Sağlık Çalışanlarının Viral Salgınlara Karşı Algıladıkları Stres ve Anksiyetenin Ebeveyn Öz Yeterlilikleri Üzerine Etkisi

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 1, 63 - 70, 29.04.2025

Fatma Günkan , Fatoş Uncu

https://doi.org/10.54061/jphn.1631785

Öz

Amaç: Bu araştırma, salgın dönemlerinde sahada çalışan sağlık çalışanlarının, karşılaştıkları stres ve anksiyete durumlarının, ebeveyn öz-yeterlilikleri üzerine oluşturduğu etkiyi incelemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Bu araştırma kesitsel türde yapılmıştır. Araştırmanın verileri Haziran 2023- Eylül 2023 tarihleri arasında toplanmıştır. Araştırmanın örneklemi, Doğu Anadolu Bölgesin’de bulunan bir şehir hastanesinde çalışan 235 sağlık çalışanı (hekim, hemşire ve ebe) oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında ‘Tanıtıcı Bilgi Formu’ ve ‘Sağlık Çalışanları için Virüs Epidemisine Bağlı Stres ve Kaygı Ölçeği’ ile ‘Yenilenmiş Berkeley Ebeveyn Öz-Yeterlik Ölçeği’ kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; tanımlayıcı istatistiksel yöntemlerin yanı sıra (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma), Kolmogrov Smirnov testi, Kruskall- Wallis testi, ANOWA, Student t-Testi ve regresyon analizleri kullanılmıştır.
Bulgular: Araştırmaya katılan sağlık çalışanlarının %62.8’i kadınlar, %80.5’i hemşire ve %40.7’si 31-40 yaş aralığındadır. Araştırmaya katılan sağlık çalışanlarının viral salgınlara karşı algıladıkları stres ve anksiyete ile ebeveyn öz-yeterlilik düzeyi arasında negatif yönlü düşük düzeyde anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Regresyon analizi sonucunda, sağlık çalışanlarının viral salgınlara karşı algıladıkları stres ve anksiyete düzeylerinin ebeveyn özyeterlilik düzeylerini β=0.173 (%17.3) oranında açıkladığı ve (R2:0.030) düzeyinde etkilediği bulunmuştur.
Sonuç: Sahada aktif halde çalışan sağlık çalışanlarının stres ve anksiyete durumlarının, ebeveyn öz-yeterlilikleri ile negatif yönlü düşük düzeyde anlamlı bir ilişkisi belirlenmiştir. Salgın döneminin en aktif çalışanlarından biri olan sağlık çalışanlarının aile ilişkilerini kuvvetlendirmek ve çocuklarının ruh sağlığının bozulmasının önlemek amacıyla kısa veya uzun vadeli önlemler almak, sağlık çalışanlarının pandemi dönemini daha az hasarla atlatmasına ve etkin bir şekilde çalışmalarına katkı sağlabilir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn özyeterliliği , Halk Sağlığı Hemşireliği , Sağlık Çalışanları , Salgın

Etik Beyan

Bu çalışma Fırat Üniversitesi Girişimsel Olmayan Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (Tarih: 08.06.2023, Karar no:2023/08-24).

Destekleyen Kurum

yok

Teşekkür

Bu çalışma Fırat Üniversitesi Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı 922645 numaralı Yüksek Lisans tezinden üretilmiştir. Çalışmaya katılan tüm sağlık çalışanlarına teşekkür ederiz.

The Effect of Perceived Stress And Anxiety of Healthcare Workers During Viral Epidemics on Parental Self-Efficacy

Öz

Objective: This study was conducted to examine the effect of stress and anxiety levels perceived by healthcare workers in the field during epidemic periods on their parenting self-efficacy.
Methods: This research was conducted in a cross-sectional manner. The data of the research were collected between June 2023 and September 2023. The study sample consisted of 235 healthcare workers (physicians, nurses, and midwives) working in a city hospital in the Eastern Anatolia Region. Data collection tools included the Descriptive Information Form, Stress and Anxiety Scale Related to Virus Epidemic for Healthcare Workers, and the Revised Berkeley Parenting Self-Efficacy Scale. Data analysis involved descriptive statistical methods such as frequency (number, percentage, mean, standard deviation), Kolmogorov-Smirnov test, Kruskal-Wallis test, ANOVA, Student t-Test and regression analysis were employed.
Results: 62.8% of the participants were women, 80.5% were nurses, and 40.7% were in the 31-40 age range. A negatively low-level significant relationship was found between healthcare workers' stress and anxiety levels regarding the viral epidemic and their parenting self-efficacy. Regression analysis revealed that the stress and anxiety levels perceived by healthcare workers towards viral outbreaks explained β=0,173 (%17,3) of the variance in parenting self-efficacy and affected it by (R’: 0.03).
Conclusion: A negatively low-level significant relationship was determined between the stress and anxiety levels of healthcare workers actively working in the field and their parenting self-efficacy. Taking short- or long-term measures to strengthen family relationships and prevent the deterioration of children's mental health can help healthcare workers navigate the pandemic with less damage and contribute to their effective work.

