EUROSTAT verileri çerçevesinde Avrupa ülkeleri ve Türkiye’de toplumsal cinsiyet eşitliği göstergelerinin karşılaştırmalı analizi: SKH-5 perspektifi

Öz

Bu çalışma, EUROSTAT tarafından yayımlanan güncel ikincil veriler kullanılarak, Avrupa ülkeleri ile Türkiye’nin toplumsal cinsiyet eşitliği düzeylerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Araştırma, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri’nin beşincisi olan “Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” çerçevesinde belirlenen altı temel göstergeye odaklanmaktadır. Bu kriterler istihdamdaki cinsiyet farkı, bakım sorumluluklarının paylaşımı, parlamentodaki kadın temsil oranı, üst düzey yönetimde kadın oranı, eğitimden erken ayrılma ve üçüncül eğitim düzeyidir (yükseköğrenim). Analizde tanımlayıcı istatistiksel yöntemler kullanılmış; ilgili göstergeler için ülke bazında ortalama değerler hesaplanarak Türkiye’nin durumu Avrupa ülkeleri ve Avrupa ortalaması ile karşılaştırılmıştır. Bulgular, Türkiye’nin özellikle istihdam ve eğitim göstergelerinde Avrupa ortalamalarının belirgin biçimde gerisinde kaldığını ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, Türkiye’de toplumsal cinsiyet eşitliğinin güçlendirilmesi için çok boyutlu politika düzenlemelerine ve yapısal dönüşümlere ihtiyaç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• EUROSTAT
• Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri
• Toplumsal Cinsiyet Eşitliği
• Türkiye.

Etik Beyan

Çalışmada etik kurul onayı alınmamıştır.

Comparative analysis of gender equality indicators in European countries and T¨urkiye based on EUROSTAT data: SDG-5 perspective

Öz

This study comparatively examines the levels of gender equality in European countries and Turkey using current secondary data published by EUROSTAT. The research focuses on six key indicators defined within the framework of the fifth United Nations Sustainable Development Goal, “Gender Equality.” These criteria are gender gap in employment, sharing of care responsibilities, the percentage of women represented in parliament, the percentage of women in senior management, early school leaving, and tertiary education (higher education). Descriptive statistical methods were used in the analysis; average values were calculated for the relevant indicators on a country basis, and Turkey's situation was compared with European countries and the European average. The findings reveal that Turkey lags significantly behind the European averages, particularly in employment and education indicators. The results indicate that multi-dimensional policy arrangements and structural transformations are needed to strengthen gender equality in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• EUROSTAT
• Sustainable Development Goals
• Gender Equality
• Türkiye

Kaynakça

1. Akdoğan, N., ve Doğan, D. U. (2023). Sürdürülebilir kalkınma hedeflerinden 5 no’lu toplumsal cinsiyet eşitliği hedefine ulaşmada Türkiye’de sürdürülebilirlik raporu düzenleyen işletmelerin 2020 ve 2021 yılı beyanlarının incelenmesi ve sonuçların değerlendirilmesi. World of Accounting Science, 25, 219–240.
2. Aydemir, S., Öz, E., ve Erdamar, G. (2022). Gender in education: A systematic review of the literature in Turkey. International Journal of Contemporary Educational Research, 9(2), 232–247.
3. Bal, D. (2024). Epistemik adaletsizlik çerçevesinde Türkiye’nin toplumsal cinsiyet eşitliği politikalarının AB’ye uyumu. Fe Dergi, (1), 157–189.
4. Bardakçı, Ş., ve Oğlak, S. (2022). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği endeksi ve Türkiye. Toplumsal Politika Dergisi, 3(1), 71–90.
5. Çolak, A. (2022). Kadının işgücüne katılımı ve İskandinav aile dostu refah politikaları: İzin uygulamaları ve Türkiye. Balkan & Near Eastern Journal of Social Sciences, 8, 187–202.
6. Damgacı, T. (2025). Birleşmiş Milletler binyıl kalkınma hedefleri ile sürdürülebilir kalkınma hedefleri üzerinden Türkiye’de cinsiyet eşitliğinin kamu politikalarına yansıması. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (70), 397–414.
7. Devaux, K. (2014). Toplumsal cinsiyet eşitliği mevzuatının uygulanmasının izlenmesi. https://dspace.ceid.org.tr/server/api/core/bitstreams/e487be77-5954-4e87-8316-f4569ab96980/content
8. Durgun, C., ve Gök, G. O. (2017). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği bağlamında BRICS ve G7 ülkelerinin karşılaştırmalı analizi. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 20–32.

