KATILIM FİNANS SİSTEMİNİN SUÇ GELİRLERİNİN AKLANMASI İLE MÜCADELEDE YAPISAL AVANTAJLARI VE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Yıl 2025, Sayı: 5, 140 - 176, 31.12.2025

Necati Acar

Öz

Küreselleşen ekonomik yapılar ve dijitalleşmenin hız kazandığı günümüzde, finansal sistemlerin karşılaştığı en önemli risk alanlarından biri suç gelirleriyle mücadele konusudur. Bu kavram, yasa dışı faaliyetlerden elde edilen gelirlerin kaynağını gizleyerek görünüşte meşru işlemler aracılığıyla ekonomik sisteme yeniden kazandırılması sürecini ifade etmektedir. Söz konusu durum, devletlerin ekonomik istikrarını, vergi gelirlerini, finansal itibarını ve toplumsal güvenliğini tehdit eden önemli bir sorun alanı oluşturmaktadır. Suç geliri elde eden kişiler bu gelirleri sisteme sokmak için en çok bankacılık sistemini kullanmaktadır; bundan dolayı hem konvansiyonel hem de katılım bankacılığı kara para aklamanın tespiti ve önlenmesinde hayati bir rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı; katılım bankacılığının suç gelirleriyle mücadele sürecinde kurumsal kapasitesini konvansiyonel bankacılık ile karşılaştırmalı analiz etmek ve politika-odaklı bir çerçevede öneriler sunmaktır. Çalışmanın bulguları, katılım finans sisteminin reel işlem esası, sözleşme disiplini ve etik kısıtlarla şekillenen yapısı sayesinde suç gelirlerinin finansal sisteme girişini zorlaştıran doğal bir filtreleme mekanizması oluşturduğunu göstermektedir. Belgeye dayalı finansman modeli ve yüksek riskli sektörlere yönelik ilkesel sınırlamalar, konvansiyonel bankacılığa kıyasla daha düşük bir suistimal alanı meydana getirmektedir. Sonuç olarak, katılım finans sisteminin etik, reel ve şeffaf yapısı suç gelirlerinin aklanmasıyla mücadelede önemli bir avantaj sağladığı ve yapısal özellikleri sayesinde konvansiyonel bankacılığa nazaran finansal suçlara karşı daha dirençli ve güvenilir bir model olduğu değerlendirilmektedir. Ayrıca katılım finans sisteminin güçlendirilmesinin, Türkiye’nin güvenilir bir finans merkezi olma hedeflerine katkı sunabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Katılım bankacılığı , Katılım finans sistemi , Kara para aklama , Suç gelirleri , Finansal şeffaflık.

STRUCTURAL ADVANTAGES AND COMPARATİVE ANALYSİS OF THE PARTİCİPATİON FİNANCE SYSTEM DURİNG THE STRUGGLE AGAİNST MONEY LAUNDERİNG

Öz

In today’s globalizing economic structures and rapidly digitalizing environment, one of the most critical risk areas faced by financial systems is the fight against illicit proceeds. This concept refers to the process of reintegrating income obtained from illegal activities into the economic system through seemingly legitimate transactions by concealing its origin. Such activities constitute a significant threat to the economic stability, tax revenues, financial credibility, and social security of states. Individuals who generate illicit proceeds predominantly use the banking system to introduce these funds into the financial sector; therefore, both conventional and participation banks play a vital role in detecting and preventing money laundering. The aim of this study is to comparatively analyze the institutional capacity of participation banking in combating illicit proceeds vis-à-vis conventional banking and to present policy-oriented recommendations within this framework. The findings of the study indicate that the structure of the participation finance system—shaped by real-sector–based transactions, contractual discipline, and ethical constraints—creates a natural filtering mechanism that makes it more difficult for illicit proceeds to enter the financial system. Its documentation-based financing model and principled restrictions on high-risk sectors result in a narrower area of misuse compared to conventional banking. In conclusion, the ethical, real-sector-oriented, and transparent structure of the participation finance system provides a significant advantage in combating money laundering, and its structural features render it a more resilient and reliable model against financial crimes compared to conventional banking. Furthermore, strengthening the participation finance system is expected to contribute to Türkiye’s aspirations to become a trusted financial center