Anahtar Kelimeler

Parental self-efficacy , Public Health Nursing , Healthcare professionals , Pandemic

Kaynakça

• Albanese, A. M., Russo, G. R. & Geller, P. A. (2019). The role of parental self-efficacy in parent and child well-being: A systematic review of associated outcomes. Child: Care, Health and Development, 45 (3), 333–363. https://doi.org/10.1111/cch.12661
• Aslan, R. (2020). Tarihten günümüze epidemiler, pandemiler ve Covid-19. Ayrıntı Dergisi, 8 (85). 330-355.
• Bolten, M. I., Fink, N. S. & Stadler, C. (2012). Maternal self-efficacy reduces the impact of prenatal stress on infant's crying behavior.The Journal of Pediatrics, 161 (1), 104–109. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2011.12.044
• Cai, H., Tu, B., Ma, J., Chen, L., Fu, L., Jiang, Y., Zhuang, Q. (2020). Psychological ımpact and coping strategies of frontline medical staff in hunan between january and march 2020 during the out break of coronavirus disease 2019 (covıd‐19) in hubei, China. International Medical Journal of Experimental and Clinical Research, 26, 924171. https://doi.org/10.12659/MSM.924171
• Chau, V. & Giallo, R. (2015). The relationship between parental fatigue, parenting self-efficacy and behaviour: implications for supporting parents in the early parenting period. Child: Care, Health and Development, 41 (4), 626–633. https://doi.org/10.1111/cch.12205
• Coleman, P. K. & Karraker, K. H. (2000). Parenting self-efficacay among mothers of school-age children: Conceptualization, measurement, and correlates. Family Relations, 49 (1), 13-2.
• Emiroğlu,C. (2015). Sağlık sektöründe mesleki riskler ve hukuksal düzenlemeler. TTB Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 2015, 12 (43), 16-25.
• Hacimusalar, Y., Kahve, A. C., Yasar, A. B. & Aydin, M. S. (2020). Anxiety and hopelessness levels in covıd-19 pandemic, a comparative study of healthcare professionals and other community sample in Turkey. Journal of Psychiatric Research, 129 (2020), 181-188. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2020.07.024
• Hamamcı, Z. (2005). Üç-altı yaşlarında çocukları olan anne ve babaların aile eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi. Çağdaş Eğitim Dergisi, 30 (319), 28 - 36.
• Hamovitch, E. K., Acri, M. C. & Bornheimer, L. A. (2019). An analysis of the relationship between parenting self-efficacy, the quality of parenting, and parental and child emotional health. Journal of Family Social Work, 22 (4-5), 337-351. https://doi.org/10.1080/10522158.2019.1635939
• Hess, C. R.,Teti,M. D., Hussey-Gardner, B. (2004). Self-Efficacyandparenting of highşrisk infants: the moderating role of parent knowledge of infant development. Journal of Applied Developmental Psychology, 25 (4), 423-437 https://doi:10.1016/J.Appdev.2004.06.002.
• Huremovic, D. (2019). Quarantine and Isolation. Effects on Healthcare Workers, In D. Huremovic (Ed.), Psychiatry of Pandemics, A Mental Health Response to Infection Outbreak. Switzerland, Springer.
• Karaçöl, E. (2021). Sağlık çalışanlarının ebeveyn öz-yeterliliklerinin değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Medipol Üniversitesi.
• Karagöz, Y. (2017). Bilimsel Araştrılma Yöntemleri ve Yayın Etiği, ( ss. 53-67),Nobel Akademik Yayıncılık, Sivas.
• Kul A., Demir R., Katmer A.N. (2020). Covid-19 Salgını döneminde psikolojik sağlamlığın yordayıcısı olarak yaşam anlamı ve kaygı. Journal of Turkish Studies, 15 (6), 695–719. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44419
• Kunseler, F. C., Willemen, A. M., Oosterman, M., & Schuengel, C. (2014). Changes in Parenting Self-Efficacy and Mood Symptoms in the Transition to Parenthood: A Bidirectional Association. Parenting, 14(3–4), 215–234. https://doi.org/10.1080/15295192.2014.972758
• Kwok, S., & Wong, D. N. (2000). Mental health of parents with young children in Hong Kong: The roles of parenting stress and parenting self-efficacy. Child And Family Social Work, 5 (1), 57-65. https://doi.org/10.1046/j.1365-2206.2000.00138.x
• Lavenda, O. & Kestler-Peleg, M. (2017). Parental self-efficacy mitigates the association between low spousal support and stress. Psychiatry Research, 256, 228-230. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2017.06.060
• Law, K. H., Dimmock, J., Guelfi, K. J., Nguyen, T., Gucciardi, D., Jackson, B. (2019). Stress, depressive symptoms, and maternal self-efficacy in first-time mothers: Modelling and predicting change across the first six months of motherhood. Applied Psychology Health and Well-Being, 11 (1), 126-147. https://doi:org/10.1111/aphw.12147
