EU Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) and compliance with global value chains: Empirical findings from Eskişehir industry

Öz

Sustainability has evolved from a voluntary corporate social responsibility activity into a legal obligation and a new commercial paradigm with the European Union's "Corporate Sustainability Due Diligence Directive" (CSDDD). This study aims to analyze the corporate sustainability maturity levels and CSDDD readiness of three leading companies operating in different sectors (IT infrastructure, automotive/metal sub-industry, and construction chemicals) in the Eskişehir industrial zone that export to the EU market. Designed with a qualitative research method, data were collected through semi-structured interviews and corporate document analysis (triangulation) and analyzed within the framework of Carroll's CSR Pyramid and Organizational Theories. Research findings reveal that while companies exhibit proactive practices in the environmental (E) dimension, there are significant areas for improvement in social (S) and governance (G) dimensions, particularly in basic due diligence requirements of CSDDD such as value chain auditing and grievance mechanisms. As a result of the analysis, it has been determined that companies that integrate sustainability as a "core strategy" rather than an "add-on" gain a strategic advantage in legal compliance, while those taking a reactive position face the risk of being excluded from global value chains. The study contributes to both literature and practice by offering concrete strategic recommendations such as digital data management, transparent reporting, and supply chain mentorship for Turkish exporters to maintain their competitiveness.

Anahtar Kelimeler

• Corporate Sustainability
• CSDDD
• EU Green Deal
• Due Diligence
• Eskişehir Industry.

AB Kurumsal Sürdürülebilirlik Durum Tespiti Direktifi (KSDTD) ve küresel değer zincirine uyum: Eskişehir sanayisinden ampirik bulgular

Öz

Sürdürülebilirlik kavramı, gönüllü bir kurumsal sosyal sorumluluk faaliyeti olmaktan çıkarak Avrupa Birliği’nin "Kurumsal Sürdürülebilirlik Durum Tespiti Direktifi" (KSDTD/CSDDD) ile hukuki bir zorunluluğa ve yeni bir ticari paradigmaya dönüşmüştür. Bu çalışma, Eskişehir sanayisinde faaliyet gösteren ve AB pazarına ihracat yapan farklı sektörlerdeki (bilişim altyapısı, metal/otomotiv yan sanayi ve yapı kimyasalları) üç öncü işletmenin kurumsal sürdürülebilirlik olgunluk düzeylerini ve KSDTD’ye olan hazırlık seviyelerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle desenlenen çalışmada veriler, yarı yapılandırılmış mülakatlar ve kurumsal döküman analizi yoluyla toplanarak Carroll’un KSS Piramidi ve Örgüt Kuramları çerçevesinde çözümlenmiştir. Araştırma bulguları; işletmelerin çevresel (Environment-E) boyutta proaktif uygulamalara sahip olduğunu ancak sosyal (Social-S) ve yönetişim (Governance-G) boyutlarda, özellikle değer zinciri denetimi ve şikâyet mekanizmaları gibi KSDTD’nin temel özen yükümlülüğü (due diligence) maddelerinde gelişim alanlarının bulunduğunu ortaya koymaktadır. Analizler sonucunda, sürdürülebilirliği bir "eklenti" yerine "öz strateji" haline getiren işletmelerin yasal uyumda stratejik avantaj sağladığı, reaktif pozisyon alan işletmelerin ise küresel değer zincirinden dışlanma riskiyle karşı karşıya olduğu tespit edilmiştir. Çalışma, Türk ihracatçılarının rekabet gücünü koruyabilmesi için dijital veri yönetimi, şeffaf raporlama ve tedarik zinciri mentorluğu gibi konularda somut stratejik öneriler sunarak literatüre ve uygulamaya katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kurumsal Sürdürülebilirlik
• KSDTD (CSDDD)
• AB Yeşil Mutabakatı
• Durum Tespiti (Due Diligence)
• Eskişehir Sanayisi.