Anahtar Kelimeler

Participation banking , Participation finance system , Money laundering , Proceeds of crime , Financial transparency

Kaynakça

• Akbulak, Y., & Tahtakılıç, A. K. (2003). Kayıtdışı ekonomi üzerine düşünceler. Banka-Maliye ve Ekonomik Yorumlar Dergisi, 40(468), 17–41.
• Akçacı, T., & Gök, A. (2023). Terörizmin finansmanı ve kripto paralar. Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 8(1), 32–46.
• Akyürek, K. (2022). Mali eylem görev gücü (Fınancıal Actıon Task Force-Fatf)nün değerlendirilmesi ve Türkiye’deki yansımaları. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 19(2), 429-469.
• Alada, V. (2018). 2008 Küresel finansal krizinin konvansiyonel ve faizsiz bankacılık kârlılıklarına etkisi: Körfez ülkeleri üzerinden karşılaştırmalı bir analiz. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2), 71-96. https://doi.org/10.31463/aicusbed.427497
• Anaç, T., & Kaya, F. (2017). Bireysel müşterilerin katılım bankacılığını tercih etmesini etkileyen faktörler. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(15), 145-182.
• Aslanoğlu, S. (2008). Türkiye’de kayıtdışı ekonomi ve kayıtdışı ekonomiyi azaltmaya yönelik çözüm önerileri. Muhasebe ve Finansman Dergisi(39), 199-211.
• Ayaydın, H. & Barut, S. (2016). Banka ve finansal sistem. Bursa: Ekin Yayınevi.
• Aydınşakir, E. (2008). Kara para aklamayla mücadele (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Adnan Menderes Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
• Aykın, H., & Sözmen, H. K. (2008). Terörün finansmanı ile mücadele. Ankara: Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Yayınları.
• Bayındır, S. (2015). Fıkhi ve iktisadi açıdan islami finans (para ve sermaye piyasaları). İstanbul: Süleymaniye Vakfı Yayınları.
• Baytaz, A. B. (2020). Tefecilik suçu. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi(2), 139-174. https://doi.org/10.33432/ybuhukuk.735961
• Bulut, İ. (2025). Banka hesaplarının kullandırılması ve ceza sorumluluğu. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(2), 719–756. https://doi.org/10.54704/akdhfd.1556442
• Canbaz, M. F., & Berkun, G. (2021). Kripto para teknolojisi ve islami finans açısından meşruiyeti. Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 98-133. https://doi.org/10.52736/ubeyad.958699
• Doğan, B., & Yıldız, A. (2021). Kara para aklama ile mücadelede uluslararası kuruluşların rolü. The Journal of International Scientific Researches, 6(3), 397-412. https://doi.org/10.23834/isrjournal.981962
• Durmuş, H., Er, H., & Harunoğulları, E. (2022). Sosyal adaletin sağlanmasında katılım bankacılığının rolü. Adam Academy Journal of Social Sciences, 12(1), 81-106. https://doi.org/10.31679/adamakademi.980450
• Ersöz, K. (2025). Mali suçları araştırma kurulunun 5549 sayılı suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi hakkında kanun kapsamında idari yaptırım kararı verme yetkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 30(1), 30-39.
• El Rahman, F., & El Sheikh, A. (2003). Underground banking systems and their impact on controlling money laundering: With special reference to Islamic banking. Journal of Money Laundering Control, 6(1), 42–45. https://doi.org/10.1108/13685200310809392
• Eyceyurt Batır, T. (2016). Türkiye'de katılım bankaları ve konvansiyonel bankaların kârlılık belirleyicileri ve etkinlik yönünden karşılaştırılmaları (Yayımlanmamış doktora tezi). Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Gediz Oral, B., & Yeşilkaya, Y. (2021). Kripto para ikilemi: karapara aklama ve bitcoin. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (39), 209-239.
