Avrupa Birliği İlerleme Raporlarında Türkiye’nin Vergilendirme Performansı: Nitel Metin Analizi

Öz

Bu çalışmada, 1998-2025 yıllarına ilişkin Avrupa Birliği (AB) ilerleme ve ülke raporlarına göre Türkiye’nin vergilendirme alanındaki performansını incelenmektedir. Çalışmanın kapsamı büyük ölçüde sistematik hale gelen “Fasıl 16: Vergilendirme” başlığının değerlendirmesine dayanmaktadır. Beş farklı döneme ayrılan vergilendirme performansı dönemin temel dinamiklerine göre değerlendirilmiştir. 16. Fasılda geçen vergilendirmeye ilişkin ifadeler metin analizine dayalı olarak kelime bulutları aracılığıyla yorumlanmıştır. Ulaşılan sonuçlar dijitalleşme ve idari kapasite açısından Türkiye’nin yüksek bir performans gösterdiği, mevzuat uyumu, özellikle de dolaylı vergiler alanındaki istisnalar, ÖTV’nin yapısı, tütün-alkol ürünlerinin vergilendirilmesi gibi konularda ise istenilen performansın sergilenemediği belirtilmiştir. Öte yandan AB ülkelerine göre daha sık vergi affı çıkarılması gönüllü vergi uyumunu zedelerden, uluslararası bilgi değişiminde yaşanan aksaklıklar şeffaflık yönünden eleştirilere yol açmıştır. Bununla birlikte, vergilendirme faslı açısından sürecin başlarında teknik uyum ön plandayken, zamanla şeffaflık, etkin mali yönetim ve kurumsal uygulama kapasitesi ve performansı unsurlarının ön plana çıktığı görülmektedir. Bir bütün olarak değerlendirildiğinde sürecin oldukça dinamik olduğu, Türkiye’nin çalışma dönemi boyunca birçok yönden yapısal kırılmalar yaşadığı ve bu gelişmelerin de vergilendirme iklimini etkileyerek ilerleme sürecine yön verdiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Avrupa Birliği
• Türkiye
• İlerleme Raporları
• Vergileme
• Performans

Türkiye’s Taxation Performance in European Union Progress Reports: A Qualitative Text Analysis

Öz

This study examines Türkiye’s performance in the field of taxation according to the European Union progress and country reports for the years 1998-2025. The scope of the study is largely based on the evaluation of Chapter 16, “Taxation,” which has become a systematically defined section. Taxation performance, divided into five different periods, has been evaluated according to the fundamental dynamics of each period. The tax-related statements in Chapter 16 have been interpreted through word clouds based on textual analysis. The results indicate that Türkiye demonstrates high performance in terms of digitalisation and administrative capacity but, fails to achieve the desired performance in areas such as legislative harmonisation, exceptions in the field of indirect taxes, the structure of excise tax, and the taxation of tobacco and alcohol products. On the other hand, the more frequent issuance of tax amnesties compared to EU countries undermines voluntary tax compliance, while disruptions in international information exchange have led to criticism regarding transparency. However, while technical harmonisation was prioritise in the early stages of the taxation chapter, transparency, effective fiscal management, and institutional implementation capacity and performance have gradually come to the forefront. Taken as a whole, the process is seen to be quite dynamic, with Türkiye experiencing structural shifts in many aspects throughout the study period, and these developments influencing the tax climate and shaping the progress.

