TARIMDA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

Öz

Tarım sektörü, dünya ekonomileri için temel bir öneme sahipken, iş sağlığı ve güvenliği açısından da önemli riskler barındırmaktadır. Tarım işçileri, çalıştıkları alanın doğası gereği sürekli olarak fiziksel, kimyasal, biyolojik ve ergonomik tehlikelerle karşı karşıya kalmaktadır. Özellikle tarım makineleri, kimyasal pestisitler, biyolojik ajanlar ve ağır fiziksel işler, bu işçilerin sağlıklarını tehdit eden faktörler arasında yer almaktadır. Tarım işçileri, özellikle mevsimlik ve belirsiz çalışma koşullarında görev almakta, bu da onları sosyal güvenlik haklarından mahrum bırakmaktadır. Bu durum, işçilerin sağlık ve güvenlik açısından savunmasızlıklarını artırmaktadır. Mevsimlik işçilerin barınma, beslenme ve temel ihtiyaçlarını karşılama konusunda yaşadıkları zorluklar, sağlık sorunlarına yol açmakta, aynı zamanda iş gücü verimliliğini de olumsuz etkilemektedir. Tarım işçilerinin büyük bir kısmı, uzun süreli ve güvenliksiz çalışma koşullarında görev almakta, bu da onların hem sağlıklarını hem de sosyal güvencelerini tehdit etmektedir. Sonuç olarak, tarım sektöründe iş sağlığı ve güvenliği, yalnızca iş kazalarını önlemekle kalmayıp, aynı zamanda işçilerin yaşam kalitesini artırarak sektörün sürdürülebilirliğini destekler. Bu nedenle, devletin, işverenlerin ve işçilerin iş sağlığı ve güvenliği konusunda işbirliği yapması, sektördeki iş kazalarını azaltacak ve iş gücü verimliliğini artıracaktır. Tarım sektöründe sağlıklı ve güvenli çalışma koşullarının sağlanması, ülke ekonomisinin uzun vadede daha güçlü ve sürdürülebilir olmasını sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Tarım işçisi
• Tarım sektörü
• İş sağlığı ve güvenliği
• pestisit maruziyeti
• mevsimlik işçiler
• ergonomi.

Kaynakça

1. Akdoğan, A., Divrikli, Ü., & Elçi, L. (2012). Pestisitlerin önemi ve ekosisteme etkileri. Akademik Gıda, 10(1), 125–132.
2. Altın, M., & Taşdemir, Ş. (2017). İş sağlığı ve güvenliği (1. baskı). Eğitim Yayın Evi.
3. Bakırcı, N. (2011). Tarımda Çalışanların Sağlığı ve Güvenliği. Ttb Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 11(39), 7-13.
4. Ben Khadda, Z., Fagroud, M., El Karmoudi, Y., Ezrari, S., Berni, I., De Broe, M., Behl, T., et al. (2021). Farmers' knowledge, attitudes, and perceptions regarding carcinogenic pesticides in Fez Meknes region (Morocco). International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(20), 10879. https://doi.org/10.3390/ijerph182010879 Erişim: 24.11.2025
5. Byard, R. W. (2017). Farming deaths—An ongoing problem. Forensic Sci Med Pathol, 13, 1-3.
6. Çelik, H., Yıldız, M. (2019). Tarımda tekrarlayan hareketlerin işçi sağlığı üzerindeki etkisi. İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi, 6(2), 41–47.
7. Çolak, M., & Yılmaz, H. (2018). Tarımda iş kazaları ve önlenmesi: Türkiye örneği. İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi, 5(1), 45–57.
8. Darcın, E. S., & Darcın, M. (2017). Fatal tractor injuries between 2005 and 2015 in Bilecik, Turkey. Biomed Res, 28(2), 549-555.

