Hemşirelik Öğrencilerinin Engelli Bireylere Yönelik Algıları ve Tutumlarını Etkileyen Faktörler

Yıl 2026, Cilt: 8 Sayı: 1 , 28 - 37 , 27.04.2026

Nuray Yalçın , Gülendam Karadağ , Burcu Cengiz , Necati Can Kaya

https://doi.org/10.54061/jphn.1816467

https://izlik.org/JA36WH29RT

Öz

Amaç: Bu çalışma hemşirelik öğrencilerinin engelli bireye yönelik tutum ve algılarını ne düzeyde olduğunu ve etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel desendeki araştırma 2023-2024 güz/bahar eğitim/öğrenim döneminde Türkiye’nin batısında yer alan bir devlet üniversitesindeki hemşirelik öğrencileri ile yürütüldü. Çalışmaya katılmayı kabul eden 377 öğrenci ile araştırma tamamlandı. Veriler, ‘Kişisel Bilgi Formu’, ‘Engelli Kişilere Yönelik Çok Boyutlu Tutum Ölçeği’ ve ‘Engelli Bireye Yönelik Algı Ölçeği’ kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemi ile toplandı. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Mann-Whitney U ve Kruskal Wallis testi kullanılmıştır.
Bulgular: Katılımcıların %40,3’ü 20–21 yaş aralığında olup, %38,7’si birinci sınıf öğrencisidir. Katılımcıların %77,5’inin yakın çevresinde ve %92,6’sının öğrenim gördüğü bölümde engelli birey bulunmadığı belirlenmiştir. Öğrencilerin tutum ölçeğinden 106,79 ± 15,43 olarak bulunmuş olup orta düzeyin üzerinde olumlu tutuma sahip oldukları belirlenmiştir. Öğrencilerin, engelli bireye yönelik algı ölçeğinde bireysel ve toplumsal alt boyut orta-yüksek, benimsemek alt boyutu yüksek, farkındalık alt boyutu orta ve ölçek puan toplam ortalaması 67,30 ± 10,06 olarak bulunmuş olup orta-yüksek algıya sahip olduğu belirlenmiştir.
Sonuç: Öğrencilerin engelli bireylere yönelik çok boyutlu tutumlarının ve engelli bireylere yönelik algılarının orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Sosyodemografik değişkenlerden cinsiyet ile engelli bireye yönelik tutum ölçeğinde ve anne çalışma ile engelli bireye yönelik algıyı etkilediği belirlenmiştir. Diğer sosyodemografik değişkenler ile tutum ve algı ölçeği arasında ilişki saptanmamıştır. Öğrencilerin tutum ve algılarını arttırmak için derslerde ve uygulama alanlarında engelli bireylerle olan teması arttırılabilir.

Anahtar Kelimeler

Engelli Birey , Tutum , Algı , Hemşirelik Öğrencisi

Factors Affecting Nursing Students’ Perceptions and Attitudes Toward Individuals with Disabilities

https://izlik.org/JA36WH29RT

Öz

Objective: This study aimed to determine the levels of nursing students’ attitudes and perceptions toward individuals with disabilities and the factors influencing them.
Methods: This descriptive and cross-sectional study was conducted with nursing students enrolled at a public university located in western Turkey during the 2023–2024 fall/spring academic year. The research was completed with 377 students who agreed to participate. Data were collected through face-to-face interviews using the Personal Information Form, the Multidimensional Attitudes Scale Toward Persons with Disabilities, and the Perception Toward Individuals with Disabilities Scale. Descriptive statistics, the Mann–Whitney U test, and the Kruskal–Wallis test were used for data analysis.
Results: Among the participants, 40.3% were between 20–21 years old, and 38.7% were first-year students. It was found that 77.5% of the participants did not have a person with a disability in their close environment, and 92.6% reported that there was no individual with a disability in their department. The mean score on the Attitude Scale was 106.79± 15.43, indicating a moderately positive attitude toward individuals with disabilities. On the Perception Scale, students scored at a moderate–high level in the individual and social subdimensions, a high level in the acceptance subdimension, and a moderate level in the awareness subdimension. The total mean score was 67.30 ± 10.06, showing a moderate–high level of perception.
Conclusion: It was determined that nursing students’ multidimensional attitudes and perceptions toward individuals with disabilities were at a moderate level. It was determined that among the sociodemographic variables, gender was associated with attitudes toward individuals with disabilities, and maternal employment status was found to affect perceptions toward individuals with disabilities. No significant relationship was found between the other sociodemographic variables and the attitude and perception scales. Increasing nursing students’ contact with individuals with disabilities in both theoretical courses and clinical practice may contribute to improving their attitudes and perceptions.