• Mandemakers, J. J. & Kalmijn, M.(2014). Do mother’s and father’s education condition the impact of parent aldivorce on child well-being? Social Science Research, 44, 187–199. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2013.12.003
• Mattila E., Peltokoski J., Neva M.H., Kaunonen M., Helminen M., & Parkkila A.K. (2021). COVID-19: Anxiety among hospital staff and associated factors. Annals of Medicine, 53 (1), 237-246. https://doi.org/10.1080/07853890.2020.1862905
• Polat, Ö., & Coşkun, F. (2020). COVID-19 salgınında sağlık çalışanlarının kişisel koruyucu ekipman kullanımları ile depresyon, anksiyete, stres düzeyleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Batı Karadeniz Tıp Dergisi, 4(2), 51-58. https://doi.org/10.29058/mjwbs.2020.2.3
• Öztürk A. E. (2021). Covı̇d-19 pandemı̇sı̇nde aktı̇f görev alan sağlık hı̇zmetı̇ çalışanlarının okupasyonel performans, kaygı düzeyı̇ ve iş-yaşam dengesı̇nı̇n incelenmesı̇. [Yüksek Lisans Tezi], Hacettepe Üniversitesi.
• Öztürk, Y. E., & Kıraç, R. (2019). Sağlık ve hastalık. In M. Dalkılıç (Ed.), Scientific developments (pp.26–34). Gece Kitaplığı.
• Parıldar, H. (2020). Infectious Disease Outbreaks in History. Anatolian Journal of General Medical Research, 30(60), 19-26. https://doi.org/10.5222/terh.2020.93764.
• Roskam, I., Brianda, M. E., & Mikolajczak, M. (2018). A Step Forward in the Conceptualization and Measurement of Parental Burnout: The Parental Burnout Assessment (PBA). Frontiers in Psychology, 9, 758. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00758
• Serrano-Ripoll, M. J., Meneses-Echavez, J. F., Ricci-Cabello, I., Fraile-Navarro, D., Fiol-deRoque, M. A., Pastor-Moreno, G., Castro, A., Ruiz-Pérez, I., Zamanillo Campos, R., & Gonçalves-Bradley, D. C. (2020). Impact of viral epidemic outbreaks on mental health of healthcare workers: a rapid systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 277, 347–357. https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.08.034
• Song, X., Fu, W., Liu, X., Luo, Z., Wang, R., Zhou, N., Yan, S., & Lv, C. (2020). Mental health status of medical staff in emergency departments during the Coronavirus disease 2019 epidemic in China. Brain, Behavior, and Immunity, 88, 60–65. https://doi.org/10.1016/j.bbi.2020.06.002
• Şahan, E., & Tangılntız, A. (2022). State and trait anxiety among medical staff during the first month of COVID-19 pandemic: A sample from Turkey. International Journal of Psychiatry in Medicine, 57(4), 338–356. https://doi.org/10.1177/00912174211042698
• Takács, L., Smolík, F. & Putnam, S. (2019). Assessing longitudinal pathways between maternal depressive symptoms, parenting self-esteem and infanttemperament. PloS One, 14(8), e0220633. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0220633
• Teti, D. M. & Candelaria, M. A. (2002). Parenting competence. M. H. Bornstein (Ed.), Handbook of Parenting: Social Conditions and Applied Parenting içinde (S. 149-180). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
• Teti, D. M., & Gelfand, D. M. (1991). Behavioral competence among mothers of infants in the first year: the mediational role of maternal self-efficacy. Child Development, 62(5), 918–929. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1991.tb01580.x
• Uzun, N., Akça, Ö. F., Bilgiç, A., & Chung, S. (2022). The validity and reliability of the Stress and Anxiety to Viral Epidemics-9 items Scale in Turkish health care professionals. Journal of Community Psychology, 50(2), 797–805. https://doi.org/10.1002/jcop.22680
• Wang, C., Pan, R., Wan, X., Tan, Y., Xu, L., Ho, C. S., & Ho, R. C. (2020). Immediate Psychological Responses and Associated Factors during the Initial Stage of the 2019 Coronavirus Disease (COVID-19) Epidemic among the General Population in China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(5), 1729. https://doi.org/10.3390/ijerph17051729
• Güler-Yıldız, T., Sahin, F., Haktanır, G., & Holloway, S. (2021). Yenilenmiş Berkeley Ebeveyn Öz Yeterlik Ölçeği’nin (BPSE-R) Türkçe’ye uyarlama çalışması. Journal of Education and Future, (19), 13-23. https://doi.org/10.30786/jef.778666
• Yılmaz, E. & Uyanık, B. G. (2014). Okul öncesi dönemdeki çocukların annelerinin çocuk yetiştirme tutumları ile ebeveyn öz yeterlilik algılarının incelenmesi. Education Sciences, 9(4), 394-402. https://doi.org/10.12739/10.12739
• Zembat, R., Uyanık, B. G., Çinko, M., Önkol, L., & Acar, M. (2009). Anasınıfındaki çocukların ailelerinin öz yeterlilik düzeylerinin incelenmesi. In B. Özer, H. Yaratan, & H. Caner (Eds.), Proceedings of the International Conferences on Educational Science (ICES’08) (Vol. 3, pp. 2074–2084). Kıbrıs.