GÜVENLİKLEŞTİRME TEORİSİ BAĞLAMINDA TÜRKİYE’NİN GÜVENLİK POLİTİKALARINDAKİ DEĞİŞİMLERİN DÖNEMSEL ANALİZİ

Yıl 2025, Sayı: 5, 108 - 139, 31.12.2025

Necmeddin Yüşen

Öz

Bu makale, Türkiye’nin güvenlik politikalarının Cumhuriyet’in kuruluşundan günümüze kadar geçirdiği dönemsel dönüşümleri incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma sorusu, Türkiye’nin güvenlik anlayışının hangi tarihsel kırılmalar üzerinden şekillendiği ve bu değişimlerin hangi iç ve dış dinamiklerle bağlantılı olduğudur. Çalışmada, kavramsal çerçeve olarak Kopenhag Okulu’nun “güvenlikleştirme” yaklaşımı kullanılmakta ve güvenlik algısının sadece askeri tehditler üzerinden değil, siyasal söylemler, toplumsal algılar ve bölgesel konjonktür üzerinden de inşa edildiği varsayılmaktadır. Tarihsel dönemlendirme yöntemiyle yürütülen analizde erken Cumhuriyet dönemi, Soğuk Savaş yılları, 1990’lı yıllar, AK Parti’nin iktidarının ilk dönemleri, Arap Baharı sonrası süreç ve 15 Temmuz sonrasındaki yeniden yapılanma dönemi ayrı ayrı ele alınmıştır. Bulgular, Türkiye’nin güvenlik politikalarının dış tehditler kadar iç siyasi gelişmeler, kurumsal dönüşümler ve uluslararası sistemdeki değişimlerle de şekillendiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Türkiye , Güvenlik , Kopenhag Okulu , Güvenlikleştirme , Dış Politika

PERIODIC ANALYSIS OF CHANGES IN TÜRKİYE’S SECURITY POLICIES IN THE CONTEXT OF SECURITIZATION THEORY

Öz

This article aims to examine the periodic transformations of Türkiye’s security policies from the foundation of the Republic to the present day. The research question focuses on which historical turning points have shaped Türkiye’s security conception and how these changes are linked to both domestic and international dynamics. The study employs the Copenhagen School’s “securitization” approach as its conceptual framework, assuming that security perceptions are constructed not solely through military threats but also through political discourses, societal perceptions, and regional contexts. Using a historical periodization method, the analysis separately evaluates the early Republican era, the Cold War years, the 1990s, the initial period of AK Party in power, the post-Arab Spring process, and the post-July 15 restructuring phase. The findings reveal that Türkiye’s security policies have been shaped not only by external threats but also by domestic political developments, institutional transformations, and shifts within the international system.