• Gilmore, W. C. (2004). Dirty money (3rd ed., Rev. & expanded). Strasbourg: Council of Europe Publishing.
• Gökbunar, A. R. (2010). Organize suçlarla mücadelede yeni silah: Vergi. Ankara: Maliye ve Hukuk Yayınları.
• Göktaş, E. (2019). Terörün finansmanı bağlamında Türkiye’de kara paranın aklanmasının engellenmesinde bankacılık sektörünün rolü (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Görmüş, Ş. (2015). İslam iktisadı insanlık için bir ihtiyaç mı? Uluslararası İslam Ekonomisi ve Finansı Araştırmaları Dergisi, 1(2), 161-170.
• Gümüşkaya, H. (1998). Kara paranın ulusal ve uluslararası finans düzenine etkileri (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, İstanbul.
• Hassan, S. S. U., Hussain, M. A., & Sajid, S. (2022). Effectiveness of anti-money laundering laws in Pakistan’s Islamic banking: experts’ perspectives. Journal of Money Laundering Control, 25(1), 135–149. https://doi.org/10.1108/JMLC-02-2021-0014
• Japarova, D., & Shener, U. (2021). Türkiye’de katılım bankalarının finans sektörü içindeki yeri ve geleceği. Reforma, 2(90), 33-43.
• Türkiye Katılım Bankaları Birliği. (2020). Katilim Finans Dergisi, Sayı 20 https://www.tkbb.org.tr/upload/Katilim-Finans-Sayi-20-.pdf
• Katılım Finans Strateji Belgesi (2022–2025), Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi, Şekil 99. http://www.sp.gov.tr/upload/xSPTemelBelge/files/zwacy+cumhurbaskanligi-finans-ofisi-katilim-finans-strateji-belgesi22-25.pdf Erişim tarihi 30 Ekim 2025
• Kavakcı, S., & Görmüş, Ş. (2018). Sosyal sermaye bağlamında güven kavramı: Dini, toplumsal ve iktisadi etkisi. Uluslararası İslam Ekonomisi ve Finansı Araştırmaları Dergisi, 4(1), 79-95.
• Kiremitci, O. (2023). Karşılaştırmalı hukukta şüpheli işlem bildirimi ve mali istihbarat birimleri. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi(1), 107-163. https://doi.org/10.33432/ybuhukuk.1180501
• Kuzulu, Ö. (2021). Etik finans mı islami, islami finans mı etik. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(2), 245-279. https://doi.org/10.30692/sisad.904445
• Lawal, I. M. (2019). The suitability of cryptocurrency in the structure of Islamic banking and finance. Jurnal Perspektif Pembiayaan dan Pembangunan Daerah, 6(6). https://doi.org/10.22437/ppd.v6i6.6603
• Makmur, K. L., & Minan, A. (2023). Money laundering/financing of terrorism risks in the Indonesian Islamic banking system. In Proceedings of the 3rd International Conference of Islamic Finance and Business (ICIFEB 2022), 19–20 July 2022, Jakarta, Indonesia. EAI. https://doi.org/10.4108/eai.19-7-2022.2328202
• Ok, A. (2003). Mali hukuk boyutuyla kara para aklama suçu (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi).https://www.proquest.com/openview/6464dd6e2973daf55cb80ae36bc1d14b/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=y
• Öz, E., & Armağan, A. (2018). Yargı organları kararlarına göre vergi kaçakçılığı suçlarını önlemede adli vergi cezalarının rolü. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi(33), 1-38.
• Paoli, G. P., Aldridge, J., Ryan, N., & Warnes, R. (2017). Behind the curtain: The illicit trade of firearms, explosives and ammunition on the dark web. RAND Corporation. https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RR2000/RR2091/RAND_RR2091.pdf
• Razavy, M. (2005). Hawala: An underground haven for terrorists or social phenomenon? Crime, Law and Social Change, 44, 277–299. https://doi.org/10.1007/s10611-006-9019-3
• Shademanpoor, F. (2025). Kara para aklamanın önlenmesinde ve mücadelede dijital teknolojinin rolü. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 17(1), 89-119. https://doi.org/10.55827/ebd.1556154