9. Durmaz, S., Mandıracıoğlu, A., Ozvurmaz, S., & Hassoy, D. (2022). Tarım sektöründe çalışanların tarım ilaçları konusunda bilgilerinin belirlenmesi. Hemşirelik Bilimi Dergisi, 5(1), 1-6.
10. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). (2023). Tick-borne diseases in Europe: A growing public health concern. https://www.ecdc.europa.eu Erişim Tarihi: 24.11.2025
11. Eurostat. (2009). Uyumlaştırılmış Avrupa zaman kullanımı anketleri. Avrupa Toplulukları Resmi Yayınlar Bürosu. https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-statistical-books/-/ks-cd-09-001 Erişim Tarihi:24.11.2025
12. Eurostat. (2024). Fatal accidents at work statistics. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Accidents_at_work_statistics Erişim Tarihi:24.11.2025
13. Food and Agriculture Organization (FAO). (2020). Labour in agriculture: A global perspective. FAO. https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/6e2d2772-5976-4671-9e2a-0b2ad87cb646/content Erişim Tarihi:24.11.2025
14. Golden, D. B., Demain, J., Freeman, T., Graft, D., Tankersley, M., Tracy, J., Blessing-Moore, J., et al. (2017). Stinging insect hypersensitivity: A practice parameter update 2016. Annals of Allergy, Asthma & Immunology, 118(1), 28-54.
15. Görücü, M., Güler, S., & Yılmaz, T. (2010). Mevsimlik tarım işçilerinin sosyo-ekonomik yapıları ve çalışma koşulları. Tarım Ekonomisi Dergisi, 16(3), 91-101.
16. Güğerçin, Ö., & Baytorun, A. N. (2018). Tarımda iş kazaları ve gerekli önlemler. Çukurova J Agric Food Sci, 33(2),157-168.
17. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2024). Kırım-Kongo kanamalı ateşi 2023 yılı epidemiyolojik raporu. T.C. Sağlık Bakanlığı. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/zoonotik-ve-vektorel-hastaliklar-db/Dokumanlar/Sunumlar/KKKA_Sunum_Hekimlere_Yonelik_2023.pdf Erişim Tarihi:24.11.2025
18. Han, J., Kim, Y., Lee, S., & Lee, S. J. (2020). Association between the prevalence of allergic reactions to skin prick tests and workplace types among agricultural workers in South Korea. Annals of Occupational and Environmental Medicine, 32, e36. https://doi.org/10.35371/aoem.2020.32.e36 Erişim: 24.11.2025
19. International Labour Organization (ILO). (2016). İklim değişikliği ve işgücü: İşyerinde ısının etkileri. ILO. https://www.ilo.org/sites/default/files/2024-04/iklim%20degisikliginin%20is%20sagligi%20ve%20guvenligine%20etkileri_0.pdf Erişim: 15.05.2025
20. International Labour Organization (ILO)(2018). Safety and health at the heart of the future of work: Building on 100 years of experience. https://www.ilo.org/ https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@dgreports/@dcomm/documents/publication/wcms_686645.pdf Erişim Tarihi: 15.05.2025
21. International Labour Organization (ILO). (2020). Safety and health in agriculture: International labour standards. https://www.ilo.org/agriculture-safety Erişim: 15.05.2025
22. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (İSGK). (2012). T.C. Resmî Gazete, 28339, 30 Haziran 2012.
23. İş Sağlığı ve Güvenliği Meclisi. (2025) Ana sayfa. https://www.isigmeclisi.org.tr. Erişim: 22.03.2025
24. Karaer, Z., Güven, E., Nalkur, T., & Kar, S. (2021). Türkiye'de Kırım-Kongo kanamalı ateşi: Güncel durum ve gelecek öngörüleri. Türkiye Parazitoloji Dergisi, 45(2), 138-145.
25. Karakaş, K. (2020). Tarım sektöründe tütün yetiştiriciliği çalışanlarında iş sağlığı ve güvenliği; Malatya örneği (Yayın No. 625971) [Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi..
26. Kiefer, M., Rodríguez-Guzmán, J., Watson, J., van Wendel de Joode, B., Mergler, D., & Silva, A. S. (2016). Amerika'da işçi sağlığı ve güvenliği ile iklim değişikliği: Sorunlar ve araştırma ihtiyaçları. Rev Panam Salud Publica, 40(3), 192-197.
27. Koçali, K. (2021). Sosyal Güvenlik Kurumu’nun 2012-2020 yılları arası iş kazaları göstergelerinin standardizasyonu. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 12(2), 302-327.
28. Kolstrup, C. L. (2012). Work-related musculoskeletal discomfort of dairy farmers and employed workers. Journal of Occupational Medicine and Toxicology, 7(1), 23. https://doi.org/10.1186/1745-6673-7-23 Erişim: 24.11.2025
