Koşullu Mali Yükümlülükler Ekseninde Kur Korumalı Mevduat Uygulaması

Yıl 2025, Sayı: 74, 126 - 147, 26.11.2025

Emrullah Aydın , Nagihan Oktayer Işıklar

https://doi.org/10.26650/mcd2025-1784781

Öz

Kur Korumalı Mevduat (KKM) uygulaması, Türkiye’de 21 Aralık 2021 – 23 Ağustos 2025 tarihleri arasında yürürlükte kalmıştır. Uygulama kapsamında kamu; sisteme döviz, altın ya da Türk Lirası (TL) mevduatı ile katılan mudilerin yatırımlarını, kur artışlarına karşı korumayı taahhüt etmiştir. KKM uygulamasının temel amacı; TL’deki ani değer kaybını önleyerek kur istikrarını sağlamak, yurtiçi mevduat sahiplerinin dövize yönelme eğilimini sınırlamak ve toplam mevduatlar içinde TL’nin payını arttırmaktır. Ancak KKM, uygulamada kısa vadede kur istikrarına katkı sağlamış olsa da kamu maliyesi açısından çeşitli yükümlülükleri beraberinde getirmiştir. Bu çalışmada KKM uygulamasının kamu maliyesi açısından doğurduğu koşullu yükümlülükler analiz edilmektedir. Bulgular; KKM uygulamasının merkezi yönetim bütçesi üzerindeki, gerek kur farkı ödemelerinden gerekse vergi harcamalarından kaynaklanan toplam maliyetinin, 2021-2024 yılları arasında GSYH’nin %1,6’sından fazla olduğunu göstermektedir. Bunun yanı sıra TCMB’nin de dâhil edildiği konsolide kamu bilançosu açısından söz konusu maliyetin, dört yıllık süreçte GSYH’nin %5,8’ine ulaştığı tahmin edilmektedir. KKM ve ona eşlik eden politikalar maliyet-fayda perspektifinden değerlendirildiğinde, özellikle menkul kıymet tesisi uygulamasının kısa vadede kamunun borçlanma maliyetini düşürdüğü ancak söz konusu politikaların orta vadede çeşitli makro istikrarsızlıklar yaratarak enflasyonun ve faizlerin yükselmesine, dolayısıyla kamunun borçlanma maliyetlerinin artmasına yol açtığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Koşullu mali yükümlülükler , Kur Korumalı Mevduat , vergi harcamaları , Türkiye

FX protected deposit accounts in the context of Contingent fiscal liabilities

Öz

The FX Protected Deposit Accounts (KKM) scheme was in effect in Türkiye from December 21, 2021, to August 23, 2025. Under this program, the government committed to protecting the investments of depositors who participated in the system with foreign currency, gold, or Turkish Lira (TL) deposits against exchange rate fluctuations. The primary objective of KKM was to ensure exchange rate stability by preventing the sudden depreciation of the TL, to limit the tendency of domestic depositors to shift to foreign currency, and to increase the share of the TL within total deposits. Although KKM contributed to exchange rate stability in the short term, it imposed various obligations on public f inances. This study examines the contingent fiscal liabilities associated with the KKM scheme from a public finance perspective. . The findings indicate that the cost of the FX-protected deposit scheme on the central government budget, arising from both exchange rate difference payments and tax expenditures, exceeded 1.6% of GDP during the 2021–2024 period. Moreover, when considering the consolidated sovereign balance sheet, which includes the CBRT, this cost is estimated to have reached 5.8% of GDP over the four years. Evaluating KKM and its accompanying policies from a cost-benefit perspective reveals that while the securities issuance policy associated with KKM temporarily reduced public borrowing costs in the short term, these policies generated various macroeconomic instabilities in the medium term, leading to higher inflation and interest rates, and consequently increasing public borrowing costs.

Anahtar Kelimeler

Contingent fiscal liabilities , FX Protected Deposit , tax expenditures , Türkiye

