Hemşirelik Öğrencilerinin Engelli Bireylere Yönelik Algıları ve Tutumlarını Etkileyen Faktörler

Öz

Amaç: Bu çalışma hemşirelik öğrencilerinin engelli bireye yönelik tutum ve algılarını ne düzeyde olduğunu ve etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel desendeki araştırma 2023-2024 güz/bahar eğitim/öğrenim döneminde Türkiye’nin batısında yer alan bir devlet üniversitesindeki hemşirelik öğrencileri ile yürütüldü. Çalışmaya katılmayı kabul eden 377 öğrenci ile araştırma tamamlandı. Veriler, ‘Kişisel Bilgi Formu’, ‘Engelli Kişilere Yönelik Çok Boyutlu Tutum Ölçeği’ ve ‘Engelli Bireye Yönelik Algı Ölçeği’ kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemi ile toplandı. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Mann-Whitney U ve Kruskal Wallis testi kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların %40,3’ü 20–21 yaş aralığında olup, %38,7’si birinci sınıf öğrencisidir. Katılımcıların %77,5’inin yakın çevresinde ve %92,6’sının öğrenim gördüğü bölümde engelli birey bulunmadığı belirlenmiştir. Öğrencilerin tutum ölçeğinden 106,79 ± 15,43 olarak bulunmuş olup orta düzeyin üzerinde olumlu tutuma sahip oldukları belirlenmiştir. Öğrencilerin, engelli bireye yönelik algı ölçeğinde bireysel ve toplumsal alt boyut orta-yüksek, benimsemek alt boyutu yüksek, farkındalık alt boyutu orta ve ölçek puan toplam ortalaması 67,30 ± 10,06 olarak bulunmuş olup orta-yüksek algıya sahip olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Öğrencilerin engelli bireylere yönelik çok boyutlu tutumlarının ve engelli bireylere yönelik algılarının orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Sosyodemografik değişkenlerden cinsiyet ile engelli bireye yönelik tutum ölçeğinde ve anne çalışma ile engelli bireye yönelik algıyı etkilediği belirlenmiştir. Diğer sosyodemografik değişkenler ile tutum ve algı ölçeği arasında ilişki saptanmamıştır. Öğrencilerin tutum ve algılarını arttırmak için derslerde ve uygulama alanlarında engelli bireylerle olan teması arttırılabilir.

Anahtar Kelimeler

• Engelli Birey
• Tutum
• Algı
• Hemşirelik Öğrencisi

Factors Affecting Nursing Students’ Perceptions and Attitudes Toward Individuals with Disabilities

Öz

Objective: This study aimed to determine the levels of nursing students’ attitudes and perceptions toward individuals with disabilities and the factors influencing them. Methods: This descriptive and cross-sectional study was conducted with nursing students enrolled at a public university located in western Turkey during the 2023–2024 fall/spring academic year. The research was completed with 377 students who agreed to participate. Data were collected through face-to-face interviews using the Personal Information Form, the Multidimensional Attitudes Scale Toward Persons with Disabilities, and the Perception Toward Individuals with Disabilities Scale. Descriptive statistics, the Mann–Whitney U test, and the Kruskal–Wallis test were used for data analysis. Results: Among the participants, 40.3% were between 20–21 years old, and 38.7% were first-year students. It was found that 77.5% of the participants did not have a person with a disability in their close environment, and 92.6% reported that there was no individual with a disability in their department. The mean score on the Attitude Scale was 106.79± 15.43, indicating a moderately positive attitude toward individuals with disabilities. On the Perception Scale, students scored at a moderate–high level in the individual and social subdimensions, a high level in the acceptance subdimension, and a moderate level in the awareness subdimension. The total mean score was 67.30 ± 10.06, showing a moderate–high level of perception. Conclusion: It was determined that nursing students’ multidimensional attitudes and perceptions toward individuals with disabilities were at a moderate level. It was determined that among the sociodemographic variables, gender was associated with attitudes toward individuals with disabilities, and maternal employment status was found to affect perceptions toward individuals with disabilities. No significant relationship was found between the other sociodemographic variables and the attitude and perception scales. Increasing nursing students’ contact with individuals with disabilities in both theoretical courses and clinical practice may contribute to improving their attitudes and perceptions.