Anahtar Kelimeler

Türkiye , Security , Copenhagen School , Securitization , Foreign Policy

Kaynakça

• Acar, H. (2019). Türk Siyasal Hayatında Şeyh Sait İsyanı. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(3), 2934-2952. https://doi.org/10.33206/mjss.537830
• Ağır, B. S. (2011). Güvenlik kavramını yeniden düşünmek: Küreselleşme, kimlik ve değişen güvenlik anlayışı. Güvenlik Stratejileri, (22), 97-131.
• AK Parti (2001). Parti Programı, “Güvenlik”, 44-45. https://www.akparti.org.tr/media/0auje2sn/partiprogrami.pdf
• Akşin, S. (2018). Kısa 20. Yüzyıl Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Akşin, S. (2019). Kısa Türkiye Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Albayrakoğlu, E. P. (2012). Güvenlik Kültürü ve Dış Politika: Türkiye'nin Güvenlik Kültüründeki Dönüşüm ve Türk Dış Politikasına Yansıması. (Ed) Mehmet Seyfettin Erol içinde, Türk Dış Politikasında Güvenlik Arayışları (ss. 109-136). Barış Kitabevi.
• Alizada, N. (2025). Bölgeselciliğin yeni dinamiği: Türk Devletleri Teşkilatı ve Azerbaycan. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (12) (Türk Devletleri Teşkilatı), 18-40.
• Anadolu Ajansı. (2014). Paralel yapı ulusal tehdit.https://www.aa.com.tr/tr/politika/paralel-yapi-ulusal-tehdit/109720
• Aras, B., ve Görener, A. (2010). National role conceptions and foreign policy orientation: The ideational bases of the Justice and Development Party's foreign policy activism in the Middle East. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 12(1), 73-92.
• Aras, F. Ç. (2023). Türkiye’de yeni sınır güvenliği paradigması: Göç, güvenlik ve göç yönetimi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (61), 469-487. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1347595
• Armaoğlu, F. (1999). Çağdaş Türk diplomasisi: 200 yıllık süreç. İçinde: F. Armaoğlu, Yarım yüzyılın Türk-Amerikan ilişkileri (1947–1997) (ss. 421-440). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Aslan, M. (2020). Türkiye: Yükselen bölgesel oyuncu. İçinde: M. Yeşiltaş ve R. Öncel (Eds.), Ortadoğu'da güvenlik, savunma ve silahlanma (ss. 49-86). SETA.
• Aydın, M., ve Ereker, F. (2014). Türkiye’de güvenlik: Algı, politika, yapı. Uluslararası İlişkiler, 11(43), 127-156.
• Aykaç, N. (2009) Yönetsel Alanda Değişimler ve Devrim Hareketlerine Karşı Gerici Tepkiler ‘Serbest Cumhuriyet Fırkası - Menemen Olayı. Atatürk Yolu Dergisi 11(44), 581-625. https://doi.org/10.1501/Tite_0000000305
• Babaoğlu, R. (2012). Nutuk Ve Hatıralar Ekseninde Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası Olayı Ve Süreci. Recent Period Turkish Studies, 11(22), 63-108.
• Balcı, A. (2015). Dış politikada hesaplaşmak: AK Parti, ordu ve Kemalizm. Etkileşim Yayınları.
• Balcı, A., ve Akdoğan, İ. (2018). Bağdat ve Erbil arasında Irak'ta denge siyaseti. İçinde: K. İnat, A. Aslan, ve B. Duran (Eds.), Kuruluşundan bugüne AK Parti: Dış politika (ss. 263-281). SETA.
• Balta, N. (2005). Türkiye’nin dış politikası 1950-1980. Lazer Yayınları.
• Balzacq, T. (2005). The three faces of securitization: Political agency, audience and context. European Journal of International Relations, 11(2), 171-201. https://doi.org/10.1177/1354066105052960
• Balzacq, T. (2011). Securitization Theory: How Security Problems Emerge and Dissolve. Routledge.
• Baysal, B., ve Lüleci, Ç. (2015). Kopenhag Okulu ve güvenlikleştirme teorisi. Güvenlik Stratejileri, 11(22), 61-96.