9. Esen, Ö., ve Seren, G. Y. (2022). The impact of gender inequality in education and employment on economic performance in Turkey: Evidence from a cointegration approach. Equality, Diversity and Inclusion: An International Journal, 41(4), 592–607.
10. Gökulu, G., ve Furat, M. (2013). Türkiye’de kadınla ilgili kalkınma politikalarının ve projelerinin eleştirel bir değerlendirmesi. Electronic Turkish Studies, 8(8), 1895–1913.
11. Inglehart, R., ve Norris, P. (2003). Rising tide: Gender equality and cultural change around the world. Cambridge University Press.
12. International Labour Organization. (2019). Women in business and management: The business case for change. International Labour Office.
13. Karaman, Y. V. (2024). Türkiye’de yeni bir eğilim olarak erkeklerin eğitimde geri düşmesi. Güncel Sosyoloji, 2(1), 33–57.
14. Korkmaz, H. (2016). Yönetimde kadın ve cam tavan sendromu. Alternatif Politika, 8(Özel Sayı), 95–112.
15. Kurtulan, E. P. U. (2019). Europeanisation of gender equality policies: An analysis of gender equality in employment in Turkey (Doktora tezi). Middle East Technical University.
16. Leventer, G. (2023). Sanayi devrimleri tarihinde kadın istihdamı ve iktisadi gelişme ilişkisi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(3), 279–292.
17. Mandel, H. (2012). Winners and losers: The consequences of welfare state policies for gender wage inequality. European Sociological Review, 28(2), 241–262.
18. Maya, I. (2013). A comparison of gender inequality in the Turkish education system with that of EU countries. Eğitim ve Bilim, 38(168), 69–84.
19. Okan, A. (2024). Toplumsal cinsiyet eşitliğini etkileyen faktörler. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 16(4), 753–766.
20. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2022). Gender equality in employment: OECD employment database. OECD. https://www.oecd.org/gender.
21. Özçelik, A. O. (2014). BM fonları ve programları. Reform Tartışmaları, 171–190.
22. Sahin, O., ve Akboga, S. (2022). Gender impartiality of public institutions, religiosity, and satisfaction with democracy: Findings from Turkey. Democratization, 29(2), 276–295.
23. Silah, E., ve Eğilmez, Ö. (2025). Eğitimde sürdürülebilir kalkınma hedefleri üzerine bir değerlendirme. Sürdürülebilirlik, Yönetim & Ekonomi Dergisi, 1(1), 58–90. https://izlik.org/JA37BW34MD.
24. Sis Çelik, A., ve Özbaşaran, F. (2019). Toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasında ulusal ve uluslararası düzenlemeler. Türkiye Klinikleri Doğum-Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği – Özel Konular, 1, 1–14.
25. Şahin, Z. (2022). Türkiye’de parlamentoda kadının (eksik) temsili: Milletvekili genel seçimleri özelinde demografik bir inceleme. İşletme Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(1), 102–128.
26. Tokol, A., ve Kara, E. (2022). Dördüncü sanayi devrimi ve kadın istihdamı. Bursa Uludağ Journal of Economy and Society, 41(1), 1–18.
27. Türkiye İstatistik Kurumu. (2023). Ulusal eğitim istatistikleri veri portalı. TÜİK. https://data.tuik.gov.tr.
28. Ulucan, D. (2013). Eşitlik ilkesi ve pozitif ayrımcılık. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15, 369–384.
29. UN Women. (2016). Global database on violence against women. https://data.unwomen.org/global-database-on-violence-against-women
30. UN Women. (2022). Progress on the Sustainable Development Goals: The gender snapshot 2022. https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2022/09/progress-on-the-sustainable-development-goals-the-gender-snapshot-2022
31. United Nations. (1995). Beijing declaration and platform for action. https://dspace.ceid.org.tr/items/459dc24b-4ebc-4a7d-9adf-7c4517f65829
32. Valduga, I. B., Lima, M. A. D., Castro, B. C. G., Fuchs, P. G., Amorim, W. S. D., ve Guerra, J. B. S. O. D. A. (2023). A balanced scorecard proposal for gender equality and sustainable development. Sustainability, 15(19), 14384. https://doi.org/10.3390/su151914384
33. Wlodkowska, A., Prokop, M., ve Struk, O. (2025). Gender equality in the EU and Ukraine: Women’s rights in a time of war. Taylor & Francis.
34. World Economic Forum. (2018). The global gender gap report 2018. World Economic Forum. https://www.weforum.org/reports/the-global-gender-gap-report-2018.
35. World Health Organization. (2011). Gender mainstreaming for health managers: A practical approach. https://www.who.int/gender-equity-rights/knowledge/health_managers_guide/en
36. Yıldırım, M. (2023). Dezavantajlı 5–6 yaş çocuklarına yönelik davranış ve anne-çocuk ilişkisini geliştirme amaçlı bir müdahale programının etkilerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi.
37. Yıldız, N. (2020). Uluslararası kuruluşlar açısından kadının güçlendirilmesine bakış. Hak-İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 9(24), 224–245.
38. Yılmaz Fındık, L. (2025). Gender equality in Türkiye: A critical analysis and action plan for schools. European Journal of Sustainable Development Research, 9(4), em0318.