29. Lopes-Ferreira, M., Maleski, A. L. A., Balan-Lima, L., Bernardo, J. T. G., Hipolito, L. M., Seni-Silva, A. C., Batista-Filho, J., et al. (2022). Impact of pesticides on human health in the last six years in Brazil. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(6), 3198. https://doi.org/10.3390/ijerph19063198 Erişim: 24.11.2025
30. Muñoz-Quezada, M. T., & Lucero Mondaca, B. A. (2019). Bioethics and environmental justice: The case of the presence of pesticides in schoolchildren in rural communities. Acta Bioethica, 25(2):161-170.
31. Nazlıcan, E. (2020). Investigation of attitudes and behaviors related to rational drug use in Adana Province Havutlu District. Sakarya Med J, 10(4), 572-579.
32. Özdemir, M. (2017). Tarım işçilerinin ergonomik riskleri ve sağlık sorunları. Tarım Ekonomisi Dergisi, 22(3), 112-118.
33. Siracusa, A., Folletti, I., Gerth, van Wijk, R., Jeebhay, M.F., Moscato, G., Quirce, S., Raulf, M., et al.(2015). Occupational anaphylaxis--an EAACI task force consensus statement. Allergy. 70(2):141-52.
34. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). (2022). 2022 yılı istatistik bilgisi. https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Yillik/fcd5e59b-6af9-4d90-a451-ee7500eb1cb4 Erişim: 24.11.2025
35. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). (2024). Tarımda sigorta uygulamaları rehberi. https://www.sgk.gov.tr Erişim: 24.11.2025
36. Süzek, S. (2022). İş hukuku (22. baskı). Beta Yayınevi.
37. T.C. Sağlık Bakanlığı (2023). Kırım-Kongo kanamalı ateşi (KKKA) 2002-2024 istatistikleri. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. https://hsgm.saglik.gov.tr/media/attachments/2025/06/10/kkka-Istatistikleri.pdf Erişim:24.11.2025
38. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2024). İyi tarım uygulamaları rehberi. https://www.tarimorman.gov.tr Erişim Tarihi: 24.11.2025
39. Türk Ceza Kanunu (TCK). (2004). T.C. Resmî Gazete, 25611, 12 Ekim 2004.
40. TÜBİTAK. (2021). Tarımsal pestisit ve gübre maruziyetine bağlı sağlık riskleri raporu. https://services.tubitak.gov.tr/edergi/yazi.pdf;jsessionid=ZKiwZFsSph2VHoaUPQfmgIus?dergiKodu=4&cilt=46&sayi=806&sayfa=68&yaziid=34685 Erişim: 24.11.2025
41. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2017). TÜİK hanehalkı bütçe istatistikleri mikro veri seti, 2017. https://tuikweb.tuik.gov.tr Erişim: 24.11.2025
42. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2020). İş sağlığı ve güvenliği istatistikleri. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-Mart-2020-33787 Erişim: 24.11.2025
43. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2021, Ekim 18). Eğitim seviyesine göre istihdam istatistikleri, 2020. https://data.tuik.gov.tr. Erişim: 24.11.2025,
44. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025). İşgücü istatistikleri, 2024 yılı IV. çeyrek sonuçları. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-2024-54059 Erişim: 23.05.2025
45. Uluslararası Çalışma Ofisi. (2011). ILO uygulama kuralları.
46. U.S. Department of Health and Human Services. (2016). Criteria for a recommended standard: Occupational exposure to heat and hot environments (NIOSH Publication No. 2016-106). National Institute for Occupational Safety and Health. https://www.cdc.gov/niosh/docs/2016-106/ Erişim: 24.11.2025.
47. Watson, J. M., Mazur, J. M., & Vincent, S. K. (2015). Youth-driven youth-adult partnerships: A phenomenological exploration of agricultural education teachers' experiences. J Agric Educ, 56(3): 105-120. World Health Organization. (2022). Vector-borne diseases: Tick-borne encephalitis. https://www.who.int/ Erişim:24.11.2025.
48. Yeşilbaş, İ. (2021). Kırklareli ilinde tarım sektörünün iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kırklareli Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü].
49. Zúñiga-Venegas, L.A., Hyland, C., Muñoz-Quezada, M.T., Quirós-Alcalá, L., Butinof, M., Buralli, R., Cardenas, A., et al. (2022). Health Effects of Pesticide Exposure in Latin American and the Caribbean Populations: A Scoping Review. Environ Health Perspect. 130(9), 96002.