Anahtar Kelimeler

• European Union
• Türkiye
• Progress Reports
• Taxation
• Performance

Kaynakça

1. Akçay, B. (2007). İlerleme raporlarında Türkiye ekonomisi. Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, 7(1), 19-44. google scholar
2. Alpan, B. (2015). Bir imkân olarak Avrupalılık kimliği: Türkiye-AB ilişkileri tartışmaların neresinde?. Marmara Avrupa Araştırmaları Dergisi, 23(2), 5-26. google scholar
3. Avrupa Birliği Başkanlığı (2024). Türkiye-AB ilişkilerinin tarihçesi. 09/08/2024, https://www.ab.gov.tr/turkiye-ab-iliskilerinin-tarihcesi_111.html (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
4. Avrupa Birliği Başkanlığı (2025). Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanan Türkiye raporları. 01/12/2025, https://www.ab.gov.tr/ilerleme- raporlari_46224.html (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
5. Avrupa Birliği Başkanlığı (2025). https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/turkiye-_ab_iliskileri_kronolojisi.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
6. Avrupa Komisyonu (1998). Türkiye’nin katılım yönünde ilerlemesi üzerine Komisyon’un 1998 düzenli raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/Turkiye_Ilerleme_Rap_1998.pdf ((Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
7. Avrupa Komisyonu (1999). Türkiye’nin katılım yönünde ilerlemesi’ne ilişkin Komisyon 1999 düzenli raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/Turkiye_Ilerleme_Rap_1999.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
8. Avrupa Komisyonu (2000). Türkiye’nin katılım yönünde ilerlemesi üzerine Komisyon’un 2000 düzenli raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/Turkiye_Ilerleme_Rap_2000.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar

