Sustainability_and_Sustainable_Development google scholar
23. Hepsağ, A. (2011). Mali Politikaların Sürdürülebilirliğinin Yapısal Kırılmalı Periyodik Birim Kök Testi İle Analizi: Türkiye Örneği. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 12(1), 32-45. https://openaccess.dogus.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11376/246/hepsa%c4%9f.pdf?sequence= 1&isAllowed=y google scholar
24. Hussain, I., Hussain, J., Ali, A. ve Ahmad, S. (2021). A Dynamic Analysis of the Impact of Fiscal Adjustment on Economic Growth: Evidence From Pakistan. SAGE Open, April-June, 1-19. https://doi.org/10.1177/21582440211027167 google scholar
25. İlgün, M. F. (2016). Mali Sürdürülebilirlik: OECD Ülkelerine Yönelik Panel Veri Analizi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 30(1), 69-90. https://dergipark.org.tr/tr/pub/atauniiibd/issue/29908/322109 google scholar
26. Jha, R. ve Sharma, A. (2004). Structural Breaks, Unit Roots, And Cointegration: A Further Test of The Sustainability of The Indian Fiscal Deficit. Public Finance Review, 32(2), 196-219. https://doi10.1177/1091142103260858 google scholar
27. Karaş, G. (2022). AB Ülkelerinde Mali Sürdürülebilirlik: Panel Regresyon Analizi. Ekonomi Maliye İşletme Dergisi, 5(1): 1-14. https://doi.org/ 10.46737/emid.1109287 google scholar
28. Koo, C. M. (2002). Fiscal Sustainability in The Wake of The Economic Crisis in Korea. Journal of Asian Economics, 13, 659-669. https: //doi.org/10.1016/S1049-0078(02)00178- 1 google scholar
29. Kuhlman, T. ve Farrington, J. (2010). What is Sustainability?. Sustainability, 2, 3436-3448. https://doi10.3390/su2113436 google scholar
30. Magazzino, C., Brady, G. L. ve Forte, F. (2019). A Panel Data Analysis of the Fiscal Sustainability of G-7 Countries. The Journal of Economic Asymmetries, 20, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.jeca.2019.e00127 google scholar
31. Manogaran, L. ve Sek, S. K. (2017). Examining The Reaction of Monetary Policy to Exchange Rate Changes: A Nonlinear ARDL Approach. AIP Conference Proceedings, 1-7. http://dx.doi.org/10.1063/1.4980991 google scholar
32. Munier, N. (2005). Introduction to Sustainability: Road to a Beter Future, Dordrecht: Springer. google scholar
33. Narayan, P. ve Smyth, R. (2005). Trade Liberalization and Economic Growth in Fiji. An Empirical Assessment Using the ARDL Approach, Journal of the Asia Pacific Economy, 10:1, 96-115. https://doi.org/10.1080/1354786042000309099 google scholar
34. Oğul, B. (2022). Türkiye Ekonomisinde Mali Sistemin Sürdürülebilirliğinin Zaman Serisi Yöntemleriyle Ekonometrik Analizi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (42), 227-252. https://doi.org/10.14520/adyusbd.1111744 google scholar
35. Prohl, S. ve Schneider, F. G. (2006). Sustainability of Public Debt and Budget Deficit: Panel Cointegration Analysis for The European Union Member countries. Working Paper (No.0610), 1-33. https://hdl.handle.net/10419/73195 google scholar
36. Rosen, M. A. (2018). Issues, Concepts and Applications for Sustainability. Journal of Culture, Politics and Innovation, 3, 1-21. https://doi10. 12893/gjcpi.2018.3.4 google scholar
37. Saadaoui, J. ve Marco, C. K., Cai, Y. (2024) Testing Fiscal Sustainability in OECD Countries: New Evidence from The Past Centuries, Applied Economics Letters, 31:7, 676-682. https://doi.org/10.1080/13504851.2022.2142502 google scholar
38. Sakalasooriya, N. (2021). Conceptual Analysis of Sustainability and Sustainable Development, Open Journal of Social Sciences, 9, 396-414. http://doi:10.4236/jss.2021.93026 google scholar
39. Slack, E. ve Bird, R. M. (2004). The Fiscal Sustainability of the Greater Toronto Area. ITP Paper 0405, 1-41. https://www.researchgate.net/ publication/24137642_The_Fiscal_Sustainability_of_the_Greater_Toronto_Area google scholar
40. Şen, H., Sağbaş, İ. ve Keskin, A. (2010). Türkiye’de Mali Sürdürülebilirliğin Analizi: 1975-2007. Maliye Dergisi, 158, 103-123. https://hmb. gov.tr/maliye-dergisi-sayi-158-ocak-haziran-2010 google scholar
41. Tatoğlu, F. (2016). Panel Veri Ekonometrisi. İstanbul: Beta Yayıncılık. google scholar
42. Terzi, H. (2004). Türkiye’de Enflasyon ve Ekonomik Büyüme İlişkisi (1924-2002). Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(3), 59-75. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gaziuiibfd/issue/28340/301224 google scholar
43. Uğurlu, E. (2023). Ekonometri Uygulamaları Klavuzu, Londra: Lambert Academic Publishing. google scholar
44. Uslu, H. (2020). Türkiye’de Bütçe Açıklarının Reel Döviz Kuru Üzerindeki Etkileri: Ampirik Bir Analiz. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 23 (2), 460-478. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.601006 google scholar
45. Yavuz, N. Ç. (2011). Durağanlığın Belirlenmesinde KPSS ve ADF Testleri: İMKB Ulusal-100 Endeksi ile Bir Uygulama. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 54(1), 239-247. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuifm/issue/810/8792 google scholar
46. Züngün, D. (2008). Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı Sonrası Türkiye-IMF İlişkilerinin Geleceği. Öneri Dergisi, 8(30), 229-242. https: //doi.org/10.14783/maruoneri.679713 google scholar