Kaynakça

• Bell, S., Chui, M., Gomes, T., Moser-Boehm, P. ve Tejada, A. P. (2023). Why are Central Banks Reporting Losses? Does it Matter?. BIS Bulletin, (68). http://www.bis.org/publ/bisbull68.pdf google scholar
• Bova, E., Ruiz-Arranz, M., Toscani, F. ve Ture H.E. (2016). The Fiscal Costs of Contingent Liabilities: A New Dataset. IMF Working Paper. https://www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2016/wp1614.pdf google scholar
• Bürümcekçi, H. (2025, 26 Eylül). Kur riski kamudan özel sektöre hızla transfer oluyor. Oksijen. https://gazeteoksijen.com/yazarlar/haluk-burumcekci/kur-riski-kamudan-ozel-sektore-hizla-transfer-oluyor-252463 google scholar
• Cansen, E. (2023, 31 Ağustos). KKM’nin Merkez Bankası’na maliyeti sıfırdır. Sözcü. http://www.sozcu.com.tr/kkmnin-merkez-bankasina-maliyeti-sifirdir-wp7788416 google scholar
• Eğilmez, M. (2025, 25 Ağustos). KKM’nin Maliyetinin Hesaplanması. Kendime Yazılar. http://www.mahfiegilmez.com/2025/08/kkmnin-maliyetinin-hesaplanmas.html google scholar
• Gapen, M. T., Gray, D. F., Lim, C. H. ve Xiao, Y. (2014). Measuring and Analyzing Sovereign Risk with Contingent Claims. Ms. Li L. Ong (ed.), A Guide to IMF Stress Testing içinde (s.359-385). International Monetary Fund. http://www.elibrary.imf.org/display/book/ 9781484368589/9781484368589.xml google scholar
• Gelir İdaresi Başkanlığı (2022). 2022 Yılı Vergi Harcamaları Raporu. https://cdn.gib.gov.tr/api/gibportal-file/file/getFileResources? objectKey=arsiv/kurumsal/Vergi_Harcamalari_Raporu_2022.pdf google scholar
• Gelir İdaresi Başkanlığı (2023). 2023 Yılı Vergi Harcamaları Raporu. https://cdn.gib.gov.tr/api/gibportal-file/file/getFileResources? objectKey=arsiv/kurumsal/Vergi_Harcamalari_Raporu_2023.pdf google scholar
• Gelir İdaresi Başkanlığı (2024). 2024 Yılı Vergi Harcamaları Raporu. https://cdn.gib.gov.tr/api/gibportal-file/file/getFileResources?objectKey=arsiv/kurumsal/Vergi_Harcamalari_Raporu_2024.pdf google scholar
• Gürkaynak, R. [@RefetGurkaynak]. (2023, 2 Eylül). KKM’nin maliyeti üzerine bir seri:… [X]. X https://x.com/RefetGurkaynak/status/ 1698045214848676060 google scholar
• Hazine ve Maliye Bakanlığı. Merkezi Yönetim Bütçe İstatistikleri. https://muhasebat.hmb.gov.tr/merkezi.yonetim.butce.istatistikleri google scholar
• Kara, H. ve Şimşek, A. (2025). Tükiye’s Homemade Crises. NBER Working Paper Series. https://www.nber.org/system/files/working_ papers/w34287/w34287.pdf google scholar
• Kartal, F. (2023). Kur Korumalı Mevduat Sistemi ve Sonuçları. İşletme Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 7 (1), 73-95. https:// dergipark.org.tr/en/download/article-file/3628574 google scholar
• Kurtoğlu, A. B., Höçük, F. ve Beşirli, Ö. B. (2024, 30 Nisan). Merkez Bankaları Faaliyetlerinde Kâr- Zarar Olgusu. Merkezin Güncesi. https:// tcmbblog.org/wps/wcm/connect/blog/tr/main+menu/analizler/merkez_bankalari_faaliyetlerinde_kar_zarar_olgusu google scholar
• Özatay, F. (2023, 7 Eylül). Kur Korumalı Mevduatın Maliyeti. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı. https://tepav.org.tr/tr/blog/ s/7241 google scholar
• Polackova, H. (1998). Contingent Government Liabilities A Hidden Risk for Fiscal Stability. The World Bank Policy Research Working Paper. https://documents1.worldbank.org/curated/en/976681468761673252/pdf/Contingent-government-liabilities-a-hidden-risk-for-fiscal-stability.pdf google scholar
• Rota, K. (2023, 6 Eylül). Zaman Tünelinde Üç Patlama. Perspektif. http://www.perspektif.online/zaman-tunelinde-uc-patlama/ google scholar
• Türkiye Bankalar Birliği (2024). Faaliyet Raporu 2023-2024. http://www.tbb.org.tr/tbb-hakkinda/faaliyet-raporlari/pdf/5120 google scholar
• Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu (2023). 3 Ekim 2023 Salı Birinci Toplantı. Tutanak Dergisi. http://www.tbmm.gov. tr/Tutanaklar/TutanakGoster/3156 google scholar
• Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu (2025). 7 Ekim 2025 Salı Birinci Toplantı. Tutanak Dergisi. http://www.tbmm.gov. tr/Tutanaklar/TutanakGoster/5253 google scholar
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2022a). Enflasyon Raporu 2022-I. http://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+ google scholar Menu/Yayinlar/Raporlar/Enflasyon+Raporu/2022/Enflasyon+Raporu+2022+-+I google scholar
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2022b). Yıllık Faaliyet Raporu 2022. https://www3.tcmb.gov.tr/yillikrapor/2022/files/tr-full.pdf google scholar