9. Avrupa Komisyonu (2001). Türkiye’nin Avrupa Birliğine katılım sürecine ilişkin 2001 yılı ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/Turkiye_Ilerleme_Rap_2001.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
10. Avrupa Komisyonu (2002). Türkiye’nin Avrupa Birliğine katılım sürecine ilişkin 2002 yılı ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/Turkiye_Ilerleme_Rap_2002.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
11. Avrupa Komisyonu (2003). Türkiye’nin Avrupa Birliğine katılım sürecine ilişkin 2003 yılı ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/Turkiye_Ilerleme_Rap_2003.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
12. Avrupa Komisyonu (2004). Türkiye’nin katılım yönünde ilerlemesi hakkında 2004 yılı düzenli raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/Turkiye_Ilerleme_Rap_2004.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
13. Avrupa Komisyonu (2005). Türkiye 2005 ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/Turkiye_Ilerleme_Rap_2005.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
14. Avrupa Komisyonu (2006). Türkiye 2006 ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/Turkiye_Ilerleme_Rap_2006.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
15. Avrupa Komisyonu (2007). Türkiye 2007 ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/turkiye_ilerleme_rap_2007.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
16. Avrupa Komisyonu (2008). Türkiye 2008 ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/turkiye_ilerleme_rap_2008.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
17. Avrupa Komisyonu (2009).2009 yılı Türkiye ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/turkiye_ilerleme_rap_2009.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
18. Avrupa Komisyonu (2010). Türkiye 2010 yılı ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/turkiye_ilerleme_rap_2010.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
19. Avrupa Komisyonu (2011). Türkiye 2011 yılı ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/2011_ilerleme_raporu_tr.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
20. Avrupa Komisyonu (2012). Türkiye 2012 yılı ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/2012_ilerleme_raporu_tr.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar Avrupa Komisyonu (2013). Türkiye 2013 yılı ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/2013%20ilerleme%20raporu/2013_ilerleme_raporu_tr.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
21. Avrupa Komisyonu (2014). Türkiye 2014 yılı ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/ilerlemeRaporlariTR/2014_ilerleme_raporu_tr.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
22. Avrupa Komisyonu (2015). Türkiye 2015 yılı ilerleme raporu. https://www.ab.gov.tr/files/5%20Ekim/2015_ilerleme_raporu_tr.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar Avrupa Komisyonu (2016). 2016 Türkiye raporu. https://www.ab.gov.tr/files/pub/2016_ilerleme_raporu_tr.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
23. Avrupa Komisyonu (2018). 2018 Türkiye raporu. https://www.ab.gov.tr/siteimages/pub/komisyon_ulke_raporlari/2018_turkiye_raporu_tr.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
24. Avrupa Komisyonu (2019). 2019 Türkiye raporu. https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/2019_trkiye_raporu-_tr.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
25. Avrupa Komisyonu (2020). 2020 Türkiye raporu. https://www.ab.gov.tr/siteimages/trkiye_raporustrateji_belgesi_2020/turkey_report_30.10.2020.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
26. Avrupa Komisyonu (2021). 2021 Türkiye raporu. https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/2021_turkiye_raporu_tr.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
27. Avrupa Komisyonu (2022). 2022 Türkiye raporu. https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/2022_turkiye_report_tr_27.11.2022_22.05.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
28. Avrupa Komisyonu (2023). 2023 Türkiye raporu. https://www.ab.gov.tr/siteimages/resimler/2023%20T%C3%BCrkiye%20Raporu.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
29. Avrupa Komisyonu (2024). 2024 Türkiye raporu. https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/2024_trkiye_report_tr.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
30. Avrupa Komisyonu (2025). 2025 Türkiye raporu. https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/trkiye_report_tr_24.11.2025.pdf (Erişim Tarihi: 07.01.2026) google scholar
31. Çomaklı, Ş.E. (2018). AB ilerleme raporları çerçevesinde Türkiye’deki vergi kayıp ve kaçaklarının önlenmesine yönelik uygulamalar. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22(1), 51-82. google scholar
32. Çomaklı, Ş.E., Ayrangöl, Z. & Tekdere, M. (2014). Avrupa Birliği ilerleme raporları doğrultusunda Türk vergi politikalarında yaşanan değişimler. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 95-114. google scholar
33. Dinçkol, A. (2005). Avrupa Komisyonu Türkiye 2005 ilerleme raporu. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(8), 83-100. google scholar
34. Doğan, M. (2015). Avrupa Birliği ve Türkiye ekonomik ilişkileri. Marmara Coğrafya Dergisi, (32), 306-325. google scholar
35. Erhan, Ç. & Akdemir, E. (2016). Türkiye-Avrupa birliği müzakere sürecinde ilk on yılın muhasebesi (2005-2015). Bilig, 78, Yaz., 7-35. google scholar
36. İnaç, H. (2016). Türkiye-AB ilişkileri: Entegrasyonu zora sokan saiklar. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (25), 229-246. google scholar
37. Kerman, U., Lamba, M. & Tek, H. (2014). Türkiye düzenli ilerleme raporlarının kapasite kavramı açısından incelenmesi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 33-46. google scholar
38. Özer, M. A. (2005). Temel belgeler eşliğinde Türkiye-Avrupa Birliği ilişkileri. Sayıştay Dergisi, (66-67), 67-98. google scholar
39. Özer, M. A. (2009). Avrupa Birliğine tam üyeliğin eşiğinde Türkiye. Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, 16(1), 89-105. google scholar
40. Sezer, U. (2013). Avrupa Birliği'nin ortak vergi sistemi ve Türkiye’nin AB serüveninde vergisel performansı. Vergi Raporu, 165, Haziran, 52-61. google scholar
41. Uysal, C. (2001). Türkiye-Avrupa Birliği ilişkilerinin tarihsel süreci ve son gelişmeler. Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi, 1(1), 140-153. google scholar
42. T.C. Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı. Ankara Anlaşması. https://www.ab.gov.tr/_117.html (Erişim Tarihi: 30.12.2025) google scholar
43. T.C. Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı. Türkiye- Avrupa Birliği (AB) ilişkilerine ait bazı önemli tarihler. https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/turkiye-_ab_iliskileri_kronolojisi.pdf (Erişim Tarihi: 30.12.2025) google scholar
44. Tepeli, E., & Aydın, A. H. (2014). Avrupa Birliği ve Türkiye-Avrupa Birliği ilişkilerinin gelişme trendi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İİBF Dergisi, 4(2), 29-44. google scholar
45. Yavan, S. (2019). Avrupa Birliği ilerleme raporları eşliğinde Türkiye’deki vergi denetiminin gelişimi. Vergi Raporu, 232, Ocak, 23-34. google scholar