• BBC News Türkçe. (2009, Ekim 15). Bursa'da futbol diplomasisi. https://www.bbc.com/turkce/haberler/2009/10/091015_newarmenia
• Beriş, H. E. (2018). FETÖ ile mücadele. İçinde: N. Mış ve A. Aslan (Eds.), Kuruluşundan bugüne AK Parti: Siyaset (ss. 379-409). SETA.
• Biresselioğlu, M. E. (2012). NATO’nun değişen enerji güvenliği algısı: Türkiye’nin olası konumu. Uluslararası İlişkiler, 9(34), 227-252.
• Bölme, S. (2012). Soğuk Savaş’ta NATO–ABD–Türkiye üçgeninde askeri üsler: Süreklilik ve değişim. Uluslararası İlişkiler, 9(34), 51-71.
• Buzan, B. (1991). People, states and fear: An agenda for international security studies in the post-Cold War era. Boulder, CO: Lynne Rienner.
• Buzan, B., Wæver, O., ve de Wilde, J. (1998). Security: A new framework for analysis. Boulder, CO: Lynne Rienner.
• Canbek, O. (2022). Türkiye Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri ordularına ait askeri gazeteler ışığında Kore Savaşı’nda Türk askeri. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 743-762.
• Çelebi, M. (2015). Atatürk dönemi ve sonrasında Türkiye-İtalya ilişkilerini etkileyen faktörler. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 31(91), 69-92.
• Davutoğlu, A. (2004, Şubat 17). Editör özel. (Röportaj yapan: G. Zengin).
• Davutoğlu, A. (2009). Stratejik derinlik: Türkiye'nin uluslararası konumu. Küre Yayınları.
• Demir, E. M. (2021). Türkiye’nin Suriye politikası bağlamında TSK’nın Suriye’deki sınır ötesi harekâtlarının nedenleri ve sonuçları. Bölgesel Araştırmalar Dergisi, 5(2), 541-580.
• Deniz, T. (2014). Arap Baharı ve Türkiye: Siyasi coğrafya açısından bir değerlendirme. Doğu Coğrafya Dergisi, 65-78.
• Deringil, S. (2003). Denge oyunu. Türk Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Doyle, M. (1986). Liberalism and world politics. American Political Science Review, 80(4), 1151-1169.
• Duran, B., İnat, K., ve Caner, M. (Eds.). (2024). Türk dış politikası yıllığı. SETA.
• Dursun, D., ve Yurttaş, F. (2006). Türkiye’de Demokrasiye Geçişlerde Askerin Elde Ettiği Çıkış Garantisi Olarak Milli Güvenlik Kurulu. Muhafazakar Düşünce Dergisi, 2(9-10), 223-246.
• Erdağ, R. (2018). Normalleşemeden gerilim ve çatışmaya: Türkiye-Suriye ilişkileri. In K. İnat, A. Aslan, ve B. Duran (Eds.), Kuruluşundan bugüne AK Parti: Dış politika (ss. 317-337). SETA.
• Gönlübol, M. (1982). Olaylarla Türk dış politikası. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları. Gürbüz, C. (2024). 1 Mart tezkeresinin Ortadoğu ve ABD ilişkilerine yansıması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 131-143.
• Gürpınar, B. (2013). Milli Güvenlik Kurulu ve dış politika. Uluslararası İlişkiler, 10(39), 73-104.
• Gürpınar, B. (2016). Türkiye’de Milli ve Güvenlik Söylemi ve Dış Politika: Hükümet Programları, TBMM Tutanakları ve MGK Basın Bildirilerilerinde Söylem Analizi (1982-2003). BETA Yayıncılık.
• Halil, A. (1968). Atatürkçü dış politika ve NATO ve Türkiye. Gerçek Yayınevi.
• Hansen, L. (2000). The Little Mermaid’s silent security dilemma and the absence of gender in the Copenhagen School. Millennium: Journal of International Studies, 29(2), 285-306. DOI:10.1177/03058298000290020501
• İnat, K., Aslan, A., ve Duran, B. (2018). Kuruluşundan bugüne AK Parti: Dış politika. SETA. Karaosmanoğlu, A. (2000). The evolution of the national security culture and the military in Turkey. Journal of International Affairs, 54(1), 199-216.
• Karpat, K. (2022). Kısa Türkiye tarihi (1800-2012). Timaş Yayınları.