Anahtar Kelimeler

• Disabled Persons
• Attitude
• Perception
• Nursing Students

Kaynakça

1. Acak, M., & Narinç, Ç. (2020). Eğitim fakültesi öğrencilerinin engellilere yönelik tutumlarının incelenmesi (Malatya il örneği). GERMENİCA Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 18-27. https://izlik.org/JA76KC46ED
2. Akbaş, M., Fındık, F. Y., & Dursun, R. S. (2024). Öğrenci ebelerin ve hemşirelerin engelli bireylere yönelik algılarının ve algılarını etkileyen faktörlerin belirlenmesi: Tanımlayıcı bir çalışma. Türkiye Biyoetik Dergisi, 11(3), 81-90. https://izlik.org/JA86BR95ZH
3. Al-Kandari, H. Y. (2015). High school students' contact with and attitudes towards persons with intellectual and developmental disabilities in Kuwait. Australian Social Work, 68(1), 65-83. https://doi.org/10.1080/0312407X.2014.946429
4. Alnahdi, G. H. (2019). The positive impact of including students with intellectual disabilities in schools: Children’s attitudes towards peers with disabilities in Saudi Arabia. Research in developmental disabilities, 85, 1-7. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2018.10.004
5. Arısoy, A. (2022). Sosyal hizmetle ilgili eğitim alma durumuna göre gençlerin engelli bireylere yönelik tutumları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Dergisi, 6(2), 294-308. https://doi.org/10.31200/makuubd.1141151
6. Babik, I., & Gardner, E. S. (2021). Factors affecting the perception of disability: A developmental perspective. Frontiers in Psychology, 12,702166. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.702166
7. Büyüköztürk, Ş. (2015). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (Genişletilmiş 21. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
8. Cevheroğlu, S., & Fırat Kılıç, H. (2024). Öğrenci hemşirelerin şefkat düzeyleri ile engelli bireylere yönelik tutumları arasındaki ilişkinin belirlenmesi: Tanımlayıcı ve korelasyonel çalışma. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi, 16 (2), 412-30. https://doi.org/10.5336/nurses.2023-100570