Kaynakça

1. Arslan, M. C., ve Özkan, O. (2018). Entegre Raporlamaya Evrilme Süreci ve Durum Tespiti – BİST Örneği. Mali Çözüm, 28(148), 29-52.
2. Avrupa Birliği Konseyi. (2024). Directive (EU) 2024/1760 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 on corporate sustainability due diligence and amending Directive (EU) 2019/1937 and Regulation (EU) 2023/2859, https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/1760/oj/eng
3. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi. (2020). Regulation (EU) 2020/852 of the European Parliament and of the Council of 18 June 2020 on the establishment of a framework to facilitate sustainable investment, and amending Regulation (EU) 2019/2088, (Taxonomy Regulation), https://eurlex.europa.eu/eli/reg/2020/852/oj/eng
4. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi. (2021). Regulation (EU) 2021/1119 of the European Parliament and of the Council of 30 June 2021 establishing the framework for achieving climate neutrality and amending Regulations (EC) No 401/2009 and (EU) 2018/1999 (‘European Climate Law’), https://eurlex.europa.eu/eli/reg/2021/1119/oj/eng
5. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi. (2022). Directive (EU) 2022/2464 of the European Parliament and of the Council of 14 December 2022 amending Regulation (EU) No 537/2014, Directive 2004/109/EC, Directive 2006/43/EC and Directive 2013/34/EU, as regards corporate sustainability reporting (CSRD), https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2022/2464/oj/eng
6. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi. (2023). Regulation (EU) 2023/956 of the European Parliament and of the Council of 10 May 2023 establishing a carbon border adjustment mechanism (CBAM), https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj/eng
7. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu [BDDK]. (2022). Sürdürülebilir bankacılık stratejik planı (2022-2025), https://www.bddk.org.tr/KurumHakkinda/EkGetir/18?ekId=360
8. Boni, A. (2023). Towards mandatory human rights due diligence: the European Corporate Sustainability Due Diligence Directive, Venedik Ca’ Foscari Üniversitesi, master thesis https://unitesi.unive.it/handle/20.500.14247/13836