• Kavsıracı, O. (2019). Türkiye’nin iç güvenlik algısı ve politikaları (1980-1990). OPUS International Journal of Society Researches, 14(20), 2074-2097. https://doi.org/10.26466/opus.605112
• Keohane, R. (2005). After hegemony: Cooperation and discord in the world political economy. Princeton University Press.
• Koçak, C. (1986). Türkiye'de Milli Şef dönemi (Cilt 1). Yurt Yayınları.
• Kurt, V. (2020). Ortadoğu'da güvenliğin dönüşümü. İçinde: V. Kurt, Ortadoğu'da ulusal güvenlik stratejileri (ss. 15-37). SETA.
• McGhee, G. (1992). ABD-Türkiye-NATO-Ortadoğu (B. Çorakçı, Çev.). Bilgi Yayınevi.
• Mearsheimer, J. J. (2014). The tragedy of great power politics. Norton & Company.
• MGK Genel Sekreterliği. (2018). Milli Güvenlik Kurulu Ve Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği Hakkında Genel Bilgi https://www.mgk.gov.tr/index.php/kurumsal/hakkimizda
• Miş, N. (2013). Türkiye'nin Suriye ve Lübnan politikası 2012: Bölgesel sahiplenme (ss.229-258). İçinde: B. Duran, K. İnat, ve U. Ulutaş (Eds.). SETA.
• Morgenthau, H. (1948). Politics among nations: The struggle for power and peace. Alfred A. Knopf.
• Öcal, M. (2010). Türk Silahlı Kuvvetleri’nin bölgesel ve küresel güvenlik ve barışa katkısı. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(28), 281-311.
• Özer, Ç. (2025). II. Karabağ Savaşı sonrasında Türkiye-Azerbaycan güvenlik ve savunma ilişkileri. İstanbul Kent Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 6(1), 1-27.
• Özgüldür, Y. (1993). Türk-Alman ilişkileri (1923-1945). Genelkurmay Basımevi.
• Özkan, A. (2023). İç ve Dış Politik Gelişmeler Işığında Erdoğan Döneminin Güvenlik Algısı. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 6(2), 469-488. https://doi.org/10.33712/mana.1245520
• Resmi Gazete. (1939, Temmuz 9). Türkiye ile Fransa arasında Ankara’da 23 Haziran 1939 tarihinde imzalanan anlaşma.
• Resmi Gazete. (1945, Şubat 24). Almanya ve Japonya’ya harp ilanı ve 1 Ocak 1942 tarihli Birleşik Milletler Beyannamesine Türkiye'nin katılmasına dair.
• Sander, O. (1979). Türk-Amerikan ilişkileri 1947-1964. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
• Saray, M. (2000). Sovyet tehdidi karşısında Türkiye’nin NATO’ya girişi. Atatürk Araştırma Merkezi.
• Sarınay, Y. (1988). Türkiye’nin Batı ittifakına yönelişi ve NATO’ya girişi. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Soysal, İ. (1998). Türkiye’nin uluslararası siyasal bağıtları. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Sönmezoğlu, F. (2006). II. Dünya Savaşı'ndan günümüze Türk dış politikası. Der Yayınları.
• Stritzel, H. (2007). Towards a theory of securitization: Copenhagen and beyond. European Journal of International Relations, 13(3), 357-383. https://doi.org/10.1177/1354066107080128
• Şengöz, M. (2020). Türkiye Cumhuriyeti’nin ulusal güvenlik paradigması üzerine bir değerlendirme. Takvim-i Vekayi, 8(1), 1-71.
• Şıhmantepe, A. (2013). Kardak krizi sürecinin kriz yönetim prensipleri açısından incelenmesi. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 9(17), 127-156.
• T.C. Dışişleri Bakanlığı SAM. (2025). Afrika açılımı ve ortaklık politikamız. https://www.sam.gov.tr/bilgi-notlari/afrika-acilimi-ve-ortaklik-politikamiz-0
• T.C. Maliye Bakanlığı. (1993). Savunma ve Güvenlik Hizmetleri (1924-1993). Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü, Ankara.
• T.C. Milli Savunma Bakanlığı. (2016, Ağustos 24). Fırat Kalkanı harekâtı. https://www.msb.gov.tr/FiratKalkani
• TBMM Tutanak Dergisi. (2003, Mart 1). 39. birleşim, 6, 111-152.