Anahtar Kelimeler

Disabled Persons , Attitude , Perception , Nursing Students

Kaynakça

• Acak, M., & Narinç, Ç. (2020). Eğitim fakültesi öğrencilerinin engellilere yönelik tutumlarının incelenmesi (Malatya il örneği). GERMENİCA Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 18-27. https://izlik.org/JA76KC46ED
• Akbaş, M., Fındık, F. Y., & Dursun, R. S. (2024). Öğrenci ebelerin ve hemşirelerin engelli bireylere yönelik algılarının ve algılarını etkileyen faktörlerin belirlenmesi: Tanımlayıcı bir çalışma. Türkiye Biyoetik Dergisi, 11(3), 81-90. https://izlik.org/JA86BR95ZH
• Al-Kandari, H. Y. (2015). High school students' contact with and attitudes towards persons with intellectual and developmental disabilities in Kuwait. Australian Social Work, 68(1), 65-83. https://doi.org/10.1080/0312407X.2014.946429
• Alnahdi, G. H. (2019). The positive impact of including students with intellectual disabilities in schools: Children’s attitudes towards peers with disabilities in Saudi Arabia. Research in developmental disabilities, 85, 1-7. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2018.10.004
• Arısoy, A. (2022). Sosyal hizmetle ilgili eğitim alma durumuna göre gençlerin engelli bireylere yönelik tutumları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Dergisi, 6(2), 294-308. https://doi.org/10.31200/makuubd.1141151
• Babik, I., & Gardner, E. S. (2021). Factors affecting the perception of disability: A developmental perspective. Frontiers in Psychology, 12,702166. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.702166
• Büyüköztürk, Ş. (2015). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (Genişletilmiş 21. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
• Cevheroğlu, S., & Fırat Kılıç, H. (2024). Öğrenci hemşirelerin şefkat düzeyleri ile engelli bireylere yönelik tutumları arasındaki ilişkinin belirlenmesi: Tanımlayıcı ve korelasyonel çalışma. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi, 16 (2), 412-30. https://doi.org/10.5336/nurses.2023-100570
• Çakırer Çalbayram, N., Aker, M. N., Akkuş, B., Durmuş, F. K., & Tutar, S. (2018). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin engellilere yönelik tutumları. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 7 (1), 30-40. https://izlik.org/JA58AJ88UR
• Çalışkan, H., & Şahin, H. (2024). Üniversite öğrencilerinin engellilere yönelik algılarının ve bilişsel ve duygulanımsal empati düzeylerinin incelenmesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59(3), 1788-1801. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.24.09.2490
• Çam, F., Dost, A., Gül, T., Sarıdoğan, B., Dalğıç, N., & Mütevelli, B. (2024). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin engelli bireylere yönelik tutumlarının incelenmesi. Sağlık ve Spor Bilimleri Dergisi, 7 (3), 213-224. https://doi.org/10.61150/jhss.2024070304
• Çelik, F., Terkeş, N., Uslular, E., Şahin, Ö., Savaş, L., Karateke, A., Duygun, G., & Kahraman, E. (2017). Hemşirelerin işitme engelli bireylere yönelik tutumlarının belirlenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi,20(4), 244-253. https://izlik.org/JA62RF59KF
• Çömez, T., & Altan Sarıkaya, N. (2017). Hemşirelik fakültesi öğrencilerinin engelli bireyleri damgalamaya ilişkin düşünceleri ve uygulamaları. Hemşirelik Akademik Araştırma Dergisi, 3(3), 145-152. https://doi.org/10.5222/jaren.2017.145
• Darawsheh, W. B. (2022). An investigation of public perception and attitudes towards disability in Jordan. International Journal of Disability, Development and Education, 69(2), 687–706. https://doi.org/10.1080/1034912X.2020.1727418