9. Bozaykut Bük, T. (2020). "Corporate Sustainability Reporting Practices in Turkey" Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sayı 39, Denizli, s. 369-377. (PDF) Türkiye’de Sürdürülebilirlik Raporlaması Uygulamaları. https://www.researchgate.net/publication/340934280_Turkiye’de_Surdurulebilirlik_Raporlamasi_Uygulamalari [accessed Apr 21 2026]. DOI: 10.30794/pausbed.645522
10. Campbell, J. L. (2007). Why would corporations behave in socially responsible ways? An institutional theory of corporate social responsibility. The Academy of Management Review, 32(3), 946–967.
11. Carroll, A. B. (1991). The pyramid of corporate social responsibility: Toward the moral management of organizational stakeholders. Business Horizons, Volume 34, Issue 4, July–August 1991, pages 39-48, https://doi.org/10.1016/0007-6813(91)90005-G
12. Ceran, E. B. (2017). Kurumsal Sürdürülebilirlik Kavramı ve Ölçümüne İlişkin Bir Ön Çalışma. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 59-70. https://izlik.org/JA69ER67PW
13. DiMaggio, P. J., ve Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147–160. https://www.researchgate.net/publication/224892279_’The_Iron_Cage_Revisited_Isomorphism_in_Organizational_Fields’
14. Duran, B. (2018). Sürdürülebilirlik Kavramının Önemi, Karşılaşılan Sorunlar ve Şirketlerin Sürdürülebilirlik Raporlarının İncelenmesi, Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Muhasebe Finansman Yüksek Lisans Tezi, Ankara
15. Elkington, J. (1997). Cannibals with Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business. Capstone Publishing Limited. ISBN 1-900961-27-X
16. Freeman, R. E., ve Dmytriyev, S. (2017). Corporate Social Responsibility and Stakeholder Theory: Learning From Each Other, Symphonya. Emerging Issues in Management (symphonya.unimib.it), 2, 7-15. DOI: 10.4468/2017.1.02freeman.dmytriyev.
17. Gümrah, A., ve Güngör Tanç, Ş. (2018). Sürdürülebilirlik raporlarının içerik kalitesi: BİST sürdürülebilirlik endeksinde bir uygulama. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 20 (Özel Sayı), ÖS334-ÖS357 https://www.researchgate.net/publication/330675734_Surdurulebilirlik_Raporlarinin_Icerik_Kalitesi_BIST_Surdurulebilirlik_Endeksinde_Bir_Uygulama [accessed Apr 21 2026].
18. Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu [KGK]. (2023). Türkiye sürdürülebilirlik raporlama standartları (TSRS 1 ve TSRS 2). 29 Aralık 2023 tarihli Resmî Gazete https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/12/20231229M1-9.pdf
19. Khan, S. N. (2014). Qualitative Research Method—Phenomenology. Asian Social Science, Vol.10, No. 21, 298-310. https://doi.org/10.5539/ass.v10n21p298
20. Koçel, T. (2014). İşletme yöneticiliği (15. baskı). Beta Yayıncılık.
21. Korkmaz, D. H. (2020). Yöneticilerin Kurumsal Sürdürülebilirlik Algısı Ve Farkındalık Düzeylerini Tespite Yönelik Bir Araştırma: BIST Bursa Şirketleri Araştırması. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı İşletme Bilim Dalı
22. OECD. (2011). Guidelines for Multinational Enterprises, 2011 updated edition, available at http://mneguidelines.oecd.org/guidelines
23. OECD. (2018). Due diligence guidance for responsible business conduct. OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/15f5f4b3-en. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en /publications/reports/2018/02/oecd-due-diligence-guidance-for-responsible-business-c onduct_c669bd57/15f5f4b3-en.pdf
24. Önder, Ş. (2017). İşletme Karlılığına Kurumsal Sürdürülebilirliğin Etkisi: BİST’te Bir Uygulama. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 19(4), 937-956.https://izlik.org/JA38FD44JD
25. Özalp, İ., ve Tonus, Z. (2003). Şirketlerin sosyal sorumluluğu: Carroll’ın sosyal sorumluluk modeli üzerine bir inceleme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 4(1), 1–16.
26. Özdemir, Z., ve Pamukçu, F. (2016). Kurumsal Sürdürülebilir Raporlama Sisteminin Borsa İstanbul Sürdürülebilirlik Endeksi Kapsamındaki İşletmelerde Analizi. Mali Çözüm Dergisi, 26(134), 13-35.
27. Pfeffer, J., ve Salancik, G. R. (1978). The External Control of Organizations: A Resource Dependence Perspective. New York: Harper ve Row. University of Illinois at Urbana-Champaign’s Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1496213 Resmî Gazete. (2025a, 17 Ocak). Sürdürülebilirlik Denetimi Yönetmeliği. Sayı: 32785. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/01/20250117-19.htm
28. Resmî Gazete. (2025b, 9 Temmuz). 7552 Sayılı İklim kanunu. Sayı: 32951. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/07/20250709-1.htm
29. Richter, Stella M., Jr., ve Passador, Maria L. (2024). Corporate Sustainability Due Diligence: Supernatural Superserious, in "Osservatorio del diritto civile e commerciale, Rivista semestrale" 1/2024, pp. 235-256, doi: 10.4478/114244
30. Richter, Stella M., Passador, Maria L., ve Sertoli, C. (2023). Benefit Corporations: Trends and Perspectives. In: Peter, H., Vargas Vasserot, C., Alcalde Silva, J. (eds) The International Handbook of Social Enterprise Law. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-14216-1_11
31. Sarkis, J., Zhu, Q., ve Lai, K. H. (2011). An Organizational Theoretic Review Of Green Supply Chain Management Literature. International Journal of Production Economics, 130(1), 1–15. https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2010.11.010 Türk Ticaret Kanunu [TTK]. (2022). 88. Madde düzenlemesi. 4 Haziran 2022 tarihli Resmî Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6102&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
32. Ülgen, H., ve Mirze, S. K. (2004). İşletmelerde Stratejik Yönetim. Literatür Yayıncılık, ISBN: 9789750402760 United Nations, Department of Economic and Social Affairs Sustainable Development (2015), sustainable development goals, https://sdgs.un.org/goals
33. World Commission on Environment and Development [WCED]. (1987). Our common future (Brundtland Report). Oxford University Press. https://digitallibrary.un.org/record/139 811?v=pdf
34. Yardımcıoğlu, D. (2023). Çocuk İşçiliğini Önlemeye Yönelik Yeni Bir Adım: Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin Kurumsal Sürdürülebilirlik Durum Tespitine Dair Direktif Önerisi. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28(48), 225-276. https://izlik.org/JA82DR32BY
35. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. baskı). Seçkin Yayıncılık, ISBN: 9789750226038
36. Zendman, J. (2022). Implications of the Corporate Sustainability Due Diligence Directive: A Purchasing Skills and Competencies Analysis. University of Twente. https://essay.utwente.nl/fileshare/file/103007/Zendman_BA_BMS.pdf