• TBMM Tutanak Dergisi. (2003). “Türk Silahlı Kuvvetlerinin Kuzey Irak'a Gönderilmesine; Bu Kuvvetlerin Gerektiğinde Belirlenecek Esaslar Dairesinde Kullanılmasına Ve Muhtemel Bir Askeri Harekat Çerçevesinde Yabancı Silahlı Kuvvetlere Mensup Hava Unsurlarının Türk Hava Sahasını Türk Makamları Tarafından Belirlenecek Esaslara Ve Kurallara Göre Kullanmaları İçin Gerekli Düzenlemelerin Yapılmasına, Anayasanın 92’Nci Maddesi Uyarınca 6 Ay Süreyle İzin Verilmesine Dair Karar” Karar No: 763, Kabul Tarihi: 20.3.2003. TBMM. (1925). Takrir-i Sükûn Kanunu (Kanun No. 2986). https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d02/c015/b069/tbmm020150690132.pdf
• TBMM. (1952). Düstur, (Tertip 3, Cilt 33). TBMM Basımevi.
• Tekiner, M. A., ve Gemici, E. (2019). Türkiye’nin mevcut iç güvenlik yapısı ve 15 Temmuz sonrası yeni bir yapılanma modeli. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(Özel Sayı), 15-40. https://doi.org/10.18037/ausbd.658669
• Tokatlı, S. G. (2022). Klasik realizm ve neorealizm kuramının incelenmesi: Devlet kavramına yönelik analiz. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(21), 122-141.
• Tuncer, H. (2017). Türk dış politikası: Cumhuriyet dönemi (1920-2002) (Cilt 2). Kaynak Yayınları.
• Tünay, B. (1986). Jeopolitik tehditler karşısında: “Yurtta sulh, cihanda sulh”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 743-756.
• Ullman, R. H. (1983). Redefining security. International Security, 8(1), 129-153.
• Ülker, İ. (2015). İstiklal Mahkemelerinin Kuruluşu ve Çalışmaları. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 23(1), 178-200. https://doi.org/10.15337/SUH.2017.24
• Ülman, H. (1967). NATO ve Türkiye. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 22(4), 143-167.
• Waltz, K. N. (1979). Theory of international politics. McGraw-Hill.
• Wilkinson, C. (2007). The Copenhagen School on tour in Kyrgyzstan: Is securitization theory useable outside Europe? Security Dialogue, 38(1), 5-25. http://www.jstor.org/stable/26299738
• Wolfers, A. (1952, Aralık). National security as an ambiguous symbol. Political Science Quarterly, 67(4), 481-502.
• Yalçın, H. B. (2021). Ulusal güvenlik stratejisi: ABD, İngiltere, Fransa, Rusya, Çin. SETA.
• Yeşilbursa, B. K. (2019). İngiliz Belgelerine Göre Türkiye’de 1960, 1971 ve 1980 Askeri Müdahaleleri. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 4(1), 354-406. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.524406
• Yeşiltaş, M. (2019). AK Parti ve Türkiye’nin değişen güvenlik asabiyesi. SETA - Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı. https://www.setav.org/ak-parti-ve-turkiyenin-degisen-guvenlik-asabiyesi
• Yeşiltaş, M., ve Öztürk, B. (2025). 2025’te Türkiye’nin güvenlik ortamı. SETA.
• Yıldız, U. B. (2012). Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne üye olma isteğine bakışı. İçinde: A. Ayata ve M. Ercan (Eds.), Avrupa Birliği ve Türkiye ile İlişkileri: İlişkilerin siyasi, askeri, ekonomik ve kültürel çerçevesi (ss. 585-604). Nobel Yayıncılık.
• Yüksel, İ. (2019). Fetö Terör Örgütü Hakkında Emniyet Ve Diyanet Teşkilatının 15 Temmuz Sonrası Hazırladıkları Çalışmaların Sosyolojik Analizi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(Özel Sayı), 41-58. https://doi.org/10.18037/ausbd.658675
• Yüşen, N. (2023). Türkiye'nin NATO yolculuğu. Lora Yayıncılık.
• Zengin, G. (2010). Hoca: Türk dış politikasında Davutoğlu etkisi. İnkılap Yayınevi.