• Demirbilek, B., Öcal, Y. K., & Karabulut, E. O. (2024). Spor bilimleri öğrencilerinin engellilere yönelik algı düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 1-13. https://izlik.org/JA35WF38YP
• Diğer, H., & Yıldız, A. (2021). Engelli bireylere yönelik algı ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31(2), 807-822. https://doi.org/10.18069/firatsbed.886698
• Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). (2023, March). Disability. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/disability-and-health
• Freer, J.R. (2021). Students’ attitudes toward disability: A systematic literature review (2012–2019). International Journal of Inclusive Education, 27(5), 652-670. https://doi.org/10.1080/13603116.2020.1866688
• Gedik, Z., & Toker, H. (2018). Üniversite öğrencilerinin engelli bireylere yönelik tutumları ve sosyal beğenirlik düzeyleri. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, (1), 111-116. https://izlik.org/JA79MG38WB
• Gülen, B., & Çakmak, A. (2024). Üniversite öğrencilerinin engellilere yönelik algıları ile sosyal-duygusal yetkinlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Premium e-Journal of Social Sciences, 8(42), 653-663. https://doi.org/10.5281/zenodo.11434376
• Hackett, R. A., Steptoe, A., Lang, R. P., & Jackson, S. E. (2020). Disability discrimination and well- being in the United Kingdom: A prospective cohort study. BMJ Open , 10, e035714. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-035714
• Iezzoni, L.I., Rao, S.R., Ressalam, J., Bolcic-Jankovic, D., Agaronnik, N.D., Lagu, T., & Campbell, E.G. (2022). US physicians’ knowledge about the americans with disabilities act and accommodation of patients with disability: study examines what physicians know about the americans with disabilities act and what is done to accommodate patients with a disability. Health Affairs, 41(1), 96-104. https://doi.org/10.1377/hlthaff.2021.01136
• Ijadunola, M., Akinyemi, P., Olowookere, O., Olotu, O., Goodman, O., Ogundiran, A., & Ijadunola, K. (2022). Addressing inclusiveness in tertiary co-education: Attitude of undergraduate and academic staff towards students with disabilities in a South-West Nigerian University. International Journal of Disability, Development and Education, 69(1), 47- 60. https://doi.org/10.1080/1034912X.2021.2016658
• Kaldik, B. (2022). Üniversitedeki z kuşağı’nın engelli bireylere yönelik tutumları üzerine bir araştırma. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (BUSBED), 12(23), 39-53. https://doi.org/10.29029/busbed.1029744
• Keklicek, İ., & Ünsar, A. (2021). Üniversite düzeyinde öğrenim gören öğrencilerin engelli bireylere yönelik tutumlarının incelenmesi: Sağlık alanında eğitim görmenin pozitif bir etkisi var mıdır? Bir gözlemsel çalışma. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(3), 149-157. https://izlik.org/JA36UN26HE
• Lorcu, T., Koç, Ş. Ö., & Ersoy, S. (2025). Engelli bakımı ve rehabilitasyon programı öğrencilerinin engellilere yönelik tutumlarının belirlenmesi. Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi, 8(2), 61-73. https://doi.org/10.71445/umbd.1703529
• Nalbant, S., & Dinç, M. (2024). Üniversite öğrencilerinin özel gereksinimli bireylere yönelik tutumlarının incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Araştırmaları Dergisi, 16(1), 18-37. https://doi.org/10.55929/besad.1425489