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2023a). Enflasyon Raporu 2023-IV. http://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+ google scholar Menu/Yayinlar/Raporlar/Enflasyon+Raporu/2023/Enflasyon+Raporu+2023+-+IV google scholar
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2023b). Yıllık Faaliyet Raporu 2023. https://www3.tcmb.gov.tr/yillikrapor/2023/pdf/TCMB-Faaliyet-Raporu-2023.pdf google scholar
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2024a). Kur Korumalı Mevduat İstatistiklerinin Yayımlanmasına İlişkin Basın Duyurusu. https:// www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Duyurular/Basin/2024/DUY2024-31 google scholar
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2024b). Yıllık Faaliyet Raporu 2024. https://www3.tcmb.gov.tr/yillikrapor/2024/pdf/TCMB-Faaliyet-Raporu-2024.pdf google scholar
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2025). 31 Aralık 2024 Tarihinde Sona Eren 93. Hesap Dönemi Bilançosu. http://www.resmigazete.gov. tr/ilanlar/eskiilanlar/2025/04/20250415-4-14.pdf google scholar
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2025a). Kur Korumalı Mevduat Hesaplarına İlişkin Basın Duyurusu (Sayı: 2025-04). http://www.tcmb. gov.tr/wps/wcm/connect/tr/tcmb+tr/main+menu/duyurular/basin/2025/duy2025-04 google scholar
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2025b). Kur Korumalı Mevduat Hesaplarına İlişkin Basın Duyurusu (Sayı: 2025-12). http://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/tr/tcmb+tr/main+menu/duyurular/basin/2025/duy2025-12 google scholar
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2025c). Kur Korumalı Mevduat Hesaplarına İlişkin Basın Duyurusu (Sayı: 2025-45). http://www.tcmb. gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB%20TR/Main%20Menu/Duyurular/Basin/2025/DUY2025-45 google scholar
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2025d). 31 Aralık 2024 Tarihi İtibarıyla Finansal Tablolar ve Bağımsız Denetçi Raporu. http://www. tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/f2f96192-00ba-4f00-a9ce-d8f6bbdc4a0c/TCMB+-+31.12.2024+Yasal+%28T%C3%BCrk%C3%A7e%29. pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-f2f96192-00ba-4f00-a9ce-d8f6bbdc4a0c-pq6SjYi google scholar
• Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Gelir Dağılımı İstatistikleri, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Gelir-Dagilimi-Istatistikleri-2024-53712 google scholar
• Verçin, M. A. (2024, 28 Mayıs). Ey KKM (Kur korumalı mevduat) sahipleri!. Karar Gazetesi. https://www.karar.com/yazarlar/mehmet-ali-vercin/ey-kkm-kur-korumali-mevduat-sahipleri-1600017 google scholar
• Vergi Usul Kanunu ile Kurumlar Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (2022). Resmî Gazete (31374). http://www. resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/01/20220129-9.htm google scholar
• Yılmaz, E. (2024, 19 Ocak). Why are Central Banks Reporting Losses? Does it Matter to You?. Substack. https://veridelisi.substack.com/ p/why-are-central-banks-reporting-losses-fed-ecb google scholar
• Yükseler, Z. (2023, 3 Eylül). Kur Korumalı Mevduatın Kamu Kesimine Maliyeti. Researchgate. http://www.researchgate.net/publication/ 373639657_KUR_KORUMALI_MEVDUATIN_KAMU_KESIMINE_MALIYETI_3_Eylul_2023 google scholar
• 2021/14 Sayılı Türk Lirası Mevduat ve Katılma Hesaplarına Dönüşümün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (2021). Resmî Gazete (31696). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/12/20211221M1-1.htm google scholar
• 4970 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (2021). Resmî Gazete (31700). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/12/20211225-3.pdf google scholar
• 5206 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (2022). Resmî Gazete (31760). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/02/20220224-26.pdf google scholar
• 6/2/2023 Tarihinde Meydana Gelen Depremlerin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpların Telafisi İçin Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi İhdası ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (2023). Resmî Gazete (32249). https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/07/20230715-2.htm google scholar
• 8775 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (2024). Resmî Gazete (32619). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240801-1.pdf google scholar
• 9075 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (2024). Resmî Gazete (32809). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/11/20241101-4.pdf google scholar