9. Çakırer Çalbayram, N., Aker, M. N., Akkuş, B., Durmuş, F. K., & Tutar, S. (2018). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin engellilere yönelik tutumları. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 7 (1), 30-40. https://izlik.org/JA58AJ88UR
10. Çalışkan, H., & Şahin, H. (2024). Üniversite öğrencilerinin engellilere yönelik algılarının ve bilişsel ve duygulanımsal empati düzeylerinin incelenmesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 59(3), 1788-1801. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.24.09.2490
11. Çam, F., Dost, A., Gül, T., Sarıdoğan, B., Dalğıç, N., & Mütevelli, B. (2024). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin engelli bireylere yönelik tutumlarının incelenmesi. Sağlık ve Spor Bilimleri Dergisi, 7 (3), 213-224. https://doi.org/10.61150/jhss.2024070304
12. Çelik, F., Terkeş, N., Uslular, E., Şahin, Ö., Savaş, L., Karateke, A., Duygun, G., & Kahraman, E. (2017). Hemşirelerin işitme engelli bireylere yönelik tutumlarının belirlenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi,20(4), 244-253. https://izlik.org/JA62RF59KF
13. Çömez, T., & Altan Sarıkaya, N. (2017). Hemşirelik fakültesi öğrencilerinin engelli bireyleri damgalamaya ilişkin düşünceleri ve uygulamaları. Hemşirelik Akademik Araştırma Dergisi, 3(3), 145-152. https://doi.org/10.5222/jaren.2017.145
14. Darawsheh, W. B. (2022). An investigation of public perception and attitudes towards disability in Jordan. International Journal of Disability, Development and Education, 69(2), 687–706. https://doi.org/10.1080/1034912X.2020.1727418
15. Demirbilek, B., Öcal, Y. K., & Karabulut, E. O. (2024). Spor bilimleri öğrencilerinin engellilere yönelik algı düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 1-13. https://izlik.org/JA35WF38YP
16. Diğer, H., & Yıldız, A. (2021). Engelli bireylere yönelik algı ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31(2), 807-822. https://doi.org/10.18069/firatsbed.886698
17. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). (2023, March). Disability. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/disability-and-health
18. Freer, J.R. (2021). Students’ attitudes toward disability: A systematic literature review (2012–2019). International Journal of Inclusive Education, 27(5), 652-670. https://doi.org/10.1080/13603116.2020.1866688
19. Gedik, Z., & Toker, H. (2018). Üniversite öğrencilerinin engelli bireylere yönelik tutumları ve sosyal beğenirlik düzeyleri. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, (1), 111-116. https://izlik.org/JA79MG38WB
20. Gülen, B., & Çakmak, A. (2024). Üniversite öğrencilerinin engellilere yönelik algıları ile sosyal-duygusal yetkinlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Premium e-Journal of Social Sciences, 8(42), 653-663. https://doi.org/10.5281/zenodo.11434376
21. Hackett, R. A., Steptoe, A., Lang, R. P., & Jackson, S. E. (2020). Disability discrimination and well- being in the United Kingdom: A prospective cohort study. BMJ Open , 10, e035714. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-035714
22. Iezzoni, L.I., Rao, S.R., Ressalam, J., Bolcic-Jankovic, D., Agaronnik, N.D., Lagu, T., & Campbell, E.G. (2022). US physicians’ knowledge about the americans with disabilities act and accommodation of patients with disability: study examines what physicians know about the americans with disabilities act and what is done to accommodate patients with a disability. Health Affairs, 41(1), 96-104. https://doi.org/10.1377/hlthaff.2021.01136
23. Ijadunola, M., Akinyemi, P., Olowookere, O., Olotu, O., Goodman, O., Ogundiran, A., & Ijadunola, K. (2022). Addressing inclusiveness in tertiary co-education: Attitude of undergraduate and academic staff towards students with disabilities in a South-West Nigerian University. International Journal of Disability, Development and Education, 69(1), 47- 60. https://doi.org/10.1080/1034912X.2021.2016658
24. Kaldik, B. (2022). Üniversitedeki z kuşağı’nın engelli bireylere yönelik tutumları üzerine bir araştırma. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (BUSBED), 12(23), 39-53. https://doi.org/10.29029/busbed.1029744
25. Keklicek, İ., & Ünsar, A. (2021). Üniversite düzeyinde öğrenim gören öğrencilerin engelli bireylere yönelik tutumlarının incelenmesi: Sağlık alanında eğitim görmenin pozitif bir etkisi var mıdır? Bir gözlemsel çalışma. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(3), 149-157. https://izlik.org/JA36UN26HE
26. Lorcu, T., Koç, Ş. Ö., & Ersoy, S. (2025). Engelli bakımı ve rehabilitasyon programı öğrencilerinin engellilere yönelik tutumlarının belirlenmesi. Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi, 8(2), 61-73. https://doi.org/10.71445/umbd.1703529
27. Nalbant, S., & Dinç, M. (2024). Üniversite öğrencilerinin özel gereksinimli bireylere yönelik tutumlarının incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Araştırmaları Dergisi, 16(1), 18-37. https://doi.org/10.55929/besad.1425489
28. Özakar-Akça, S., Aydın, Z., Göver, T., & Söngüt, S. (2022). Engelliler konusunda ergenlere verilen eğitimin engellilere yönelik tutumlarına etkisi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi,11(2), 542-554. https://doi.org/10.33206/mjss.929032
29. Phillips, B.A., Fortney, S., & Swafford, L. (2019). College students’ social perceptions toward individuals with intellectual disability. Journal of Disability Policy Studies,, 30 (1), 3-10. https://doi.org/10.1177/1044207318788891
30. Rojo-Ramos, J., Vega-Muñoz, A., Contreras-Barraza, N., & Barrios-Fernandez, S. (2022). Female and rural school students show more positive attitudes toward disability during physical education lessons. International Journal of Environmental Research and Public Health,19(10), 5881. https://doi.org/10.3390/ijerph19105881
31. Sarı, H., Bağcı, Ö. A., & Gökdağ, H. (2021). Çocuk gelişimi programı öğrencilerinin engellilere yönelik tutumları ile iletişim becerileri arasındaki ilişki. Milli Eğitim Dergisi, 50(230), 57-73. https://doi.org/10.37669/milliegitim.691828
32. Sarıipek, A. D., & Konar, N. (2023). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin engelli bireylere yönelik algılarının incelenmesi. International Conference on Scientific and Academic Research, December 25-26, Konya, Turkey. https://izlik.org/JA35WF38YP
33. Subay, N., Demircioğlu, A., Karakaya, Ş., Güler, A., Bayram, N., İntepe, S. S., & Gür, K. (2022). Bir devlet üniversitesinde okuyan hemşirelik öğrencilerinin engelli bireylere karşı tutum ve davranışları. Journal of Health Sciences and Management, 2(3), 53-59. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2515127
34. Süngü, B., Konar, N., & Çar, B. (2023). Üniversite öğrencilerinin özel gereksinimli akranlarına yönelik tutumları. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 6 (1-Cumhuriyet'in 100. Yılı Özel Sayısı), 335-349. https://doi.org/10.38021asbid.1317156
35. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2022, Ocak). Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni https://www.aile.gov.tr/media/98625/eyhgm_istatistik_bulteni_ocak_2022.pdf
36. Üstündağ, A., Göktay, F. S., Kalkanlı, F., & Gülgün, Z. N. (2023). Üniversite öğrencilerinin özel gereksinimli bireylere bakış açılarının incelenmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 33(2), 755-766. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1198877
37. Vincent-Onabajo, G.O., & Malgwi, W.S. (2015). Attitude of physiotherapy students in Nigeria toward persons with disability. Disability and Health Journal, 8(1), 102-108. https://doi.org/10.1016/j.dhjo.2014.06.009
38. Yazıcı, T., Çelebioğlu, M. O., & Boyraz, G. (2019). Güzel sanatlar lisesi öğrencilerinin özel gereksinimli bireylere yönelik tutumları. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 26, 19-27. https://doi.org/10.17740/eas.soc.2019.V26-02
39. Yorke, A. M., Ruediger, T., & Voltenburg, N. (2017). Doctor of physical therapy students’ attitudes towards people with disabilities: A descriptive study. Disability and rehabilitation, 39(1), 91-97. https://doi.org/10.3109/09638288.2016.1140830
40. Yıldırım Sarı, H., Bektaş, M., & Altıparmak, S. (2010). Hemşirelik öğrencilerinin engellilere yönelik tutumlarının belirlenmesi. Yeni Tıp Dergisi, 27, 80-83.
41. Wang, Z., Xu, X., Han, Q., Chen, Y., Jiang, J., & Ni, G. X. (2021). Factors associated with public attitudes towards persons with disabilities: A systematic review. BMC public health, 21(1), 1058. https://doi.org/10.1186/s12889-021-11139-3