• Tok, A. (2009), İslami finans sistemi çerçevesinde sukuk (İslami tahvil) uygulamaları, katılım bankaları ve Türkiye açısından değerlendirmeler, Ankara: SPK Yayınları, Hukuk İşleri Dairesi.
• Torabian, A., Pourkiani, M., & Arabpour, A. (2021). Presenting an extended model of money laundering control according to factors related to transparency in the banking system of Islamic Republic of Iran (Case study of Melli Bank of Iran). Propósitos y Representaciones, 9(SPE1), e901. https://doi.org/10.20511/pyr2021.v9nSPE1.901
• Turkib, M., Hamdana, A., Cummings, R. T., Sarea, A., Karolak, M., & Anasweh, M. (2020). The regulatory technology “RegTech” and money laundering prevention in Islamic and conventional banking industry. Cogent Business & Management, 6(10), https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e04949
• Tuna, Y., & Şekkeli, F. E. (2020). Katılım bankacılığının reel kesime etkileri. Business & Management Studies: An International Journal, 8(2), 1703–1724.
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi. (2022). Katılım Finans Strateji Belgesi (2022–2025). Erişim tarihi: 22 Ekim 2025, https://www.cbfo.gov.tr
• Türkiye Cumhuriyeti Diyanet İşleri Başkanlığı, Kripto paraların kullanımının dini hükmü nedir? Din İşleri Yüksek Kurulu : Dini Bilgilendirme Platformu. Erişim tarihi: 25 Ekim 2025
• Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2025). Sıkılaştırılmış Tedbirler Rehberi. Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK). Erişim adresi: https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2025/09/SIKILASTIRILMIS-TEDBIRLER-REHBER-63e723d5abb0de9b.pdf
• Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2025). Aklama suçu uluslararası mevzuat. Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK). Erişim adresi: https://masak.hmb.gov.tr/aklama-sucu-uluslararasi-mevzuat
• Türk Dil Kurumu. (2025, 22 Ekim). Kara para ne demek? https://sozluk.gov.tr
• Türkiye Cumhuriyeti. (2004). Türk Ceza Kanunu (Kanun No. 5237, 26 Eylül 2004). Resmî Gazete, 12 Ekim 2004, Sayı: 25611. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5237.pdf
• Türkiye Cumhuriyeti. (2006). 5549 sayılı suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi hakkında kanun. Resmî Gazete, 18 Ekim 2006 tarihli ve 26323 sayılı. Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5549&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
• Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı MASAK. (2025, 10 Ekim). Sunuş. https://masak.hmb.gov.tr/sunus
• Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı MASAK. (2025, 15 Ekim). Aklamanın aşamaları. https://masak.hmb.gov.tr/aklamanin-asamalari
• Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı MASAK. (2025 29 Ekim) https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2025/07/URD-Rapor-Ozeti-2025-d8a4f54fc9e7c181.pdf
• Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı MASAK. (2025, 15 Ekim). Aklama yöntemleri. https://masak.hmb.gov.tr/aklama-yontemleri
• Türkiye Katılım Bankaları Birliği. (2025, 18 Ekim). Sıkça sorulan sorular. https://tkbb.org.tr/kurumsal/sikca-sorulan-sorular
• Ünlü, U. (2019). Kara para aklamada yeni yöntemler ve kara paranın ekonomi üzerindeki etkileri. Sayıştay Dergisi (113), 155-179.
• Yüce, M., & Akkaya, H. (2020). Mali suçlarla kurumsal mücadele ve bazı ülke örnekleri. Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 40-61
• Zagaris, B. (2007). Problems in applying traditional anti-money laundering procedures to non-financial transactions, “parallel banking systems,” and Islamic financial systems. Journal of Money Laundering Control, 10(2), 157–169. https://doi.org/10.1108/13685200710746866