• Özakar-Akça, S., Aydın, Z., Göver, T., & Söngüt, S. (2022). Engelliler konusunda ergenlere verilen eğitimin engellilere yönelik tutumlarına etkisi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi,11(2), 542-554. https://doi.org/10.33206/mjss.929032
• Phillips, B.A., Fortney, S., & Swafford, L. (2019). College students’ social perceptions toward individuals with intellectual disability. Journal of Disability Policy Studies,, 30 (1), 3-10. https://doi.org/10.1177/1044207318788891
• Rojo-Ramos, J., Vega-Muñoz, A., Contreras-Barraza, N., & Barrios-Fernandez, S. (2022). Female and rural school students show more positive attitudes toward disability during physical education lessons. International Journal of Environmental Research and Public Health,19(10), 5881. https://doi.org/10.3390/ijerph19105881
• Sarı, H., Bağcı, Ö. A., & Gökdağ, H. (2021). Çocuk gelişimi programı öğrencilerinin engellilere yönelik tutumları ile iletişim becerileri arasındaki ilişki. Milli Eğitim Dergisi, 50(230), 57-73. https://doi.org/10.37669/milliegitim.691828
• Sarıipek, A. D., & Konar, N. (2023). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin engelli bireylere yönelik algılarının incelenmesi. International Conference on Scientific and Academic Research, December 25-26, Konya, Turkey. https://izlik.org/JA35WF38YP
• Subay, N., Demircioğlu, A., Karakaya, Ş., Güler, A., Bayram, N., İntepe, S. S., & Gür, K. (2022). Bir devlet üniversitesinde okuyan hemşirelik öğrencilerinin engelli bireylere karşı tutum ve davranışları. Journal of Health Sciences and Management, 2(3), 53-59. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2515127
• Süngü, B., Konar, N., & Çar, B. (2023). Üniversite öğrencilerinin özel gereksinimli akranlarına yönelik tutumları. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 6 (1-Cumhuriyet'in 100. Yılı Özel Sayısı), 335-349. https://doi.org/10.38021asbid.1317156
• T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2022, Ocak). Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni https://www.aile.gov.tr/media/98625/eyhgm_istatistik_bulteni_ocak_2022.pdf
• Üstündağ, A., Göktay, F. S., Kalkanlı, F., & Gülgün, Z. N. (2023). Üniversite öğrencilerinin özel gereksinimli bireylere bakış açılarının incelenmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 33(2), 755-766. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1198877
• Vincent-Onabajo, G.O., & Malgwi, W.S. (2015). Attitude of physiotherapy students in Nigeria toward persons with disability. Disability and Health Journal, 8(1), 102-108. https://doi.org/10.1016/j.dhjo.2014.06.009
• Yazıcı, T., Çelebioğlu, M. O., & Boyraz, G. (2019). Güzel sanatlar lisesi öğrencilerinin özel gereksinimli bireylere yönelik tutumları. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 26, 19-27. https://doi.org/10.17740/eas.soc.2019.V26-02
• Yorke, A. M., Ruediger, T., & Voltenburg, N. (2017). Doctor of physical therapy students’ attitudes towards people with disabilities: A descriptive study. Disability and rehabilitation, 39(1), 91-97. https://doi.org/10.3109/09638288.2016.1140830
• Yıldırım Sarı, H., Bektaş, M., & Altıparmak, S. (2010). Hemşirelik öğrencilerinin engellilere yönelik tutumlarının belirlenmesi. Yeni Tıp Dergisi, 27, 80-83.
• Wang, Z., Xu, X., Han, Q., Chen, Y., Jiang, J., & Ni, G. X. (2021). Factors associated with public attitudes towards persons with disabilities: A systematic review. BMC public health, 21(1), 1058. https://doi.org/10.1186/s12889-021-11139-3